احادیث موضوعی معصومین و قرآن

  • احادیث موضوعی

    احادیث موضوعی معصومین و قرآن کریم درباره نماز - خانواده - همسر و فرزند - ازدواج - مسلمان - مومنان و جملات قصار

  • احادیث نماز

    حدیث (1) رسول اکرم صلى الله علیه و آله : لا تَزالُ اُمَّتى بِخَیرٍ ما تَحابّوا وَ اَقامُوا الصَّلاهَ و َآتَوُا الزَکاهَ و َقَروا الضَّیفَ… ؛ امّتم همواره در خیر و خوبى اند تا وقتى که…

سوالات شرعی

اهمیت و شرایط نماز

اجوبه الاستفتائات
پرسش و پاسخ به مسائل و احکام نماز و شکیات از دیدگاه رهبر معظم انقلاب حضرت آیت اله خامنه ای

Print Friendly, PDF & Email

توجه:  با توجه به تعدد سوالات برای پیدا کردن موضوع مورد نظر بصورت زیر عمل کنید:
کلیدهای Ctrl+F را با هم فشار دهید.. درقسمت بالا سمت راست مرورگر شما کادر کوچکی باز میشود که میتوانید موضوع مورد نظر خود را تایپ کرده و کلید اینتر را بزنید تا سوالات مرتبط با موضوع نمایش داده شوند مثلا “نماز مسافر”
با هر بار زدن کلید اینتر جستجوهای دیگر نمایش داده میشوند.

اجوبه الاستفتائات

س 338: کسی که عمداً نماز را ترک کند یا سبک بشمارد، چه حکمی دارد؟

ج: نمازهاى روزانه‏اى که در پنج نوبت خوانده مى‏شود، از واجبات بسیار مهم شریعت اسلامى بوده و بلکه ستون دین است و ترک یا سبک شمردن آن شرعاً حرام و موجب استحقاق عقاب است.

س 339: آیا بر کسی که آب و چیزی که تیمم بر آن صحیح است، در اختیار ندارد (فاقد الطهورین)، نماز واجب است؟

ج: بنا بر احتیاط، نماز را در وقت بخواند و بعد از وقت با وضو یا تیمم قضا نماید.

س 340: به نظر شریف جنابعالی، موارد عدول در نماز واجب کدام است؟

ج: عدول در موارد زیر واجب است: 1. از نماز عصر به نماز ظهر، در صورتی که در بین نماز عصر متوجه شود که نماز ظهر را نخوانده است. 2. از نماز عشا به نماز مغرب اگر در بین نماز عشا متوجه شود که نماز مغرب را نخوانده است و از محل عدول هم تجاوز نکرده باشد. 3. اگر دو نماز قضایی که در ادای آنهاترتیب معتبر است، بر عهده او باشد و بر اثر فراموشی قبل از ادای نماز اول به خواندن نماز دوم مشغول شود. و عدول در موارد زیر مستحب است: 1. از نماز ادا به نماز قضای واجب، در صورتی که بر اثر آن وقت فضیلت ادا فوت نشود. 2. از نماز واجب به مستحب برای درک ثواب نماز جماعت. 3. از نماز واجب به نافله در ظهر روز جمعه برای کسی که قرائت سوره جمعه را فراموش کرده و به جای آن سوره دیگری را خوانده و به نصف رسیده و یا از آن گذشته است. البته در این مورد اگرچه عدول برای درک ثواب قرائت سوره‌ی جمعه موافق احتیاط استحبابی است، لکن میتواند آن سوره را رها کند و سوره جمعه را بخواند.

س 341: نماز گزاری که می‏خواهد در روز جمعه بین نماز جمعه و ظهر جمع نماید، آیا باید برای هر یک بدون قصد وجوب، فقط قصد قربت کند، یا این که برای یکی از آن دو هم قصد قربت نماید و هم قصد وجوب و برای دیگری فقط قصد قربت نماید و یا این که باید برای هر دو هم قصد وجوب کند و هم قصد قربت؟

ج: در هر یک از آن دو قصد قربت کافى است و قصد وجوب در هیچکدام واجب نیست.

س 342: اگر خونریزی از دهان یا بینی از اول وقت نماز تا نزدیک آخر آن ادامه داشته باشد، نماز چه حکمی دارد؟

ج: اگر تطهیر بدن ممکن نباشد و بترسد وقت نماز فوت شود، نماز را در همان حالت بخواند.

س 343: آیا هنگام خواندن ذکرهای مستحبی نماز، آرامش کامل بدن واجب است یا خیر؟

ج: فرقى بین ذکر واجب و مستحب در وجوب استقرار و آرامش بدن نیست. بلى، گفتن ذکر به قصد ذکر مطلق در حال حرکت اشکال ندارد.

س 344: برای بعضی از افراد در بیمارستان لوله‏هایی به نام سوند برای خروج بول قرار می‏دهند که در این صورت بول بدون اختیار از مریض در حالت خواب یا بیداری و یا در بین نماز خارج می‏شود، امیدواریم به این سؤال پاسخ فرمایید: آیا این فرد باید دوباره نماز را در وقت دیگری بخواند یا نمازی که در آن حالت خوانده، کافی است؟

ج: اگر در آن حالت نماز را طبق وظیفه شرعى و فعلى خود خوانده، صحیح ‏است و اعاده و قضاى آن واجب نیست.


اهمیت و شرایط نماز

استفتائات جدید

س: اگر کسى عمداً نماز خود را به تأخیر اندازد و همیشه در آخر وقت بخواند. آیا این عمل حرام است؟ عقاب اخروى دارد؟

ج) سبک شمردن نماز شرعاً حرام و موجب استحقاق عقاب است و در غیر این صورت معصیتى نکرده، بلکه فضیلتى را از دست داده است.


وقت نماز

اجوبه الاستفتائات

س 345: دلیل مذهب شیعه در مورد وقت نمازهای روزانه چیست؟ همانگونه که می‏دانید اهل سنت، با داخل شدن وقت نماز عشا، نماز مغرب را قضا می‏دانند و همچنین در مورد نماز ظهر و عصر هم به همین ترتیب است. لذا معتقدند که وقتی وقت نماز عشا داخل شد و امام جماعت برای خواندن آن بپاخاست، مأموم نمی‏تواند همراه او، نماز مغرب را بخواند و نماز مغرب و عشا را در یک زمان بجا آورد.

ج: دلیل شیعه، اطلاق آیات قرآنى و سنّت شریف است، به اضافه روایاتى که به‌خصوص دلالت بر جواز جمع دارند. نزد اهل سنت هم روایاتى وجود دارد که دلالت بر جواز جمع بین دو نماز در وقت یکى از آن دو مى‏کند.

س 346: با توجه به این که آخر وقت نماز عصر، مغرب است و آخر وقت نماز ظهر نزدیک مغرب است به مقداری که برای خواندن نماز عصر به آن نیاز است، می‏خواهم سؤال کنم که منظور از مغرب چیست؟ آیا مراد زمان غروب خورشید است یا زمانی که اذان مغرب طبق افق هر مکانی گفته می‏شود؟

ج: وقت نماز عصر تا غروب آفتاب است.

س 347: فاصله زمانی بین غروب خورشید و اذان مغرب چند دقیقه است؟

ج: ظاهر این است که با اختلاف فصل‏هاى سال تفاوت مى‏کند.

س 348: من تا دیر وقت سر کارم هستم، به‌طوری که ساعت یازده شب به منزل بر می‏گردم و در هنگام کارهم به خاطر کثرت مراجعه کنندگان وقت خواندن نماز مغرب و عشا را ندارم. آیا خواندن نماز مغرب و عشا بعد از ساعت یازده شب صحیح است؟

ج: اگر از نصف شب به تأخیر نیفتد، اشکال ندارد، ولى تلاش کنید که از ساعت یازده شب به تأخیر نیفتد بلکه تا مى‏توانید نماز را در اول وقت آن بخوانید.

س 349: چه مقدار از نماز اگر در وقت ادا واقع شود، نیت ادا صحیح است؟ در صورت شک در این که این مقدار، داخل وقت واقع شده یا خیر، وظیفه چیست؟

ج: وقوع یک رکعت نماز در داخل وقت براى این که نماز، ادا محسوب شود، کافى است و در صورت شک در این که وقت لااقل به مقدار یک رکعت باقى است یا خیر، نماز را به قصد مافى‏الذمّه بخوانید.

س 350: سفارتخانه‏ها و کنسولگری‏های جمهوری اسلامی ایران در خارج، جدول‏های زمانی برای تعیین اوقات شرعی پایتخت‏ها و شهرهای بزرگ تهیه می‏کنند. سؤال این است که تا چه مقدار می‏توان به این جدولها اعتماد کرد؟

ج: معیار در احراز دخول وقت، حصول اطمینان براى مکلّف است، و اگر براى او اطمینان به مطابقت این جدولها با واقع حاصل نشود، باید احتیاط نموده و صبر کند تا یقین به داخل شدن وقت شرعى نماید.

س 351: نظر شما درباره فجر صادق و کاذب چیست؟ و نمازگزار در این مورد چه تکلیفی دارد؟

ج: معیار شرعى در مورد وقت نماز و روزه، فجر صادق است و احراز آن موکول به تشخیص مکلّف است.

س 352: مسئولین یکی از دبیرستان‏های تمام وقت، نماز جماعت ظهر و عصر را ساعت دو بعد از ظهر، کمی قبل از شروع درسهای شیفت عصر اقامه می‏کنند. علت تأخیر، این است که درسهای شیفت صبح، چهل و پنج دقیقه قبل از ظهر شرعی تعطیل می‏شود و نگهداشتن دانش‏آموزان تا ظهر شرعی مشکل است. با توجه به اهمیت اقامه نماز در اول وقت، نظر شریف خود را در این‌باره بیان فرمایید.

ج: تأخیر نماز جماعت براى این که نمازگزاران در نماز حاضر شوند، با این فرض که در اول وقت در مدرسه نیستند، اشکال ندارد.

س 353: آیا باید نماز ظهر بعد از اذان ظهر و نماز عصر بعد از دخول وقت آن خوانده شود؟ و همچنین آیا نماز مغرب و عشا هم باید هر کدام در وقت خود خوانده شوند؟

ج: بعد از داخل شدن وقت دو نماز، مکلّف در خواندن هر دو نماز پشت سر هم به‌صورت جمع و یا خواندن هر یک در وقت فضیلت خود مخیّر است.

س 354: با توجه به این که امروزه با فراوانی ساعت، یقین به طلوع فجر ممکن است، آیا باید در شبهای مهتابی برای خواندن نماز صبح به مدت پانزده تا بیست دقیقه صبر کرد؟

ج: فرقى بین شبهاى مهتابى و غیر مهتابى در طلوع فجر، وقت فریضه صبح و وجوب امساک براى روزه گرفتن نیست، هرچند احتیاط در این زمینه خوب است.

س 355: آیا مقدار اختلاف اوقات شرعی میان استان‏ها که بر اثر اختلاف افقهای آنها به وجود می‏آید، در اوقات سه گانه نمازهای یومیه به یک اندازه است؟ مثلاً بین دو استان در وقت ظهر بیست و پنج دقیقه تفاوت است، آیا در بقیه وقت‏های نماز هم این اختلاف وجود دارد و به همین مقدار است؟ یا این که مقدار آن در وقت نماز صبح و مغرب و عشا تفاوت می‏کند؟

ج: مجرّد یکى بودن مقدار تفاوت بین دو منطقه در طلوع فجر یا زوال آفتاب یا غروب خورشید، مستلزم اتحاد در سایر اوقات نیست، بلکه غالباً مقدار اختلاف بین شهرها در اوقات سه گانه با هم تفاوت دارد.

س 356: اهل سنّت نماز مغرب را قبل از مغرب شرعی می‏خوانند، آیا جایز است در ایام حجّ و غیر آن به آنها اقتدا کرده و به همان نماز اکتفا کنیم؟

ج: معلوم نیست که نماز آنها قبل ازداخل شدن وقت باشد و شرکت در نماز جماعت آنها و اقتدا به آنان اشکال ندارد و مجزى است، ولى درک وقت نماز ضرورى است، مگر این که خود وقت هم از موارد تقیه باشد.

س 357: خورشید در دانمارک و نروژ در تابستان ساعت چهار صبح طلوع نموده و ساعت 23 غروب میکند و با رعایت ذهاب حمره مشرقیه و بین الطلوعین، باید حدود 22 ساعت روزه گرفته شود. تکلیف من درباره نماز و روزه چیست؟

ج: مکلف باید در مورد اوقات نمازهای یومیه و روزه همان افق محل سکونت خود را رعایت کند، ولی اگر روزه گرفتن بر اثر طولانی بودن روز، غیر مقدور یا حرجی باشد، ادای آن ساقط و قضای آن واجب است.

س 358: رسیدن نور خورشید به زمین تقریباً هفت دقیقه طول می‏کشد. آیا ملاک پایان وقت نماز صبح، طلوع خورشید است یا رسیدن نور آن به زمین؟

ج: ملاک طلوع خورشید، دیدن آن در افق مکان نمازگزار است.

س 359: رسانه‏های گروهی اوقات شرعی هر روز را یک روز قبل از آن اعلام می‏کنند، آیا اعتماد بر آن و بنا گذاشتن بر دخول وقت نماز بعد از پخش اذان از رادیو و تلویزون جایز است؟

ج: اگر براى مکلّف اطمینان به دخول وقت از طریق مذکور حاصل شود، مى‏تواند بر آن اعتماد کند.

س 360: آیا وقت نماز به مجرد شروع اذان آغاز می‏شود؟ یا این که باید صبر نمود تا اذان تمام شود و سپس شروع به خواندن نماز کرد؟ آیا روزه‏دار جایز است به مجرد شروع اذان افطار نماید یا این که باید صبر کند تا اذان تمام شود؟

ج: اگر اطمینان حاصل شود که اذان از هنگام داخل شدن وقت شروع شده، صبر کردن تا پایان اذان لازم نیست.

س 361: آیا نماز کسی که نماز دوم را بر اوّلی مقدّم داشته، مثلاً نماز عشا را جلوتر از مغرب خوانده، صحیح است؟

ج: اگر بر اثر اشتباه یا غفلت نماز دوم را مقدّم داشته و بعد از تمام شدن نماز متوجه شده، نماز او صحیح است. ولى اگر عمدى بوده، باطل است.

س 362: با عرض سلام و تحیت، در آستانه ماه شریف و مبارک رمضان و با توجه به توسعه شهرها وعدم امکان تشخیص دقیق لحظه طلوع فجر، خواهشمند است نظر شریف خود را در مورد زمان امساک برای روزه و اقامه نماز صبح اعلام فرمایید.

ج: مقتضى است که مؤمنین محترم ـ ایّدهم اللّه تعالى ـ جهت رعایت احتیاط در مورد امساک روزه و وقت نماز صبح، همزمان با شروع اذان صبح از رسانه‏ها براى روزه امساک نمایند و حدود پنج الى شش دقیقه بعد از اذان، شروع به اداى فریضه صبح نمایند.

س 363: وقت نماز عصر تا اذان مغرب است یا تا هنگام غروب آفتاب؟ نیمه شب شرعی برای نماز عشا و بیتوته در منی چه وقت است؟

ج: آخر وقت نماز عصر تا غروب آفتاب است، و براى محاسبه نیمه شب، شب را از اول غروب تا اذان صبح حساب کنند، بنا بر این تقریباً یازده ساعت و یک ربع بعد از ظهر شرعى آخر وقت نماز مغرب و عشا است.

س 364: اگر کسی در بین نماز عصر متوجه شود که نماز ظهر را نخوانده است، چه تکلیفی دارد؟

ج: اگر به خیال این که نماز ظهر را خوانده است به نیت نماز عصر مشغول نماز شود و در بین نماز بفهمد که قبلاً نماز ظهر را نخوانده است، در صورتى که در وقت مشترک نماز ظهر و عصر است، باید بلافاصله نیت خود را به نماز ظهر برگرداند و نماز را تمام کند و پس از آن، نماز عصر را بجا آورد، و اگر این اتفاق در وقت مخصوص به نماز ظهر(


وقت نماز

استفتائات جدید

س. با علم به عدم توقف اتوبوس در وقت نماز، سوار شدن جایز است؟

ج. اگر پیش از دخول وقت، سوار اتوبوس شده و موجب استخفاف و سبک شمردن نماز نمی شود، مانعی ندارد.

س: براساس تقویم رصدخانه کشور سوئد فجر تا طلوع خورشید در طول سال در سوئد بین حدود 45 الى 90 دقیقه در نوسان مى‌باشد (زمستان حدود 45 و تابستان حدود 90 دقیقه). آیا مى‌شود از این مسئله استفاده کرد و براى بدست آوردن فجر مقدار این زمان را از وقت طلوع خورشید کم کرد؟

ج) اعتماد بر تقویم رصدخانه کشور محل سکونت اگر موجب حصول اطمینان شود اشکال ندارد.

س: اگر وقت اداى نماز کم باشد و نیاز به رفع حاجت هم باشد تکلیف شرعى چیست؟

ج: اگر بتواند در آن وقتِ کم با اکتفاى به واجبات نماز و حذف مستحبات، به وظیفه خود عمل کند، باید نماز را با همین حال بخواند و اگر جلوگیرى از خروج حدث به هیچ وجه ممکن نباشد، چنانچه بتواند در وقت کم رفع حاجت کند و مقدارى از نماز را در وقت درک کند، باید انجام دهد، در غیر این صورت لازم نیست.

س: من در روز سفر نماز صبح را در فرودگاه کراچى خواندم و سپس در همان روز قبل از فجر، در قاهره فرود آمدم. آیا باید دوباره نماز صبح را در فرودگاه قاهره بخوانم.

ج) واجب نیست.

س: اگر کسى عمداً وقت نماز خود را به تأخیر اندازد آیا حرام است؟ آیا عقاب اخروى دارد؟

ج) اگر عمداً تأخیر بیندازد تا قضا شود، گناه کرده و باید قضاى آن نماز را بجا آورد و از گناهش توبه کند.

س: شخصى در کانادا زندگى مى‏کند، و با این‏که از قطب شمال فاصله زیادى دارد، امّا در زمستان، هنگام ظهر، که سایه‏ى شاخص به کوتاه‏ترین طول خود مى‏رسد باز هم طولش نسبتاً بلند است و بیش از طول خود شاخص است. در نتیجه در هیچ زمانى از روز سایه‏ى شاخص به دو هفتم یا چهار هفتم یا خود طول شاخص نمى‏رسد. با این فرض، هنگام فضیلت نوافل عصر و خود نماز عصر را چگونه تعیین کند؟

ج) مراد از دو هفتم یا چهار هفتم شاخص این نیست که تمام سایه‌ى شاخص را در نظر بگیریم، بلکه مقدار سایه‌اى که پس از نهایت کوتاه شدن، شروع به بلند شدن کرده است در نظر گرفته مى‌شود لذا در فرض سؤال هم، تعیین زمان نماز عصر و فضیلت آن ممکن است.

س: دوستم در اروپاى شمالى کار مى‌کند که شش ماه روز و شش ماه شب است، حکم شرعى عبادات او چیست؟

ج) نمازها را در وقت، به همان افق محل سکونت ـ که صبح را در صبح آنجا و ظهر و عصر را، به همان وقت آنجا، و نماز مغرب و عشاء را در بعد از مغرب همانجا ـ‌ باید بخواند. و روزه، به حساب اینکه روز خیلى طولانى است و تمکن از روزه ندارد، ساقط است.

س: اگر شخصى به اشتباه گمان برد که وقت نماز صبح تمام شده و نماز خود را به نیّت قضا بخواند و هنگام نماز ظهر بفهمد که نماز صبح قضا نشده بود، حکم نمازى که خوانده چیست؟

ج) اگر به قصد وظیفه فعلیه و آنچه بر عهده او مى‌باشد نماز را خوانده، صحیح است.

س: آیا در پایان وقت شرعى نیمه شب، نماز عشا قضا مى‌‌شود؟

ج) واجب است نماز عشا را تا قبل از نیمه شب شرعى بخوانند و بعد از آن به قصد قربت بجا آورده و نیت ادا و قضا نکنند.

س: اگر در هنگام نماز صبح ندانى که آفتاب طلوع کرده یا نه به چه نیتى باید نماز را خواند؟

ج) تا یقین نکرده‌اید که آفتاب طلوع کرده باشد، نماز ادا است و در هر صورت مى‌توانید به قصد وظیفه فعلى نماز را بجا آورید.


قبله‏

س 365: خواهشمندیم به سؤالات زیر پاسخ فرمایید: 1. به استناد بعضی از کتاب‏های فقهی، گفته شده که در روزهای چهارم خرداد و بیست‌وششم تیر(1) آفتاب به‌طور عمودی بر کعبه می‏تابد. آیا در این هنگام، تشخیص جهت قبله با نصب شاخص در زمانی که صدای اذان مکه بلند می‏شود، امکان دارد؟ اگر جهت قبله در محراب مساجد با جهت سایه شاخص اختلاف داشت، کدامیک صحیح‏تر است؟ 2. آیا اعتماد بر قبله نما صحیح است؟

ج: اعتماد بر شاخص یا قبله نما در صورتى که موجب اطمینان براى مکلّف شود، صحیح است و باید طبق آن عمل گردد، و در غیر این صورت مى‏توان بر اساس محراب مساجد و قبور مسلمین جهت قبله را تشخیص داد.

س 366: اگر شدت درگیری و جنگ مانع تعیین جهت قبله شود، آیا نماز خواندن به هر طرف صحیح است؟

ج: اگر گمانش به هیچ طرف نمى‏رود و وقت هم باشد بنا بر احتیاط، باید به چهار طرف نماز خوانده شود. ولى اگر وقت نباشد، به مقدار وسعت وقت به هر طرف که احتمال مى‏دهد قبله است، نماز بخواند.

س 367: اگر نقطه مقابل کعبه مکرّمه در طرف دیگر زمین مشخص شود به‌طوری که اگر خط مستقیمی از وسط زمین کعبه عبور کند و زمین را شکافته و از مرکز آن بگذرد، از سمت دیگر این نقطه بیرون آید، در این جا چگونه می‏توان رو به قبله ایستاد؟

ج: ملاک روبه قبله بودن این است که انسان از سطح کره زمین به طرف بیت عتیق باشد، یعنى از طرف سطح زمین رو به طرف کعبه که روى زمین در مکه مکرّمه ساخته شده است، بایستد. بنا بر این اگر انسان در یک نقطه‏اى از کره زمین باشد که اگر خطوط مستقیمى از چهار جهت آن مکان بر سطح کره زمین به طرف مکه مکرّمه ترسیم شود، از نظر مسافت با هم مساوى باشند، مخیر است براى قبله به هر طرف که خواست بایستد و نماز بخواند. ولى اگر مسافت خطوط در بعضى از جهت‏ها کمتر و کوتاه‏تر باشد به مقدارى که با آن، صدق عرفى رو به قبله بودن اختلاف پیدا کند، بر انسان واجب است جهت کوتاه‏تر را انتخاب کند.

س 368: اگر انسان در وضعیتی باشد که اصلاً جهت قبله را نداند و گمانش نیز به هیچ طرف نرود، وظیفه‏اش نسبت به نماز چیست، یعنی به کدام جهت نماز بخواند؟

ج: در مفروض سؤال بنا بر احتیاط باید به چهار طرف نماز بخواند و اگر براى چهار نماز وقت ندارد، به هر اندازه که وقت دارد، نماز بخواند.

س 369: تشخیص قبله در قطب شمال و جنوب چگونه است و نماز چگونه خوانده می‏شود؟

ج: ملاک تعیین جهت قبله در قطب شمالى و جنوبى، تعیین کوتاه‏ترین خط از مکان نمازگزار از روى سطح زمین به طرف کعبه است، و پس از تعیین آن خط، باید به همان طرف نماز خواند.


قبله‏

استفتائات جدید

س. اگر امکان رعایت قبله برای نماز در وقت نباشد وظیفه چیست؟

ج. نباید نماز قضا شود و هر اندازه که می تواند باید در نماز فریضه رعایت قبله را بنماید و اگر فقط برای گفتن تکبیره الاحرام یا برخی افعال نماز می تواند رو به قبله باشد به همان مقدار اکتفا می نماید و اگر اصلًا نتواند خود را رو به قبله کند رو به قبله بودن ساقط می شود، لیکن حتی‌الامکان به جهتی بایستد که نزدیکتر به جهت قبله است.

س. چنانچه نماز در هواپیما مانع استقرار و طمأنینه نشود و سایر شرایط، مثل قیام و رکوع و سجود مراعات گردد ولی جهت قبله را ندانند، آیا نماز در هواپیما جایز است و وظیفه چیست؟

ج. اگر می‌تواند علم و اطمینان به قبله پیدا کند و نماز را در وقت بخواند، باید صبر کند ولی اگر نماز قضا می‌شود به هر طرف که گمان بیشتر دارد، نماز بخواند و اگر هیچ راهی برای یافتن جهت قبله ندارد و گمانش هم به هیچ طرف نمی‌رود بنابر احتیاط باید به چهار طرف نماز بخواند و اگر برای چهار طرف وقت ندارد، به هر اندازه که وقت دارد نماز بخواند.

س1- قبله یابى تنها به کمک قواعد علمى (جهت یابى یا روشهاى قبله یابى) چه حکمى دارد؟ س2- قبله یابى تنها به کمک قبله نما یا قطب نما چه حکمى دارد؟

ج1و2) اگر از قواعد علمى و یا قبله‌نما اطمینان به جهت قبله حاصل شود مانع ندارد و مى‌توان به آن اعتماد کرد.

س: اگر در نماز سهواً صورت به طرف چپ یا راست برگردد آیا نماز باطل است؟

ج) اگر التفات صورت فاحش نیست به گونه‌اى که تمام صورت به طرف راست و یا چپ برگردانده نشود، اشکال ندارد.

س: مى‌خواستم بدانم که در نماز انحراف از قبله تا چه حد مجاز است و به نماز لطمه‌اى نمى‌زند؟

ج) عالماً و عامداً نباید منحرف شود ولى اگر قبله را نداند و یا فراموش کند و از قبله منحرف شود و نماز بخواند و بعد متوجه شود، اگر به حدّ دست راست و یا دست چپ قبله نرسیده باشد (یعنى کمتر از 90 درجه باشد)، نمازش صحیح است.

س: اهمیت قبله در نماز چه قدر است و اگر در مکانى قرار داشتى که جهت قبله مشخص نبود و راهى براى یافتن آن هم وجود نداشت و بعد از خواندن نماز بعداً (چند روز بعد) متوجه شدى که جهت قبله اشتباه بوده باید چه کرد؟

ج) بطور کلّى کسى که هیچ راهى براى یافتن قبله ندارد و گمانش هم به هیچ طرف نمى‌رود، بنابر احتیاط واجب باید به چهار طرف نماز بخواند و اگر عمداً برخلاف وظیفه عمل کرده و بعد هم متوجه شده به طرفى که نماز خوانده اشتباه بوده است، باید بنابر احتیاط نماز خود را اعاده نماید.

س: کسى که در حال اضطرار نمى‌تواند به طرف قبله نماز بخواند، آیا جهات غیر از قبله برایش یکسان است؟

ج) اگر جهت قبله را نمى‌شناسد، باید تحقیق کند تا با موازین شرعى جهت قبله را تشخیص دهد ولى اگر با این که جهت قبله را مى‌داند نمى‌تواند به جهت قبله نماز بخواند، باید به طرف یمین یا یسار به مقدارى که به 90 درجه نرسد نماز بخواند و مجزى است و با امکان منحرف شدن به کمتر از 90 درجه، انحراف تا حدّ 90 درجه یا بیشتر جایز نیست و نماز مجزى نیست و هر گاه در حالتى باشد که به هیچ نحو نتواند رو به قبله یا رو به نقطه نزدیک به قبله نماز بخواند به همان حال که هست نماز بخواند و صحیح و مجزى است و قضا ندارد.

س: به نظر حضرتعالى خواندن نماز جماعت استداره‌اى در مسجد الحرام صحیح است یا خیر؟

ج) نماز کسانى که پشت سر یا دو طرف امام ایستاده‌اند، صحیح است لکن نماز افرادى که روبروى امام قرار دارند، صحیح نیست.

س: به من گفته شده که در آمریکاى شمالى قبله به سمت شمال شرقى است. نظرتان در این باره چیست؟

ج) میزان در تشخیص قبله، خط امتدادى از جایگاه وقوف نمازگزار که بر روى کره زمین عبور کند و به کعبه معظمه برسد، مى‌باشد و تشخیص آن در هر مکانى با مکلف حاضر در آن مکان است که با ابزار علمى اطمینان بخش یا امارات شرعیه و یا شهادت شهود تشخیص دهد.

س: بنده در مسافرت‌هاى بین شهرى به قبله‌هاى سر راهى رستوران‌ها اعتماد ندارم و از قبله‌نما استفاده مى‌‌کنم، در یکى از مسافرتها قبله‌اى که من به سمت آن نماز مى‌‌خواندم با قبله اى که از قبل در نمازخانه رستوران مشخص شده بود اختلاف زیادى داشت و بنده نیز چون یقین داشتم که وظیفه اى نسبت به آگاه کردن بقیه مسافرها ندارم، حرفى نگفتم. آیا واقعاً بر گردن من حقى بوده است؟

ج) در فرض سؤال، شما وظیفه‌اى نسبت به دیگران ندارید.

س: شخصى در خانه‌اى زندگى مى‌‌کند و بدون تحقیق صحیح، رو به سمتى نماز مى‌‌خواند و بعد از گذشت مدتى معلوم مى شود که آن سمت اشتباه بوده، حالا وظیفه‌ این شخص نسبت به نمازهایى که خوانده چیست؟

ج) اگر با استناد به طریق معتبر شرعى قبله را شناسایى کرد و به سوى آن جهت نماز خواند، نمازهاى گذشته محکوم به صحت است هر چند در صورت کشف خلاف به مقدارى که معلوم شده باشد که نمازش پشت به قبله بوده، احتیاطاً باید قضا نماید.

س: آیا امروزه مى‌‌شود از قبله‌نما و یا خورشید، براى نشان دادن قبله استفاده کرد و چه قدر قابل اعتبارند؟

ج) اگر موجب اطمینان است، مانعى ندارد.

س: شخصى با فرض علم به جهت دقیق قبله، عمداً مقدارى به سمت راست یا چپ منحرف شده و نماز مى‌خواند نمازهاى او چه حکمى دارد؟

ج) اگر قبله را تشخیص داده، انحراف از آن ولو به مقدار کم صحیح نیست.

س: در مدرسه‌اى براى تعیین جهت قبله و ساخت محراب از قبله نماهاى مدرج موجود در کشور استفاده شده است اما برخى معتقدند اعتماد به قبله نماى فوق معتبر نبوده و مى‌‌بایستى به شاخص رجوع کرد. نظر معظم‌له در خصوص اعتبار قبله‌نما براى تعیین قبله چیست؟

ج) اگر اطمینان آور است، اعتماد به آن مانع ندارد.


مکان نمازگزار

اجوبه الاستفتائات

س 370: آیا نشستن و نماز خواندن یا عبور کردن از مکان‏هایی که دولت ظالم آنها را غصب می‏کند، جایز است؟

ج: در صورت علم به غصب، احکام و آثار مغصوب مترتب است.

س 371: نماز خواندن در زمینی که قبلاً وقف بوده و دولت آن را تصرّف نموده و در آن مدرسه ساخته است، چه حکمی دارد؟

ج: اگر احتمال قابل توجهى داده شود که تصرّف مذکور مجوّز شرعى داشته است، نماز خواندن در آن مکان اشکال ندارد.

س 372: من نماز جماعت را در تعدادی از مدارس اقامه می‏کنم. زمین بعضی از این مدارس از صاحبان آن بدون رضایت آنها گرفته شده است. نماز من و دانش‏آموزان در این مدارس چه حکمی دارد؟

ج: اگر احتمال قابل توجهى داده شود که مسئول ذیربط به استناد مجوّز قانونى و شرعى اقدام به احداث مدارس در آن اراضى نموده، نماز خواندن در آن اشکال ندارد.

س 373: اگر شخصی مدتی بر سجاده یا با لباسی که خمس به آن تعلّق گرفته است، نماز بخواند، نمازهای او چه حکمی دارد؟

اگر جهل به تعلّق خمس به آن مال و یا به حکم تصرّف در آن داشته، نمازهایی که تا به حال در آن خوانده صحیح است.

س 374: آیا این گفته که باید مردان هنگام نماز جلوتر از زنان بایستند، صحیح است؟

ج: بنا بر احتیاط واجب لازم است بین زن و مرد در حال نماز، حداقل یک وجب فاصله باشد و در این صورت اگر زن و مرد محاذى یکدیگر بایستند یا زن جلوتر از مرد بایستد نماز هر دو صحیح است.

س 375: نصب تصویر امام خمینی(قدّس‏سرّه) و شهدای انقلاب اسلامی در مساجد، با توجه به این که خود حضرت امام(قدّس‏سرّه) عدم تمایل خود را نسبت به نصب عکسشان در مساجد ابراز کرده و راجع به کراهت آن هم مطالبی وجود دارد، چه حکمی دارد؟

ج: اشکال ندارد لکن اگر در شبستان باشد بهتر است هنگام نماز، به طریقى روى آن پوشانده شود.

س 376: شخصی در یک خانه دولتی زندگی می‏کند که مدت سکونت وی در آن به پایان رسیده و حکم تخلیه نیز به او ابلاغ شده است. نماز و روزه‏های وی بعد از انقضای موعد مقرر تخلیه، چه حکمی دارد؟

ج: اگر از طرف مسئولین مربوطه مجاز به استفاده از آن خانه بعداً ز مهلت مقرر نباشد، تصرّفات او در آن، حکم غصب را دارد.

س 377: آیا نماز خواندن بر سجاده‏ای که شکلهایی روی آن رسم شده و یا بر مهری که دارای نقش است، کراهت دارد؟

ج: فى‌نفسه اشکال ندارد، ولى اگر به گونه‏اى باشد که بهانه به دست کسانى دهد که تهمت به شیعه مى‏زنند، تولید آن و نماز خواندن بر آن جایز نیست. و همچنین اگر موجب تفرق حواس و از بین رفتن حضور قلب در نماز شود، کراهت دارد.

س 378: اگر مکان نمازگزار پاک نباشد ولی محل سجده پاک باشد، آیا نماز صحیح است؟

ج: اگر نجاست مکان نمازگزار به لباس یا بدن وى سرایت نکند و محل سجده هم پاک باشد، نماز در آن مکان اشکال ندارد.

س 379: ساختمان کنونی اداره‏ای که در آن کار می‏کنم، در گذشته قبرستان بود که چهل سال قبل متروکه شده و سی سال است که این ساختمان در آن ایجاد شده است. در حال حاضر ساختمان همه زمین‌های اطراف اداره تمام گردیده و اثری از قبرستان باقی نمانده است. با توجه به مطالب مذکور امیدواریم پاسخ فرمایید که آیا اقامه نماز در این اداره توسط کارمندان آن از نظر شرعی صحیح است یا خیر؟

ج: نماز خواندن و تصرّفات دیگر در این اداره اشکال ندارد، مگر این که از طریق شرعى ثابت شود زمینى که ساختمان مذکور در آن ایجاد شده، وقف براى دفن اموات بوده و به طریق غیر شرعى، تصرّف گردیده و در آن ساختمان سازى شده است.

س 380: جوانان مؤمن تصمیم گرفته‏اند که به منظور امر به معروف، هفته‏ای یک یا دو روز نماز را در پارکها اقامه کنند، ولی بعضی اشکال می‏کنند که مالکیت زمین‌های پارکها مشخص نیست. نماز خواندن در آنها چه حکمی دارد؟

ج: نماز خواندن در پارک‏هاى فعلى و غیر آن اشکال ندارد و به صرف احتمال غصب توجهى نمى‏شود.

س 381: زمین یکی از دبیرستان‏های این شهر ملک یکی از افراد است. این زمین طبق نقشه شهر باید به پارک تبدیل می‏شد، ولی به علت نیاز شدید و با موافقت مسئولین مربوطه، مقرر شد که تبدیل به مدرسه شود. از آنجایی که صاحب آن زمین راضی به تملک آن توسط دولت نیست و عدم رضایت خود را نسبت به اقامه نماز و مانند آن در زمین مذکور اعلام نموده است. امیدواریم نظر شریف خود را راجع به نماز خواندن در این مکان اعلام فرمایید.

ج: اگر گرفتن زمین از مالک شرعى آن طبق قانونى که توسط مجلس شوراى اسلامى وضع و به تأیید شوراى نگهبان رسیده است، انجام گرفته باشد، نماز خواندن و تصرّفات دیگر در آن مکان اشکال ندارد.

س 382: در شهر ما دو مسجد مجاور هم وجود دارد که دیوار بین آن دو آنها را از هم جدا می‏کند. مدتی پیش تعدادی از مؤمنین برای این که دو مسجد به هم وصل شوند، اقدام به خراب کردن قسمت زیادی از دیوار فاصل بین آن دو نمودند، و همین امر باعث شبهه برای بعضی در مورد اقامه نماز در آن دو مسجد شد و هنوز هم این شک برای آنان وجود دارد. امیدواریم راه حل این مشکل را بیان فرمایید.

ج: از میان برداشتن دیوارى که بین دو مسجد فاصله انداخته، باعث اشکال در اقامه نماز در دو مسجد نیست.

س 383: در جاده‏ها رستورانهایی وجود دارد که در کنار آنها مکانهایی برای خواندن نماز قرار دارد، اگر کسی در آن رستوران غذا نخورد، آیا جایز است در آن مکانها نماز بخواند یا این که ابتدا باید اجازه بگیرد؟

ج: اگر احتمال دهد نماز خانه ملک صاحب رستوران است و استفاده از آن مخصوص کسانى است که در آن رستوران غذا مى‏خورند، باید اجازه بگیرد.

س 384: آیا نماز کسی که در زمین غصبی روی سجاده یا چوب و مانند آن نماز خوانده، صحیح است یا باطل؟

ج: نماز در زمین غصبى باطل است، هرچند روى جا نماز و تخت باشد.

س 385: در بعضی از شرکت‏ها و مؤسسه‏هایی که امروزه در اختیار دولت قرار دارد بعضی اعضای شرکت و کارمندان از شرکت در نماز جماعتی که در آنجا اقامه می‏شود خودداری می‏کنند، به این دلیل که آن مکانها توسط دادگاه شرع از صاحبان آنها مصادره شده است. خواهشمندیم نظر مبارک را در این‌باره بیان فرمایید.

ج: اگر احتمال مى‏دهند که قاضى صادر کننده حکم مصادره، با صلاحیت قانونى و بر اساس موازین شرعى و قانونى اقدام به صدور حکم کرده است، عمل او شرعاً محکوم به صحّت‏ است، وبنا بر این تصرّف در آن مکان جایز است و حکم غصب بر آن منطبق نیست.

س 386: اگر مسجدی مجاور حسینیه‏ای باشد، آیا اقامه نماز جماعت در حسینیه صحیح‏است و آیا ثواب آن در هر دو برابر است؟

ج: شکى نیست که فضیلت نماز در مسجد بیشتر از فضیلت نماز درغیر مسجد است، ولى خواندن نماز جماعت در حسینیه یا در هر مکان دیگرى اشکال شرعى ندارد.

س 387: آیا نماز خواندن در مکانی که موسیقی حرام پخش می‏شود، صحیح است یا خیر؟

ج: اگر نماز خواندن در آن محل مستلزم گوش‌دادن به موسیقى حرام باشد، توقف در آنجا جایز نیست، ولى نماز محکوم به صحّت‏ است، و با فرض این که موسیقى باعث عدم توجه و تمرکز حواس مى‏شود، نماز خواندن در آن مکان مکروه است.

س 388: نماز کسانی که با قایق به مأموریت فرستاده می‏شوند و وقت نماز آنها می‏رسد، به‌طوری که اگر در همان زمان نماز نخوانند، بعد از آن نمی‏توانند نماز خود را داخل وقت بخوانند، چه حکمی دارد؟

ج: در فرض مزبور واجب است که نماز را در وقت آن به هر صورتى که ممکن است، ولو در داخل همان قایق، بخوانند.


مکان نمازگزار

استفتائات جدید

س. این که از بلندگوی مسجد اموال گم شده را اعلام میکنند آیا اشکال دارد یا نه؟

ج. اگر وقف کلی نباشد و فقط مخصوص مسجد باشد نمی توانند برای کارهای شخصی خود که جزء شئون مسجد نیست استفاده کنند. همچنین اگر صدا خارج از مسجد پخش می‌شود و موجب ایذاء می‌گردد باید اجتناب شود و تشخیص موضوع بر عهده خود مکلف است.

س: حکم نماز خواندن جلوى آینه چیست؟ آیا مکروه است؟

ج) آینه اگر به گونه‌اى باشد که در حال نماز، شخص صورت خود را در آن مى‌بیند و ذهنش را مشغول مى‌کند بهتر است آن را بردارد و یا روى آن را بپوشاند.

س: در برخى موارد، زائران بیت‏اللّه الحرام یا سایر مسافران، وقت نماز در هواپیما هستند، با توجه به این‏که نماز در هواپیما معمولاً مانع استقرار و طمأنینه نیست، در صورتى که سایر شرایط، مثل قیام و قبله و رکوع و سجود مراعات شود، آیا در صورت علم یا احتمال این‏که پیش از اتمام وقت نماز به مقصد مى‏رسند و مى‏توانند نماز را پس از پیاده شدن از هواپیما بخوانند، نماز در هواپیما کفایت مى‏کند یا باید تأخیر بیندازند و در صورتى که نماز را در آن حال خواندند و پیش از اتمام وقت نماز پیاده شدند، اعاده نماز لازم است یا نه؟

ج) با تمکّن از استقرار و استقبال قبله، نماز صحیح و مجزى است، بلکه جهت درک فضیلت اوّل وقت افضل است.

س: در هواپیما به چه سمتى باید نماز بخوانیم؟

ج) اگر نتوانید ـ ولو با سؤال از مأموران داخل هواپیما ـ قبله را مشخص کنید، به هر سمتى که گمان دارید که سمت قبله است، نماز بخوانید. و در صورت شک و وسعت وقت، نماز را باید به چهار سمت بخوانید و در تنگى وقت به میزانى که فرصت دارید.

س: خواهشمند است حکم نماز خواندن در قطار هواپیما و کشتى را بیان فرمایید؟

ج) نماز در این وسایل نقلیه اشکال ندارد ولى به هنگام تغییر قبله در نمازهاى واجب باید در صورت امکان با چرخیدن جهت قبله را ‏حفظ کنید البته در حال چرخیدن باید از قرائت و یا ذکر سکوت کنید.‏

س: در محل کار من براى برادران و خواهران نمازخانه اختصاص داده شده است اما نمازخانه خواهران در دید مستقیم قرار دارد. براى رفع این مشکل، جاى نمازخانه‌ها را عوض کردیم ولى با این مشکل مواجه شدیم که نمازخانه خواهران جلوتر از نمازخانه برادران قرار گرفته است، سؤال من این است که از لحاظ شرعى این مورد مشکل دارد یا خیر؟

ج) با فرض وجود حائل اگر زن‌ها نماز خودشان را فرادا مى‌خوانند و مردها هم جداگانه نماز مى‌خوانند، نماز هر دو قسمت صحیح است.

س: کسى که نماز خوابیده مى‌خواند، در صورتى که ملحفه زیر پایش نجس باشد آیا براى نماز اشکال دارد یا خیر؟

ج) ملحفه‌ى نجس اگر به صورت فرش زیر پایش باشد، چنانچه نجاست مسریه نداشته باشد، نماز در آن حالت بر روى چنان ملحفه‌اى اشکال ندارد.

س: ساختمانى 70 واحدى داراى یک سالن اجتماعات مى‌باشد و این سالن در سند همه ساکنین به عنوان مشاع ثبت شده و هزینه‌هاى آن نیز مشاعى پرداخت مى‌شود، در این سالن پایگاه بسیج تأسیس شده و مراسم عزادارى، مولودى و نماز جماعت در این سالن برگزار مى‌‌گردد. با توجه به اینکه عدّه‌اى از اهالى قادر به پرداخت پول شارژ واحد خود هم نمى‌‌باشند از برگزارى چنین مجالسى در این مکان ناراضى هستند، آیا برگزارى مراسمات و نماز جماعت در این مکان داراى اشکال مى‌‌باشد؟

ج) تصرف در قسمت‌هاى مشاع، باید با اجازه‌ى همه‌ى ساکنین مجتمع باشد و در فرض مرقوم که بعضى از اهالى راضى نیستند برگزارى مراسم و اقامه نماز جماعت در آنجا اشکال دارد.

س: نماز در مسجد فضیلتش بیشتر است یا در حرم مطهر ائمه معصومین «علیهم السلام» و امامزاده‌ها؟

ج) نماز در حرم امامان (علیهم السلام) مستحب، بلکه افضل از مسجد است.


احکام مسجد

اجوبه الاستفتائات

س 389: با توجه به این که مستحب است انسان نماز را در مسجد محله خود بخواند، آیا خالی کردن مسجد محل و رفتن به مسجد جامع شهر برای خواندن نماز جماعت، اشکال دارد یا خیر؟

ج: اگر ترک مسجد محله براى خواندن نماز جماعت در مسجد دیگر به‌خصوص مسجد جامع شهر باشد، اشکال ندارد.

س 390: نماز خواندن در مسجدی که سازندگان آن ادعا می‏کنند که آن را برای خود و قبیله خود ساخته‏اند، چه حکمی دارد؟

ج: مسجد پس از آنکه به عنوان مسجد ساخته شد، اختصاص به قوم و گروه و قبیله و اشخاص خاصى ندارد و همه مسلمانان مى‏توانند از آن استفاده نمایند.

س 391: آیا زنها بهتر است نماز را در مسجد بخوانند یا در خانه؟

ج: فضیلت خواندن نماز در مسجد مختص مردان نیست.

س 392: در حال حاضر بین مسجدالحرام و محل سعی بین صفا و مروه دیوار کوتاهی وجود دارد که ارتفاع آن نیم متر و عرض آن یک متر است. این دیوار بین مسجد و مسعی مشترک است. آیا زنها در ایام عادت که حق داخل شدن به مسجد الحرام را ندارند، می‏توانند روی این دیوار بنشینند؟

ج: اشکال ندارد، مگر این که یقین حاصل شود که آن دیوار جزء مسجد است.

س 393: آیا انجام تمرین‏های ورزشی در مسجد محل یا خوابیدن در آن جایز است؟ این کارها در مسجدهای دیگر چه حکمی دارد؟

ج: مسجد جاى ورزش و تمرین ورزشى نیست و از کارهایى که با شأن و منزلت مسجد منافات دارد، باید پرهیز شود، و خوابیدن در مسجد هم مکروه است.

س 394: آیا استفاده از شبستان مسجد برای رشد فکری، فرهنگی و نظامی (با آموزشهای نظامی) جوانان جایز است؟ آیا با توجه به کمبود مکانهای اختصاصی می‏توان این کارها را در ایوان مسجد انجام داد؟

ج: این امور تابع کیفیت وقف صحن مسجد و ایوان آن است، و باید از امام جماعت و هیأت امناى مسجد در این‏باره نظر خواهى شود. البته حضور جوانان در مساجد و برپایى درس‏هاى دینى زیر نظر امام جماعت و هیأت امناى آن کار خوب و مطلوبى است.

س 395: در بعضی از مناطق به‌خصوص روستاها مجلس عروسی را در مساجد برگزار می‏کنند؛ به این صورت که مجلس رقص و آواز در خانه بر پا می‏شود، ولی نهار یا شام را در مسجد تناول می‏کنند. آیا این کار شرعاً جایز است یا خیر؟

ج: غذا دادن به دعوت شدگان در مسجد فى‌نفسه اشکال ندارد.

س 396: شرکت‏های تعاونی مردمی اقدام به ساختن مناطق مسکونی می‏کنند، ابتدا توافق می‏نمایند که برای آن محله‏ها مکان‏های عمومی مانند مسجد ساخته شود، اکنون که آن واحدها به سهامداران شرکت تعاونی تحویل داده شده است، آیا بعضی از آنان می‏توانند هنگام تحویل گرفتن واحد مسکونی از توافق خود عدول کرده و بگویند ما راضی به ساختن مسجد نیستیم؟

ج: اگر شرکت با توافق همه اعضاء اقدام به ساخت مسجد نموده و مسجد هم ساخته شده و وقف گردیده است، عدول بعضى از اعضاء از موافقت اولیه خود اثرى ندارد. ولى اگر بعضى از آنان قبل از تحقق وقف شرعى مسجد از موافقت خود عدول کنند، ساخت مسجد با اموال آنان در زمین متعلّق به همه اعضاء بدون رضایت آنان جایز نیست، مگر این که در ضمن عقد لازم بر همه آنها شرط شده باشد که بخشى از زمین شرکت براى ساخت مسجد تخصیص یابد و اعضاء این شرط را پذیرفته باشند، در این صورت حق عدول ندارند و عدول آنها هم تاثیرى ندارد.

س 397: برای مقابله با تهاجم فرهنگ غیر اسلامی، حدود سی دانش‏آموز را از گروه ابتدایی و متوسطه به شکل گروه سرود در مسجد جمع کرده‏ایم که این افراد درسهایی از قرآن کریم، احکام و اخلاق اسلامی را به مقتضای سن و سطح فکری شان فرامی‏گیرند. اقدام به این کار چه حکمی دارد؟ استفاده از آلت موسیقی اُرک توسط گروه چه حکمی دارد؟ انجام تمرین به وسیله آن در مسجد با رعایت موازین شرعی و مقررات مربوطه و متعارف رادیو و تلویزیون و وزارت ارشاد جمهوری اسلامی ایران دارای چه حکمی‏است؟

ج: تعلیم قرآن و احکام و آموزش اخلاق اسلامى و تمرین سرودهاى مذهبى و انقلابى در مسجد اشکال ندارد، ولى در هر حال مراعات شأن، قداست و جایگاه مسجد واجب است و مزاحمت نماز گزاران جایز نیست.

س 398: آیا نمایش فیلم‏های سینمایی که توسط وزارت ارشاد اسلامی ایران توزیع می‏شود، در مسجد برای شرکت کنندگان در جلسات قرآنی، اشکال شرعی دارد یا خیر؟

ج: تبدیل مسجد به مکانى براى نمایش فیلم‏هاى سینمایى جایز نیست، ولى نمایش فیلم‏هاى مذهبى و انقلابى داراى محتواى مفید و آموزنده به مناسبت خاصى و بر حسب نیاز و تحت نظارت امام جماعت مسجد اشکال ندارد.

س 399: آیا پخش موسیقی شاد از مسجد به مناسبت جشن میلاد ائمه معصومین(علیهم‏السلام) شرعاً اشکال دارد؟

ج: واضح است که مسجد جایگاه شرعى خاصى دارد، لذا اگر پخش موسیقى در آن منافى با حرمت مسجد باشد، حرام است، حتى اگر موسیقى غیرمطرب باشد.

س 400: استفاده از بلندگوهای مساجد که صدا را در خارج از مسجد پخش می‏کنند، تا چه وقت جایز است؟ پخش سرودهای انقلابی یا قرآن کریم قبل از اذان چه حکمی دارد؟

ج: پخش قرائت قرآن کریم براى چند دقیقه قبل از اذان در وقتهایى که باعث اذیت و آزار همسایگان و اهل محل نشود، اشکال ندارد.

س 401: مسجد جامع چه تعریفی دارد؟

ج: مسجد جامع مسجدى است که در شهر براى اجتماع همه اهل شهر بنا شده است، بدون این که اختصاص به گروه و قشر خاصى داشته باشد.

س 402: قسمت سر پوشیده‏ای از یک مسجد حدود سی سال است که متروکه و تبدیل به خرابه شده و نماز در آن اقامه نمی‏شود و بخشی از آن به عنوان انبار مورد استفاده قرارمی‏گیرد. نیروهای بسیجی که حدود پانزده سال است در این قسمت سقف دار مستقر هستند، تعمیراتی را در آن انجام داده‏اند، زیرا وضعیت بسیار نامناسبی داشت و سقف آن هم در معرض ریزش بود. چون برادران بسیجی آگاهی از احکام شرعی مسجد نداشتند و افراد مطلع هم آنها را آگاه نکردند، اقدام به ساختن چند اتاق در این قسمت نمودند که بر اثر آن مبالغ زیادی خرج شد و در حال حاضر کارهای ساختمانی رو به پایان است. امیدواریم حکم شرعی موارد زیر را بیان فرمایید: 1. بر فرض این که متصدیان این کار و گروه ناظر بر آن جاهل به مسأله باشند، آیا در برابر مخارجی که از بیت‌المال صرف کرده‏اند ضامن هستند و آیا مرتکب گناه شده‏اند؟ 2. با توجه به این که مخارج مزبور از بیت‌المال بوده، آیا اجازه می‏دهید تا زمانی که مسجد به این قسمت احتیاج ندارد و نماز در آن اقامه نمی‏شود، از آن اتاق‏ها با رعایت کامل احکام شرعی مسجد، برای فعالیت‏های آموزشی مانند آموزش قرآن کریم و احکام شرعی و سایر امور مسجد استفاده شود؟ و آیا اقدام به تخریب اطاق‏ها واجب است؟

ج: واجب است که قسمت سرپوشیده مسجد با خراب کردن اتاق‌هایى که در آن ساخته شده است، به حالت قبل برگردد، و اگر مخارج احداث اتاقها ناشى از تعدى و تفریط و عمد و تقصیر نباشد، معلوم نیست که کسى ضامن آن باشد، و استفاده از قسمت سرپوشیده مسجد براى تشکیل جلسات آموزش قرآن کریم و احکام شرعى و معارف اسلامى و سایر مراسم دینى و مذهبى اگر مزاحمت براى نمازگزاران ایجاد نکند و تحت نظارت امام جماعت مسجد باشد اشکال ندارد، و باید امام جماعت و نیروهاى بسیجى و سایر مسئولین مسجد با هم همکارى کنند تا حضور نیروهاى بسیجى در مسجد استمرار پیدا کند و خللى در انجام وظائف عبادى مانند نماز و غیر آن هم پیش نیاید.

س 403: در طرح توسعه یکی از خیابانها، چند مسجد در مسیر طرح قرار می‏گیرد که باید بعضی از آنها به‌طور کلی خراب شوند و در بقیه قسمتی از آنها تخریب گردد تا حرکت وسائط نقلیه براحتی صورت گیرد. خواهشمند است نظر شریف را بیان فرمایید.

ج: خراب کردن تمام مسجد یا قسمتى از آن جایز نیست، مگر در صورت وجود مصلحتى که اهمیت ندادن و بى‌توجهى به آن ممکن نباشد.

س 404: آیا استفاده شخصی و اندک از آب مساجد که مخصوص وضو گرفتن است، جایز است؟ مثل این که مغازه‌داران از آن برای نوشیدن، درست کردن چای و یا برای ماشین استفاده کنند، با توجه به این که آن مسجد واقف خاصی ندارد که از این اعمال جلوگیری نماید.

ج: اگر وقف آب براى خصوص وضو گرفتن نمازگزاران معلوم نباشد و عرف رایج در محله مسجد، این باشد که همسایه‏ها و عبور کنندگان هم از آب آن استفاده مى‏کنند، اشکال ندارد، هرچند احتیاط در این مورد، مطلوب است.

س 405: مسجدی در مجاورت قبرستانی، وجود دارد و هنگامی که بعضی از مؤمنین به زیارت اهل قبور می‏آیند، از آب مسجد برای پاشیدن روی قبرهای ارحام خود استفاده می‏کنند و ما نمی‏دانیم که این آب عمومی است یا وقف خاص مسجد، و بر فرض هم که وقف خاص مسجد نباشد، معلوم نیست که مخصوص وضو گرفتن و دستشویی رفتن است یا خیر، آیا استفاده مذکور از آن آب جایز است؟

ج: اگر استفاده از آب مسجد براى پاشیدن روى قبرهایى که خارج از آن قرار دارد، امر رایجى است و کسى به آن اعتراض نمى‏کند و دلیلى هم بر وقف آن آب براى خصوص وضو و تطهیر نیست، استفاده از آن براى امر مذکور اشکال ندارد.

س 406: اگر مسجد نیاز به تعمیر داشته باشد، آیا اجازه گرفتن از حاکم شرع یا وکیل او واجب است؟

ج: اگر تعمیر، داوطلبانه و تبرّعى (از مالِ شخصىِ افراد خیّر) باشد، نیازى به اجازه حاکم شرع نیست.

س 407: آیا جایز است وصیت کنم که مرا بعد از مردن در مسجد محله که تلاش فراوانی برای آن کرده‏ام، دفن نمایند. زیرا دوست دارم در داخل یا صحن آن دفن شوم؟

ج: اگر هنگام اجراى صیغه وقف، دفن میّت استثناء نشده باشد، دفن در مسجد جایز نیست، و وصیت شما در این مورد اعتبارى ندارد.

س 408: مسجدی حدود بیست سال پیش ساخته شده و به نام مبارک صاحب الزمان(عجّل الله تعالی فرجه الشریف) زینت یافته است، ولی معلوم نیست که این اسم در صیغه وقف مسجد ذکر شده باشد. تغییر اسم مسجد از صاحب الزمان(عجّل الله فرجه الشریف) به مسجد جامع چه حکمی دارد؟

ج: مجرد تغییر اسم مسجد مانعى ندارد.

س 409: در مساجدی که از محل نذورات خاص مسجد و تبرعّات مؤمنین به برق و سیستم تهویه مجهز شده‏اند، هنگامی که شخصی از اهالی محل فوت می‏کند، برای او مجلس فاتحه در مسجد برگزار می‏شود که در آن از برق و سیستم تهویه مسجد استفاده می‏گردد و برگزار کنندگان مراسم آن هزینه‏ها را نمی‏پردازند. آیا این کار شرعاً جایز است؟

ج: جواز استفاده از امکانات مسجد در اقامه مجالس فواتح براى اموات و امثال آن منوط به کیفیت وقف و نذر آن امکانات براى مسجد است.

س 410: در روستایی مسجد نوسازی وجود دارد که در مکان مسجد قبلی بنا شده‏ است. در گوشه‏ای از این مسجد که زمین آن جزء مسجد قبلی است، بر اثر جهل به مسأله، اتاقی برای تهیه چای و مانند آن و کتابخانه‏ای در نیم طبقه قسمتی از شبستان مسجد در داخل شبستان مسجد ساخته شده است. خواهشمندیم نظر خود را در این‌باره و مسأله تکمیل و کیفیت استفاده از نصف دور داخلی مسجد، بیان فرمایید.

ج: ساختن اتاق مخصوص چاى در محل مسجد قبلى صحیح نیست و واجب است آن مکان به حالت مسجد بودن خود برگردد. نیم طبقه داخل شبستان مسجد هم در حکم مسجد است و همه احکام و آثار شرعى آن را دارد، ولى نصب قفسه‏هاى کتاب و حضور در آنجا براى مطالعه اگر مزاحمتى براى نمازگزاران ایجاد نکند اشکال ندارد.

س 411: رأی جنابعالی در مورد مسأله ذیل چیست؟ در یکی از روستاها مسجدی وجود دارد که رو به خرابی است، ولی دلیلی برای خراب کردن آن وجود ندارد، زیرا مانع استمرار جاده نیست. آیا تخریب آن به‌طور کامل جایز است؟ همچنین این مسجد دارای مقداری اثاثیه و اموال است، اینها باید به چه کسی داده شوند؟

ج: تخریب و ویران کردن مسجد جایز نیست و به‌طور کلى خراب کردن مسجد آن را از مسجد بودن خارج نمى‏کند. اثاث و لوازم مسجد اگر مورد استفاده در آن مسجد نباشد، بردن آن به مساجد دیگر براى استفاده از آنها اشکال ندارد.

س 412: آیا شرعاً ساخت موزه در گوشه‏ای از صحن مسجد بدون دخل و تصرّف در ساختمان آن جایز است، مثل کتابخانه که امروزه جزئی از مسجد را تشکیل می‏دهد؟

ج: ایجاد موزه یا کتابخانه در گوشه صحن مسجد اگر مخالف کیفیت وقف تالار و شبستان و صحن مسجد باشد و یا موجب تغییر ساختمان مسجد گردد، جایز نیست. بهتر این است که مکانى در کنار مسجد براى این منظور تهیه شود.

س 413: مکانی وقفی وجود دارد که در آن مسجد، مدرسه علوم دینی و کتابخانه عمومی بنا شده است که همگی آنها الان فعّال هستند. این مکان در حال حاضر جزء نقشه مکان‏هایی است که از طرف شهرداری باید خراب شوند. چگونه باید با شهرداری برای تخریب آن و گرفتن امکانات همکاری کرد تا بتوان آن را تبدیل به ساختمان بهتری نمود؟

ج: اگر شهردارى اقدام به تخریب آن و دادنِ عوض نماید و آن را تحویل دهد، اشکال ندارد، ولى اصل خراب کردن مسجد و مدرسه وقفى فى‌نفسه جایز نیست، مگر در صورتى که مصلحتِ اهمِ غیر قابل چشم پوشى اقتضا کند.

س 414: برای توسعه مسجد نیاز به کندن چند درخت از صحن آن است، آیا این عمل با توجه به بزرگ بودن صحن مسجد و وجود درختان زیاد در آنجا، جایز است؟

ج:اگر عمل مذکور تغییر و تبدیل وقف شمرده نشود، اشکال ندارد.

س 415: زمینی که جزء قسمت سرپوشیده مسجد بوده و بر اثر واقع شدن مسجد در مسیر طرح عمرانی شهرداری، در خیابان افتاده و قسمتی از آن به علت اضطرار تخریب شده، چه حکمی دارد؟

ج: اگر احتمال برگشت آن به حالت اولیه ضعیف باشد، ترتّب آثار شرعى مسجد بر آن معلوم نیست.

س 416: مسجدی بوده که خراب شده، و آثار مسجدی از آن محو گردیده یا به جای آن بنای دیگری ساخته شده و امیدی هم به دوباره سازی آن وجود ندارد، مثل آنکه آن آبادی ویران شده و تغییر مکان پیدا کرده، آیا نجس کردن آن مکان حرام است و تطهیر آن واجب است؟

ج: در فرض سؤال معلوم نیست نجس کردن آن حرام باشد، گر چه احتیاط آن است که نجس نکنند.

س 417: مدتی است که در یکی از مساجد، نماز جماعت اقامه می‏کنم و اطلاعی از کیفیت وقف مسجد ندارم. با توجه به این که مسجد از جهت هزینه با مشکلاتی روبرو است، آیا اجاره دادن زیرزمین مسجد برای کاری که مناسب با شأن مسجد باشد، جایز است؟

ج: اگر زیر زمین عنوان مسجد را ندارد و جزء تأسیساتى نیست که مسجد به آن نیاز داشته باشد و وقف آن هم وقف انتفاع نباشد، اشکال ندارد.

س 418: هیأت امنای مسجدی که املاکی برای اداره امور خود ندارد، تصمیم گرفته‏اند زیرزمینی را در قسمت سقف دار مسجد برای ساختن کارگاه و تأسیسات عمومی برای خدمت به مسجد ایجاد نمایند، آیا این کار جایز است؟

ج: حفر زمین مسجد براى تأسیس کارگاه و مانند آن جایز نیست.

س 419: آیا به‌طور مطلق جایز است که کفّار داخل مساجد مسلمانان شوند، هرچند برای مشاهده آثار تاریخی باشد؟

ج: ورود آنان به مسجد الحرام شرعاً ممنوع است و در سایر مساجد هم اگر هتک و بى‏حرمتى مسجد شمرده شود، جایز نیست، بلکه در سایر مساجد هم مطلقاً وارد نشوند.

س 420: آیا نماز خواندن در مسجدی که توسط کفّار ساخته شده، جایز است؟

ج: اشکال ندارد.

س 421: اگر کافری داوطلبانه مالی را برای کمک به ساختمان مسجد بدهد و یا کمک دیگری نماید، آیا قبول آن جایز است؟

ج: اشکال ندارد.

س 422: اگر کسی شب به مسجد بیاید و در آن بخوابد و محتلم شود و پس از بیداری خروج از مسجد برایش ممکن نباشد، چه تکلیفی دارد؟

ج: اگر قادر بر خروج از مسجد و رفتن به جاى دیگر نیست، واجب است که فوراً تیمم نماید تا بقا‏ در مسجد براى او حلال شود.


احکام مسجد

استفتائات جدید

س: آیا استحباب غسل ورود به مسجدالحرام تنها براى قادم و کسى است که اعمال عمره بجاى مى‏آورد یا براى هر مرتبه رفتن به مسجدالحرام نیز مستحب است؟

ج) اختصاص به ورود اوّل ندارد.

س: تحیّت مسجدالحرام، نماز است یا طواف کعبه؟

ج) طواف است

س: آیا مى‏توان قرآن را از مسجدالحرام جهت قرائت بیرون برد و مجدداً به مسجد بازگردانید؟

ج) برداشتن آنها بدون اینکه از متصدى ذى ‏ربط اجازه بگیرند جایز نیست.

س: آیا بردن بچه‌هاى کوچک به مسجد کراهت دارد؟

ج) اشکال ندارد مگر موجب هتک مسجد یا مزاحم نمازگزاران باشد.

س: مسجدى وسایل مستعمل زیادى از قبیل منبر و درب و پنجره و ظروف اضافى و غیره دارد که مورد استفاده نمى‌باشد. آیا مى‌توان آنها را جهت مخارج مسجد یا تعمیرات آن فروخت و یا به مصرف حسینیه که در جنب مسجد است رساند؟

ج) اگر در همان مسجد قابل استفاده نیست باید در مساجد دیگر به نحو اقرب فالاقرب استفاده شود و اگر این هم ممکن نیست فروش آن جایز است ولى‌ باید در صورت امکان و نیاز همان جنس فروخته شده تهیه شود.

س: حکم خواب در مسجد چیست؟

ج) خوابیدن در مسجد اگر انسان ناچار نباشد مکروه است.

س: مسجدى تجدید بنا گردیده و زیر مسجد (محل اقامه نماز) زیر زمین بنا شده این زیر زمین چه حکمى دارد و آیا آداب مسجد در آن مکان نیز باید رعایت شود؟

ج) در فرض سؤال زیرزمین مسجد حکم مسجد را دارد و مسجد است.

س: بالکن مسجد چه حکمى دارد و آیا احکام مسجد باید در آن مکان جارى شود؟

ج) بالکن اگر در داخل فضاى مسجد است، حکم همان مسجد را دارد.

س: استفاده از موقوفات مسجد بدون اذن متولّى آن چه حکمى دارد؟

ج) تصرف در موقوفه مسجد باید در همان جهت وقف وبا اذن متولى شرعى وقف باشد.

س: در محل سکونت ما مسجدى است که در نزدیکى آن امامزاده‌اى واقع شده است. حرم امامزاده نیاز به توسعه دارد و تنها مانع این طرح مقدار مساحت کمى از این مسجد مى‌باشد که باید خراب شود، شایان ذکر است در صورت تخریب، این مسجد از طرف شرق و شمال قابل توسعه مى‌باشد که نسبت به تجدید بنا این مسجد اقدام خواهد شد با این فرض آیا تخریب مسجد مجاز مى‌باشد؟

ج) تخریب مسجد ولو به مقدار مساحت کمى از آن جهت توسعه حرم امامزاده جایز نیست.

س. الف) قسمتی از زمین مسجد که کف زمین آن از خشت و گل هست نجس شده است با آب قلیل آن قسمت را شسته‌اند اما غساله آن به جای اینکه جمع آوری شود در زمین فرور رفته است.آیا نیازی به تطهیر زیر زمین که غساله آب قلیل در آن نفوذ کرده است می باشد؟ ب) در صورت مثبت بودن پاسخ راه حل تطهیر آن قسمت زمین مسجد چیست؟

ج. الف) در فرض سؤال لازم است باطن مسجد تطهیر شود. ب) اگر ممکن است با آب کر تطهیر شود و الا محل نجس را با مصالح پاک و مباح تعویض کنند.


احکام سایر مکانهای دینی‏

اجوبه الاستفتائات

س 423: آیا از نظر شرعی به ثبت رساندن حسینیه به نام اشخاص معیّن، جایز است؟

ج: ثبت ملکى حسینیه‏اى که جهت اقامه مجالس دینى وقف عام شده، جایز نیست، و ثبت وقفى آن به نام اشخاص ضرورتى ندارد. به هر حال، ثبت وقفى آن به اسم افراد خاص بهتر است با اجازه و موافقت همه افرادى باشد که در ساختن آن حسینیه مشارکت داشته‏اند.

س 424: در رساله‏های عملیه آمده است که جایز نیست شخص جنب و حائض داخل حرم ائمه(علیهم‌السلام) شوند. خواهشمند است توضیح بفرمایید که منظور از حرم، همان زیر گنبد است یا این که شامل همه ساختمان‏های ملحق به آن هم می‏شود؟

ج: مراد از حرم همان زیر گنبد مبارک و جایى است که به آن حرم و مشهد شریف گفته مى‏شود، ولى ساختمان‏هاى ملحق به آن و شبستان‌ها حکم حرم را ندارند و ورود جنب و حائض به آن‌جاها اشکال ندارد، مگر جاهایى که عنوان مسجد را داشته باشد.

س 425: حسینیه‏ای در کنار مسجدی قدیمی ساخته شده است، در حال حاضر مسجد قدیم گنجایش نمازگزاران را ندارد، آیا می‏توان حسینیه را در مسجد ادغام کرد و از آن به عنوان مسجد استفاده نمود؟

ج: نماز خواندن در حسینیه اشکال ندارد، ولى اگر حسینیه، به عنوان حسینیه، وقف صحیح شرعى شده، تبدیل آن به مسجد جایز نیست و همچنین ضمیمه‌کردن آن به مسجد به عنوان مسجد هم جایز نیست.

س 426: استفاده از فرشها و اجناس نذر شده برای مرقد یکی از فرزندان ائمه (علیهم‌السلام) در مسجد جامع محله چه حکمی دارد؟

ج: اگر زائد بر نیاز مرقد امامزاده(علیه‌السلام) و زائران آن باشد، اشکال ندارد.

س 427: آیا تکایایی که به نام حضرت ابوالفضل(علیه‌السلام) و غیر آن تأسیس می‏شود، حکم مسجد را دارد؟ لطفاً احکام آن را بیان فرمایید.

ج: تکیه‏ها و حسینیه‏ها حکم مسجد را ندارند.


لباس نمازگزار

اجوبه الاستفتائات

س 428: آیا نماز خواندن در لباسی که شک در نجس بودن آن دارم، صحیح است؟

ج: لباسى که نجس بودن آن مشکوک است، محکوم به طهارت بوده و نماز خواندن با آن صحیح است.

س 429: آیا نماز خواندن در کمربند چرمی که از آلمان خریده‏ام و شک دارم که از پوست طبیعی است یا مصنوعی و از پوست حیوان تذکیه شده است یا خیر، اشکال شرعی دارد؟ نمازهایی که با آن خوانده‏ام، چه حکمی دارد؟

ج: اگر شک در این باشد که آن چرم طبیعى است یا مصنوعى، نماز با آن اشکال ندارد، ولى اگر بعد از احراز چرم طبیعى بودن آن، شک در این باشد که آیا از حیوانى است که شرعاً تذکیه شده یا خیر، نجس نیست، ولى نماز با آن باطل است، و نمازهاى گذشته که در حال جهل به این حکم، خوانده‏اید، قضا ندارد.

س 430: اگر نمازگزار یقین داشته باشد که نجاستی بر بدن یا لباسش وجود ندارد و نماز بخواند، بعداً معلوم شود که بدن یا لباس او نجس بوده است. آیا نماز وی باطل است؟ اگر در حین نماز نجاست حاصل شود، نماز او چه حکمی دارد؟

ج: اگر اصلاً علم به نجس بودن لباس یا بدن نداشته باشد و بعد از نماز متوجه آن شود، نماز او صحیح است و اعاده و قضا واجب نیست. ولى اگر در اثناء نماز نجاست عارض شود، اگر براى وى ازاله نجاست از بدن یا در آوردن لباس نجس بدون ارتکاب عملى که منافات با نماز دارد، ممکن باشد، باید نجاست بدن را برطرف یا لباس نجس را از خود دور کند و نماز خود را تکمیل نماید و اگر برطرف کردن نجاست با حفظ حالت نماز براى او امکان ندارد و وقت هم وسعت دارد، واجب است که نماز را قطع کند و با بدن و لباس پاک آن را اعاده نماید.

س 431: فردی از مقلدین یکی از مراجع، مدت زمانی نماز خود را با پوست حیوانی که تذکیه آن مشکوک بوده و نماز با آن صحیح نیست، می‏خوانده است. طبق نظر مرجع تقلید او، اگر جزئی از حیوان حرام گوشت همراه او باشد، احتیاط واجب اعاده نماز خوانده شده است، آیا حیوانی که تذکیه آن مشکوک است، حکم حیوان حرام گوشت را دارد؟

ج: حیوانى که تذکیه آن مشکوک است، از لحاظ حرمت خوردن گوشت و عدم جواز نماز با پوست آن، در حکم میته است، ولى نجس نیست، و نمازهاى گذشته اگر با جهل به این حکم، انجام گرفته است، محکوم به صحّت‏ است.

س 432: زنی در اثنای ‏نماز متوجه می‏شود که مقداری از موهایش پیداست و فوراً آن را می‏پوشاند، آیا نماز خود را باید دوباره بخواند یا خیر؟

ج: تا زمانى که ظاهر شدن مو عمدى نباشد، اعاده واجب نیست.

س 433: شخصی به علت اضطرار مجبور به تطهیر مخرج بول با سنگ یا چوب و یا هر چیز دیگری می‏شود و هنگامی که به منزل مراجعت می‏کند، آن را با آب تطهیر می‏نماید، آیا هنگام نماز باید لباس زیر خود را عوض کرده یا تطهیر نماید؟

ج: اگر لباس او با رطوبت بول نجس نشده است، تطهیر لباس واجب نیست.

س 434: به کار انداختن بعضی از دستگاههای صنعتی وارداتی با همکاری متخصصین بیگانه امکان‏پذیر است و آنها از دیدگاه فقه اسلامی کافر و نجس هستند، با توجه به این که به کار انداختن آن دستگاهها با استفاده از روغن و مواد دیگری که با دست ریخته می‏شوند، صورت می‏گیرد، بنا بر این پاک بودن آنها امکان ندارد. و همچنین با توجه به این که لباس و بدن کارگران هنگام کار با این دستگاهها در تماس است و در وقت نماز فرصت تطهیر لباس و بدن را به‌طور کامل ندارند، تکلیف آنها نسبت به نماز چیست؟

ج: با احتمال این که کافرى که اقدام به راه اندازى دستگاهها و وسائل مى‏کند، از اهل کتاب باشد که محکوم به طهارت هستند و یا در هنگام کار دستکش پوشیده باشد، به صرف این که دستگاه به وسیله کافر راه‏اندازى شده است، یقین به نجاست حاصل نمى‏شود و با فرض یقین به نجاست دستگاه و تماس بدن و لباس کارگران با آن در حین کار با رطوبت مسریه، تطهیر بدن براى نماز واجب است و لباس هم باید عوض و یا تطهیر شود.

س 435: اگر نمازگزار دستمال و امثال آن را که با خون نجس شده‏اند، حمل کند و یا در جیب خود بگذارد، آیا نماز او باطل است؟

ج: اگر دستمال به قدرى کوچک باشد که نتوان عورت را با آن پوشاند، همراه بودن آن در نماز اشکال ندارد.

س 436: آیا نماز در لباس معطر به عطرهای امروزی که حاوی الکل است، صحیح است؟

ج: اگر علم به نجاست آن عطرها نداشته باشد، نماز در لباسهاى مذکور اشکال‏ ندارد.

س 437: زنان چه مقدار از بدن خود را باید هنگام نماز بپوشانند؟ آیا پوشیدن لباسهای آستین کوتاه و نپوشیدن جوراب اشکال دارد؟

ج: بر زنان واجب است در نماز تمام بدن و موى خود را به غیر از صورت به مقدارى که شستن آن در وضو واجب است و دست‏ها تا مچ و پاها تا مفصل ساق با پوششى که کاملاً بدن را مى‏پوشاند، بپوشانند و در حضور نامحرم پاها را نیز باید بپوشانند.

س 438: آیا بر زنان پوشاندن روی پاها هنگام نماز واجب است؟

ج: پوشاندن پاها تا مفصل ساق در صورتى که نامحرم حاضر نباشد، واجب نیست.

س 439: آیا پوشاندن کامل چانه هنگام حجاب و در نماز واجب است، یا این که فقط قسمت پائین آن باید پوشانده شود، و آیا وجوبِ پوشش چانه مقدمه پوشاندن صورت است که شرعاً واجب است؟

ج: پوشاندن قسمت پائین چانه واجب است نه خود آن، زیرا چانه ‏جزئى از صورت است.

س 440: آیا حکم صحیح بودن نماز در متنجسی که کافی برای پوشش عورت محسوب نمی‏شود، اختصاص به‌صورت نسیان و جهل نمازگزار به حکم یا موضوع دارد و یا شامل شبهه حکمیه و موضوعیه هم می‏شود؟

ج: اختصاص به دو صورت جهل و نسیان ندارد، بلکه نماز با متنجسى که کافى براى پوشش عورت نیست، حتى در صورت علم هم صحیح است.

س 441: آیا وجود مو یا آب دهان گربه در لباس نمازگزار باعث بطلان نماز او می‏شود؟

ج: بله، موجب بطلان نماز است.


لباس نمازگزار

استفتائات جدید

س. اگر عابری از کنار ذبح حیوان عبور کند و احتمال پاشیدن خون بدهد اما برسی نکند بعد از نماز متوجه شود خون بیشتر معفو در لباس است نماز خوانده شده صحیح است؟

ج. نماز صحیح است اگر چه احتیاط مستحب در صورت باقی بودن وقت، اعاده است.

س: آیا پوشاندن موهاى مصنوعى در نماز واجب است؟

ج) در نماز به عنوان پوشش در نماز، پوشاندن آن واجب نیست، ولى در برابر نامحرم (چه در حال نماز و چه غیر نماز) بنابر احتیاط واجب باید آن را بپوشاند.

س: من زخمى شده‌ام و بعضى اوقات بدون اینکه متوجه شوم، خون از بدنم جارى مى‌شود و گاهى نماز مى‌خوانم و وقتى نمازم تمام مى‌شود متوجه مى‌شوم لباسم خونى بوده، در حالى که وقت نماز هم به پایان رسیده است، آیا باید نمازم را قضا کنم، یا نمازم درست است؟

ج) در فرض مذکور که پس از اتمام نماز متوجه شده‌اید لباس شما نجس بوده، نماز صحیح است و قضا ندارد، بلکه چنانچه تطهیر خون جراحت مشقت نوعیه داشته باشد یا مستلزم حرج شخصى باشد، لازم نیست و نماز خواندن با آن اشکال ندارد.

س: نمازگزارى در حال نماز خواندن و یا در پایان نماز متوجه مى‌‌شود که بخشى از لباسش و یا بخشى از فرش محل اقامه نمازش نجس مى‌‌باشد حکمش چیست؟ و تکلیف نمازش چه مى باشد؟ لطفاً مارا راهنمائى کنید.

ج) نجس بودن فرش ضررى به نماز نمى‌زند مگر در صورتى که فرش و یا بدن و یا لباس نمازگزار، تر باشد به طورى که نجاست فرش به بدن یا لباس سرایت کند. و در مورد لباس چنانچه بعد از نماز متوجه شود که لباسش نجس بوده، نمازى که خوانده صحیح است و اگر در اثناى نماز متوجه شود که لباسش از قبل نجس بوده در وسعت وقت نماز باطل است ولى اگر در وسط نماز لباسش نجس شود و وقت هم داشته باشد چنانچه آب کشیدن لباس یا عوض کردن یا بیرون آوردن آن، نماز را به هم نزند باید در بین نماز لباس را آب بکشد یا عوض کند و یا اگر لباس دیگرى عورت را پوشانده، لباس را بیرون آورد والا باید نماز را بشکند و با لباس پاک نماز بخواند.

س: لباسى که داخلش پَر (پرندگان) باشد و در کشورهاى غیراسلامى دوخته شده باشد چه حکمى دارد؟

ج) پر تمامى پرندگان پاک است ولى در صورتى که پر از پرندگان حرام گوشت باشد، همراه داشتن آن در نماز موجب بطلان است.

س: اگر در بین نماز از بینى یا دیگر اعضاى بدن خون بیاید چه باید کرد؟ آیا باید نماز را قطع کرد؟

ج) اگر امکان آب کشیدن به طورى که نماز را بهم نزند وجود داشته باشد، باید آن را آب کشید وگرنه در وسعت وقت باید نماز را قطع نمود و با بدن پاک نماز خواند، و اگر وقت تنگ است باید با همان وضعیت نماز را تمام کرد و صحیح است. البته این حالتها در صورتى است که خون بیش از مقدار معفُوّ (کمتر از درهم) باشد. ولى اگر بمقدار معفوّ باشد، اشکال ندارد.

س: اگر در بین نماز هنگام تماس پیشانى با مهر از پیشانى قدرى خون بیاید و مهر را نیز خونى نماید نماز صحیح است یا خیر؟

ج) اگر تمام قسمتى که پیشانى روى آن قرار گرفته آلوده به خون نباشد و مقدار خون هم کمتر از بند انگشت سبابه باشد، اشکال ندارد و باید به قسمتى از مهر سجده کند که پاک است.

س: آیا استفاده از چادر در حین نماز خواندن واجب است و نماز خواندن با مانتو و مقنعه و یا روسرى در صورت پوشش قسمت‌هاى مربوطه مشکل ایجاد مى‌کند؟

ج) براى زن واجب است در حال نماز تمام بدن خود را بپوشاند، فقط باز گذاشتن گردى صورت و دست‌ها تا مچ و پاها تا مفصل ساق پا (در صورتى که نامحرم نباشد) نماز را باطل نمى‌کند و پوشاندن لازم نیست با چادر باشد.

س: اگر در نماز خانم‌ها، لحظه‌اى هرچند کوتاه، قسمتى از اعضایى که خانم‌ها باید در حال نماز بپوشانند دیده شود حکم نماز آنها چیست؟ (منظور اینکه لحظه‌اى دیده شود و سپس فوراً توسط نمازگزار پوشانده شود.)

ج) در فرض مذکور اگر بى‌اختیار باشد، نمازش اشکال ندارد.

س: اگر بدانى لباس کسى نجس است و ممکن است با آن نماز بخواند و به او نگوییم اشکال دارد؟

ج) لازم نیست بگویید.

س: آیا همانگونه که موى حیوان حرام گوشت مانند گربه اگر در لباس نمازگزار باشد نماز او باطل است حکم پر پرندگان حرام گوشت مانند طوطی هم همین است؟

ج) در حکم مذکور تفاوتى بین حیوانات حرام گوشت وجود ندارد.

س: بعضاً براى جلوگیرى از سیاه شدن بند یا قاب ساعت‌هاى طلایى رنگ از پوشش آب طلا استفاده مى‌شود. استفاده از این ساعت‌ها براى مردان چه حکمى دارد؟

ج) اگر صدق پوشش طلا مى‌کند، اشکال دارد.‏

س: اگر انسان, وسیله نجسى (مثلا جوراب) در جیب خود داشته باشد و براى نماز آنرا بیرون نیاورد (عمداً یا سهواً), نماز او چگونه است؟

ج) در فرض سؤال، محمول نجس (یا متنجس) موجب بطلان نماز نمى‌شود.

س: خون داخل بینى که بیرون نمى‌‌آید ولى با آینه دیده مى‌‌شود، آیا براى نماز اشکال دارد؟

ج) اشکال ندارد.

س: اگر دندان‌هاى مصنوعى به سبب خون دهان یا به سبب دیگر نجس شده باشد آیا شستن آن براى نماز لازم است؟

ج) اگر ظاهر دهان پاک باشد، نماز صحیح است.

س: اگر کسى بین نماز خون دماغ شد حکم نمازش چیست؟

ج) اگر امکان جلوگیرى از آن وجود دارد، جلوگیرى نماید وگرنه چنانچه وقت نماز ضیق نباشد، نماز را بشکند و تطهیر نماید ولى اگر وقت ضیق باشد، مى‌تواند با همان حال نماز بخواند.

س: اگر در نماز وسیله‌اى غصبى همراهمان باشد ولى جزئى از لباسمان نباشد، مثلاً یک تسبیح غصبى در جیبمان باشد، آیا نمازمان باطل مى‌شود و اشکال دارد یا خیر؟

ج) اشکال ندارد.

س: چندین سال است که در بدن من، به اصطلاح پزشکى فیستول ایجاد شده است و بعضى از مواقع از آنها ترشحاتى شبیه چرک و گاهى مواقع خون بیرون مى‌آید و من متوجه آن نمى‌شوم، اگر لباس من به این مواد آلوده شود، مثلاً به اندازه یک سکه نماز خواندن با آن چه حکمى دارد؟ آیا باید لباس را عوض کرد یا مانعى ندارد؟

ج) اگر در بدن یا لباس نمازگزار خون زخم یا جراحت یا دُمَل باشد، چنانچه طورى است که آب کشیدن بدن یا لباس یا عوض کردن لباس براى بیشتر مردم یا براى خصوص او سخت است، تا وقتى که زخم یا جراحت یا دُمَل خوب نشده است، مى‌تواند‏‏ با آن خون نماز بخواند. و همچنین است اگر چرکى که با خون بیرون آمده یا دوایى که روى زخم گذاشته‌اند و نجس شده، در بدن یا لباس او باشد.

س: آیا نماز خواندن با چادر نازک که شبح بدن زیر آن نمایان است صحیح است؟ اگر صحیح نیست کسى که با این پوشش نماز خوانده وظیفه‌اش چیست؟

ج) بنابر احتیاط واجب پوشاندن شبح بدن لازم است و بدون ستر آن نماز صحیح نیست ولى نمازهایى که با اعتقاد به صحّت به صورت مذکور خوانده شده، صحیح و مجزى بوده است.

س: فردى هنگام کشتن حیوانى حلال گوشت خون روى لباسش مى‌‌چکد، بعد با همان لباس نماز مى‌‌خواند، آیا نماز او صحیح است یا خیر؟

ج) اگر به وجود خون روى لباسش جهل داشته و بعد از نماز فهمیده و یا خون کمتر از درهم بوده، نمازش صحیح است و در غیر این صورت باید نمازش را اعاده نماید.

س: یک پاى من قطع شده است و گاهى درون پاى مصنوعی، پایم زخم می‌شود و مقدار گسترش آن بیشتر از حد مجاز شرعى مى‌شود، آیا براى نماز و حج، حکم زخم بسته را دارد و مى‌توانم بدون اعتنا به آن اعمالم را بجا آورم یا باید پاى مصنوعى‌ام را درآورده و پایم را آب کشیده و بدون پاى مصنوعى اعمال حج یا نمازم را بجا آورم، در صورتى که بدون پاى مصنوعى دچار مشکل و مشقت مى‌گردم، تکلیف ما چیست؟

ج) اگر به گونه‌اى است که آب کشیدن براى بیشتر مردم یا براى خصوص شما سخت است، نسبت به تطهیر آن تکلیف و وظیفه‌اى ندارید در غیر این صورت باید تطهیر کنید، و لازم نیست پاى مصنوعى را از خود جدا کنید.


پوشیدن طلا و نقره و به کار بردن آن‏

اجوبه الاستفتائات

س 442: به دست کردن انگشتر طلا توسط مردان به‌خصوص در نماز چه حکمی دارد؟

ج: به دست کردن انگشتر طلا براى مردان در هیچ حالى جایز نیست و نماز با آن هم بنا بر احتیاط واجب، باطل است.

س 443: استفاده مردان از انگشتری که از جنس طلای سفید است، چه حکمی دارد؟

ج: اگر چیزى که طلاى سفید نامیده مى‏شود همان طلاى زرد است که بر اثر مخلوط کردن ماده‏اى رنگ آن سفید شده، حرام است ولى اگر عنصر طلا در آن به قدرى کم است که عرفاً به آن طلا نمى‏گویند مانع ندارد و پلاتین نیز اشکال ندارد.

س 444: آیا استفاده از طلا بدون قصد زینت به‌طوری که دیگران نبینند، اشکال شرعی دارد؟

ج: پوشیدن طلا، خواه حلقه انگشترى باشد یا غیر آن، براى مردان مطلقاً حرام است هرچند به قصد زینت نباشد و از دید دیگران مخفى باشد.

س 445: استفاده از طلا برای مردان به مدت کوتاه چه حکمی دارد؟ ما اشخاص بسیاری را مشاهده می‏کنیم که می‏گویند استفاده از آن برای مدت کوتاه، مثل لحظه عقد، اشکال ندارد.

ج: پوشیدن طلا براى مرد حرام است و فرقى بین مدت کم یا زیاد نیست.

س 446: با توجه به احکام لباس نمازگزار و حرام بودن زینت کردن با طلا بر مردان، خواهشمندیم به دو سؤال زیر پاسخ فرمایید: الف: آیا مقصود از زینت با طلا، مطلق استفاده از آن توسط مردان است هرچند برای جراحی استخوان و دندانسازی باشد؟ ب: با توجه به این که در شهر ما به دست کردن انگشتر طلای زرد توسط جوانانی که تازه ازدواج می‏کنند، مرسوم است و این امر از نظر عموم مردم برای مرد زینت محسوب نمی‏شود، بلکه علامت آغاز زندگی زناشویی فرد است، نظر حضرتعالی در این‌باره چیست؟

ج: الف: ملاک حرمت استفاده از طلا براى پوشیدن یا به گردن آویختن توسط مردان، صدق زینت نیست، بلکه استفاده از آن به هر صورت و به هر قصدى حرام است هرچند انگشتر، حلقه، گردنبند و مانند آن باشد. ولى استفاده از آن توسط مردان براى جرّاحى استخوان و دندان‌سازى اشکال ندارد. ب: استفاده از انگشترى طلاى زرد توسط مردان در هر حال حرام است.

س 447: ساخت و فروش جواهرات طلا که مخصوص مردان است و زنان از آنها استفاده نمی‏کنند، چه حکمی دارد؟

ج: ساخت جواهرات طلا اگر به منظور استفاده مردان باشد، حرام است و خرید و فروش آن به این قصد جایز نیست.

س 448: در بعضی از میهمانیها دیده می‏شود که شیرینی‏ها را در ظرفهای نقره‏ای می‏گذارند، آیا این ‏کار، خوردن غذا در ظرف نقره محسوب‏ می‏شود، و حکم‏ آن‏ چیست؟

ج: اگر برداشتن غذا و مانند آن از ظرف نقره به قصد خوردن، استعمال ظرف نقره در خوردن و آشامیدن محسوب شود، حرام است.

س 449: آیا گذاشتن روکش طلا روی دندان اشکال دارد؟ روکش پلاتین چطور؟

ج: گذاشتن روکش طلا یا پلاتین روى دندان اشکال ندارد، ولى پوشاندن دندان‏هاى جلو با طلاى زرد، اگر به قصد زینت باشد، خالى از اشکال نیست.


پوشیدن طلا و نقره و به کار بردن آن‏

استفتائات جدید

س: بنده در هنگام عقد ازدواج به تصور آنکه منظور از طلاى سفید همان پلاتین است که محل اشکال نیست، به جاى طلاى زرد، حلقه طلاى سفید به دست کردم و مدت یک سال واندى در هنگام نماز در دست من بوده است. اکنون بر اثر تذکر یکى از دوستان و مراجعه به طلا فروشى متوجه گشتم طلاى سفید با پلاتین فرق دارد و با مراجعه به سایت حضرتعالى فهمیدم استعمال طلاى سفید نیز براى مرد حرام است. حال با توجه به خطاى تصورى بنده در مورد یکى دانستن طلاى سفید با پلاتین آیا باید نمازهاى این یک سال خود را از نو اعاده نمایم؟

ج) در فرض سؤال اعاده لازم نیست.‏


اذان و اقامه‏

اجوبه الاستفتائات

س 450: در روستای ما مؤذن همیشه اذان صبح را در ماه مبارک رمضان چند دقیقه قبل از وقت می‏گوید تا مردم بتوانند تا وسط یا آخر اذان به خوردن و آشامیدن ادامه دهند، آیا این کار صحیح است؟

ج: اگر گفتن اذان، مردم را به اشتباه نیندازد و به عنوان اعلام طلوع فجر نباشد، اشکال ندارد.

س 451: بعضی از افراد برای اعلان دخول وقت نماز، اقدام به گفتن اذان به‌صورت دسته جمعی در معابر عمومی می‏کنند که الحمدللّه این کار اثر زیادی در جلوگیری از فساد علنی در منطقه داشته و موجب روی آوردن مردم به‌خصوص جوانان به نماز اوّل وقت شده است. ولی فردی می‏گوید این عمل در دین اسلام وارد نشده و بدعت است و گفته او باعث ایجاد شبهه در این زمینه شده است. نظر شریف حضرتعالی چیست؟

ج: اذان اعلامى در اوّل وقت نمازهاى واجب یومیه و تکرار آن با صداى بلند از طرف شنوندگان از مستحبات شرعى موکد است و اذان گفتن به‌صورت دسته‌جمعى در معابر عمومى، اگر موجب سدّ معبر و یا اذیّت دیگران نشود، اشکال ندارد.

س 452: از آنجا که اذان گفتن با صدای بلند یک عمل عبادی سیاسی است که ثواب زیادی دارد، تعدادی از مؤمنین تصمیم گرفته‏اند که بدون بلندگو بالای بام خانه‏های خود به‌خصوص برای نماز صبح، اذان بگویند. سؤال این است که در صورت اعتراض بعضی از همسایگان این عمل چه حکمی دارد؟

ج: اذان گفتن بر بالاى بام به نحو متعارف اشکال ندارد.

س 453: پخش برنامه‏های خاص سحرهای ماه مبارک رمضان از بلندگوی مسجد جهت شنیدن همگان، چه حکمی دارد؟

ج: در جاهایى که بیشتر مردم در شبهاى ماه مبارک رمضان براى قرائت قرآن و خواندن دعا و شرکت در مراسم دینى و امثال آن بیدار هستند، اشکال ندارد. ولى اگر سبب اذیت همسایگان مسجد شود، جایز نیست.

س 454: آیا پخش آیات قرآنی قبل از اذان صبح و دعا بعد از آن با صدای بلند به وسیله بلندگوی مسجد و سایر مراکز به‌طوری که از چند کیلومتر دورتر قابل شنیدن باشد، جایز است؟ با توجه به این که این برنامه گاهی بیشتر از نیم ساعت طول می‌کشد.

ج: پخش اذان به نحو متعارف براى اعلام داخل شدن وقت نماز صبح به وسیله بلندگو اشکال ندارد، ولى پخش آیات قرآنى و دعا و غیر آن از بلندگوى مسجد، اگر موجب اذیت همسایگان شود، توجیه شرعى ندارد و بلکه داراى اشکال است.

س 455: آیا جایز است که مرد در نماز به اذان زن اکتفا کند؟

ج: اکتفا به اذان زن برای مردان نامحرم جایز نیست و برای مردان محرم محل اشکال است.

س 456: نظر شریف جنابعالی درباره شهادت سوم اذان که دلالت بر پیشوا بودن و ولایت سید الاوصیاء علی بن ابی‌طالب(صلوات الله علیه وعلیهم) می‏کند، در اذان و اقامه نماز واجب چیست؟

ج: گفتن «أشهد أنّ علیاً ولی الله» به عنوان شعار تشیع خوب و مهم است و باید به قصد قربت مطلقه گفته شود، ولى جزو اذان و اقامه نیست.

س 457: مدتی است از درد کمر رنج می‏برم ولی گاهی اوقات درد آن شدیدتر است به حدّی که نمی‏توانم نمازهایم را ایستاده بخوانم، با توجه به این مسأله، اگر اوّل وقت بخواهم نماز بخوانم، باید نشسته بخوانم ولی اگر صبر کنم، شاید در آخر وقت بتوانم ایستاده نماز بخوانم، با این وضع وظیفه من چیست؟

ج: اگر احتمال مى‏دهید که در آخر وقت بتوانید نماز خود را ایستاده بخوانید، بنا بر احتیاط، باید تا آن هنگام صبر کنید، ولى اگر در اوّل وقت به خاطر عذرى نماز خود را نشسته خواندید و سپس تا آخر وقت عذر شما برطرف نشد نمازى که خوانده‏اید صحیح است و اعاده لازم نیست و اگر در اوّل وقت قادر بر نماز ایستاده نبودید و یقین داشتید که ناتوانى شما از نماز تا آخر وقت ادامه خواهد یافت، ولى قبل از آخر وقت عذر شما برطرف شد و توانستید ایستاده نماز بخوانید باید نماز را به‌طور ایستاده اعاده کنید.


اذان و اقامه‏

استفتائات جدید

س. آیا اضافه عمدی یا سهوی یا کم گفتن عمدی یا سهوی در اذان و اقامه موجب بطلان اذان و اقامه هست؟

ج. در فرض سؤال اگر سهوی باشد یا اگر عمدی است به قصد تشریع نباشد ضرری به صحت اذان و اقامه نمی‌زند و اگر موالات در آن مراعات شود از جایی که مخالفت شده از سر بگیرد.

س: آیا مى‌توان به جاى مؤذن از نوار ضبط صوت استفاده کرد؟

ج) اذانى که به وسیله نوار ضبط صوت پخش مى‌شود حکم اذان موذن را ندارد.

س: آیا گفتن اذان قبل از اقامه لازم است؟

ج) گفتن اذان و اقامه قبل از نماز مستحب است و مى‌تواند فقط اقامه بگوید ولى اگر مى‌خواهد هر دو را بگوید باید حتماً اذان قبل از اقامه باشد.


نیت

استفتائات جدید

س: اگر فرد بعد از تکبیر نماز ظهر یادش بیاید که نماز صبحش قضا شده مى‌تواند نیت را به نماز صبح برگرداند؟

ج) اگر وقت براى انجام نماز ظهر تنگ نباشد، تبدیل نیّت در فرض سؤال ممکن بلکه مستحب است.

س: آیا تغییر نیّت در میان نماز جایز است؟

ج) در چند جا عدول (یعنى برگرداندن نیّت) از نمازى به نماز دیگر جایز است: مورد اول: در نمازهایى که دنبال هم قرار دارند (مانند ظهر و عصر و مانند مغرب و عشا) که اگر مکلّف داخل در نماز دوم شده و یا فراموش کرده که نماز اول را نخوانده است در صورتى که در بین نماز متوجه شود و از محلِ عدول به نماز سابق، تجاوز نکرده باشد، واجب است نیّت را به نماز اول برگرداند و اما اگر بعد از تمام شدن نماز متوجه شود و یا از محلِ عدول تجاوز کرده باشد (مثل اینکه در رکوع رکعت چهارمِ نماز عشا باشد) دیگر نمى‌تواند عدول کند و در فرض اول که بعد از نماز متوجه شده، نمازى که خوانده بعنوان نماز دوم (یعنى عصر یا عشا) صحیح است و باید نماز اول را بخواند؛ و اما در فرض دوم که در رکعت چهارم در حال رکوع یا بعد از آن متوجه شده، نماز را تمام نموده و نماز قبلى را بعد از آن بیاورد و نزدیک‌تر به احتیاط آن است که از نو نماز مغرب و عشایى به دنبال آن نماز عشا بخواند. مورد دوم: از موارد جواز عدول این است که مشغول نماز یومیه شده و در بین نماز بیادش بیاید که نماز قضایى بر گردنش هست که در اینجا مستحب است در صورت بقاى محل عدول و وسعت وقت، عدول کند و نماز قضا را بخواند و سپس به نماز یومیه خود بپردازد مگر آن که در اثر این عدول وقت فضیلت نماز یومیه‌اش فوت شود که در اینجا مستحب بودن عدول محل تأمل است بلکه مستحب نبودنش خالى از قوت نیست. مورد سوم: عدول کردن از نماز واجب به نماز مستحب است که در دو جا جایز است یکى در نماز ظهر جمعه است براى کسى که قرائت سوره جمعه را فراموش کرده و بجاى آن سوره‌اى دیگر خوانده و به نصف آن سوره رسیده و یا از نصف هم تجاوز کرده باشد که در این صورت مى‌تواند نیّت خود را به نافله برگرداند؛ و موضع دوم جایى است که نمازگزار مشغول نماز واجب باشد و در بین نماز، جماعتى برپا شود و او از این نگران باشد که اگر نمازش را تمام کند به جماعت نرسد که در چنین وضعى مى‌تواند نیّت خود را از نماز واجب به نافله برگرداند و دو رکعتى سلام بدهد و به جماعت برسد (و اما اگر از دو رکعت تجاوز کرده و به رکوع رکعت سوم رسیده باشد، عدول از آن جایز نیست).

س: آیا مى‌‌توان در رکعت دوم و پیش از رکوع از نماز عصر به نماز ظهر عدول کرد؟

ج) بطور کلّى اگر مشغول نماز بعدى شد و یادش آمد که نماز قبلى را نخوانده و وقت وسعت دارد، مى‌تواند نیّت را به نماز قبلى برگرداند ولى عکس آن جایز نیست.

س: یک نماز صبح و یک نماز ظهر از دو روز مختلف به گردنم بود، به نیت نماز قضای صبح شروع به خواندن نماز کردم اما به اشتباه در بعد از تشهد رکعت دوم قیام نمودم، بعد از اینکه متوجه شدم نیت را به نماز ظهر قضایی که داشتم برگرداندم و نماز را چهار رکعتی به پایان بردم این نماز صحیح است یا خیر؟

ج) در فرض سؤال صحیح نیست.


تکبیره الاحرام

استفتائات جدید

س: افرادى که نمى‌‌توانند تکبیره‌الاحرام بگویند، (مانند افراد کر و لال) تکلیفشان چیست؟

ج) باید به هر نحوى که مى‌توانند بگویند و اگر هیچ نمى‌توانند بگویند، باید در قلب خود بگذرانند و براى تکبیر اشاره کنند و زبانشان را هم اگر مى‌توانند حرکت دهند.

س: حرکت دستها هنگام تکبیره الاحرام اول نماز چگونه باید باشد؟

ج) مستحب است همزمان با شروع تکبیر دستان را بالا ببرد به گونهاى که با پایان یافتن تکبیر، دستان در مقابل گوش قرار گیرد.

س: قبلاً به جاى تکبیره‌الاحرام بعد از نیت، دو بار «الله اکبر» و یک بار «لا اله الا الله» مى‌خواندم. اما متوجه شده‌ام فقط به یک مرتبه «الله اکبر» گفتن بعد از نیت باید اکتفا کنم. قبلاً به هیچ شخص عالم و آگاهى دسترسى نداشتم. حکم نمازهایى که بدین‌گونه خوانده‌ام چیست؟

ج) در فرض سؤال اگر تکبیر دوم را براى افتتاح و شروع نماز گفته باشید، نمازهاى خوانده شده باطل است و باید آنها را به هر گونه که قدرت دارید ولو به تدریج قضا کنید، ولى در صورتى که تکبیر دوم را به قصد افتتاح نگفته باشید، نماز محکوم به صحّت است.


قیام

استفتائات جدید

س: منظور از قیام متصل به رکوع چیست؟ آیا پس از اتمام سوره و قبل از خم شدن براى رکوع یک لحظه صبر کردن و ایستادن کافى است؟

ج) قیام پیش از رکوع را قیام متصل به رکوع مى‌گویند.

س: بلند کردن پاشنه پا در نماز چه حکمى دارد؟

ج) فى نفسه اشکال ندارد مگر اینکه با استقرار در نماز منافات داشته باشد و یا صورت نماز بهم بخورد.

س: اینجاب از مدتى پیش دچار کمر درد و دیسک کمر شده‌ام و مدتى است که بر اثر فشارهاى ناشى از کمر درد از ناحیه هر دو زانوى پا نیز دچار مشکل گردیده‌ام به‌گونه‌اى که پزشک متخصص تأکید نموده است که به هیچ عنوان نباید زانوهایم را خم کنم. لذا با توجه به مشکل به وجود آمده نمازم را به‌طور ایستاده به سختى مى‌توانم بخوانم که این امر باعث تشدید کمردرد و زانودردم مى‌شود. از چند نفر نیز سؤال نمودم که گفتند هر طورى که راحت هستم نماز بخوانم؛ بنابراین خواهشمند است جهت اداى صحیح نماز، راهنمایى لازم را بفرمایید.

ج) در فرض مرقوم، اگر بتوانید با تکیه به دیوار یا عصا ایستاده نماز بخوانید، باید بایستید و در صورتى که ایستادن حتى با تکیه دادن موجب تشدید بیمارى و یا مشقّت شدیده باشد، نماز را نشسته بخوانید.

س: اگر کسى تعادلش را در نماز از دست داده و به پهلو یا با صورت به زمین بخورد ولى هنوز رو به قبله باشد، در مورد نمازش چه حکمى دارد؟

ج) اگر صورت نماز به هم نخورده، مانعى ندارد.


قرائت و احکام آن‏

اجوبه الاستفتائات

س 458: نمازی که قرائت آن بلند خوانده نشده باشد، چه حکمی دارد؟

ج: بر مردان واجب است که حمد و سوره را در نمازهاى صبح و مغرب و عشا بلند بخوانند. اگر سهواً یا جهلاً آهسته بخوانند نماز صحیح است، ولى اگر از روى عمد باشد، نماز باطل است.

س 459: آیا اگر قصد خواندن قضای نماز صبح را داشته باشیم باید آن را بلند بخوانیم یا آهسته؟

ج: واجب است که قرائت حمد و سوره در نمازهاى صبح و مغرب و عشا چه ادا باشد و چه قضاء در هر حالى بلند باشد، حتى اگر قضاى آنها در روز خوانده شود، و اگر عمداً بلند خوانده نشود، نماز باطل است.

س 460: می‏دانیم که یک رکعت از نماز متشکل از نیت، تکبیرهالاحرام، حمد، سوره، رکوع و سجده است، و از طرف دیگر در نماز ظهر و عصر و رکعت سوم نماز مغرب و رکعت سوم و چهارم نماز عشا آهسته خواندن واجب است. ولی در نماز جماعتی که از رادیو و تلویزیون مستقیماً پخش می‏کنند، مشاهده می‏شود که امام جماعت ذکر رکوع و سجده رکعت سوم را بلند می‏خواند. با توجه به اینکه آن رکوع و سجده دو جزء رکعتی هستند که آهسته خواندن در آن واجب است، این مسأله چه حکمی دارد؟

ج: وجوبِ بلند خواندن در نمازهاى مغرب و عشا و صبح و وجوبِ آهسته خواندن در نماز ظهر و عصر، مختص به قرائت حمد و سوره است. همانگونه که وجوب آهسته خواندن در غیر از دو رکعت اول نماز مغرب و عشا، فقط مخصوص قرائت حمد یا تسبیحات در رکعت سوم و چهارم است. ولى در ذکر رکوع و سجده و تشهد و سلام و دیگر ذکرهاى واجب در نمازهاى پنجگانه، مکلّف بین آهسته یا بلند خواندن مخیّر است.

س 461: اگر شخص بخواهد علاوه بر هفده رکعت نماز واجب روزانه، هفده رکعت نماز قضاء احتیاطی هم بخواند، آیا قرائت دو رکعت اول و دوم نمازهای صبح و مغرب و عشا را باید بلند بخواند یا آهسته؟

ج: در وجوب جهر و اخفات در نمازهاى واجب فرقى بین نماز ادا و قضا وجود ندارد، هرچند نماز قضا احتیاطى باشد.

س 462: می‏دانیم که کلمه «صلاه» به حرف «تاء» ختم می‏شود ولی در اذان «حیّ علی الصلاه» با «هاء» گفته می‏شود، آیا این صحیح است؟

ج: ختم لفظ صلوه به هاء، هنگام وقف اشکال ندارد، بلکه متعیّن است.

س 463: با توجه به نظر حضرت امام(قدّس‏سرّه) در تفسیر سوره مبارکه حمد مبنی بر راجح بودن لفظ «ملک» بر «مالک»، آیا هنگام قرائت این سوره مبارکه، احتیاط در قرائت به هر دو صورت در نمازهای واجب و غیر واجب، صحیح است؟

ج: احتیاط در این مورد اشکال ندارد.

س 464: آیا صحیح است که نمازگزار هنگام خواندن «غیر المغضوب علیهم» آن را بدون عطف فوری، با وقف بخواند و سپس «ولا الضالین» را قرائت نماید؟ آیا در تشهد وقف بر «محمد»(صلی الله علیه وآله) در جمله «اللهّم صلّ علی محمد» و سپس قرائت عبارت «آل محمد» صحیح است؟

ج: وقف و فاصله تا مقدارى که به وحدت جمله ضرر نزند، اشکال ندارد.

س 465: استفتاء زیر از حضرت امام(قدّس‏سرّه) شده است: با توجه به تعدد اقوال در تلفظ «الضاد» در علم تجوید، شما به کدام قول عمل می‏کنید؟ امام(قدّس‏سرّه) در پاسخ نوشته‏اند: شناخت مخارج حروف بر اساس نظرات علمای تجوید، واجب نیست، بلکه باید تلفظ هر حرفی به‌صورتی باشد که نزد عُرف عرب صدق کند که آن حرف را ادا کرده است. سؤال ما این است که اولاً: عبارت «نزد عرف عرب صدق کند که آن حرف را ادا کرده است» به چه معنی است؟ ثانیاً: آیا قواعد علم تجوید هم همانند قواعد علم صرف و نحو از عرف و کلام عرب استخراج نشده است؟ در این صورت چگونه می‏توان قائل به جدایی آن دو از ریشه خود شد؟ ثالثاً: اگر برای کسی از طریق معتبر یقین حاصل شود که حروف را هنگام قرائت از مخارج صحیح خود ادا نمی‏کند و یا به‌طور کلی حروف و کلمات را صحیح تلفظ نمی‏نماید و زمینه مناسبی برای یادگیری از جمیع جهات دارد، مثل این که استعداد خوبی و یا فرصت مناسبی برای فراگیری این علم دارد، آیا واجب است در حد استعداد سعی در آموختن قرائت صحیح نماید؟

ج: ملاک در صحّت‏ قرائت، موافقت آن با نحوه قرائت اهل لغتى است که قواعد تجوید از آنها گرفته شده است. بنا بر این اگر اختلاف نظرات علماى تجوید در کیفیت تلفظ یکى از حروف ناشى از اختلاف آنان در فهم نحوه تلفظ اهل لغت باشد، مرجع حل اختلاف، خود عرف اهل لغت است. ولى اگر اختلاف نظرات آنان ناشى از اختلاف خود آنان در کیفیت تلفظ باشد، مکلّف در انتخاب هر یک از آن اقوال مخیّر است. کسى که قرائت خود را صحیح نمى‏داند، باید در صورت تمکن براى یادگیرى قرائت صحیح اقدام نماید.

س 466: کسی که از ابتدا و یا بر حسب عادت قصد خواندن سوره فاتحه و اخلاص را داشت و «بسم الله الرحمن الرحیم» را گفت ولی سهواً سوره را تعیین نکرد، آیا باید از اول، سوره معیّنی را قصد نماید و بعد «بسم الله الرحمن الرحیم» را قرائت کند؟

ج: اعاده «بسم الله الرحمن الرحیم» واجب نیست، بلکه مى‏تواند براى خواندن هر سوره‏اى به آن اکتفا کند.

س 467: آیا ادا کامل الفاظ عربی در نماز واجب است؟ آیا اگر کلمات به‌صورت عربی صحیح و کامل تلفظ نشود، نماز محکوم به صحّت‏ است؟

ج: واجب است که همه ذکرهاى واجب نماز از قبیل قرائت حمد و سوره و غیر آنها به‌طور صحیح قرائت شود و اگر نمازگزار کیفیت صحیح تلفظ کلمات عربى را نمى‏داند، واجب است که یاد بگیرد و اگر قادر به یادگیرى نیست، معذور است.

س 468: آیا بر قرائت قلبی در نماز یعنی گذراندن کلمات در قلب بدون تلفظ آنها، قرائت صدق می‏کند یا خیر؟

ج: عنوان قرائت بر آن صدق نمى‏کند و در نماز واجب است که کلمات تلفظ شوند، به‌طورى که قرائت بر آن صدق کند.

س 469: بنا بر نظر بعضی از مفسرین، تعدادی از سوره‏های قرآن کریم مثل سوره فیل، قریش، انشراح، وضحی یک سوره کامل محسوب نمی‏شوند. آنان می‏گویند: کسی که یکی از آن دو سوره مثل سوره فیل را در نماز قرائت کند، حتماً باید بعد از آن، سوره قریش را هم بخواند و همچنین دو سوره انشراح وضحی باید با هم قرائت شوند. بنا بر این اگر کسی بر اثر جهل به مسأله، سوره فیل یا انشراح را به تنهایی در نماز بخواند، وظیفه او چیست؟

ج: اگر در یادگیرى مسأله کوتاهى نکرده باشد، نمازهاى گذشته او محکوم به صحّت‏ است.

س 470: اگر شخصی هنگام نماز بر اثر غفلت در رکعت سوم یا چهارم نماز ظهر، حمد و سوره بخواند و بعد از نماز متوجه شود، آیا اعاده نماز بر او واجب است، و اگر متوجه نشود، آیا نماز وی صحیح است؟

ج: در فرض سؤال، نمازش صحیح است.

س 471: آیا بانوان می‏توانند، حمد و سوره نمازهای صبح و مغرب و عشا را بلند بخوانند؟

ج: مى‏توانند بلند یا آهسته بخوانند ولى اگر نامحرم صدایشان را مى‏شنود، بهتر است آهسته بخوانند.

س 472: طبق نظر امام خمینی(قدّس‏سرّه) ملاک آهسته خواندن قرائت در نماز ظهر و عصر، عدم جهر است و ما می‏دانیم که به استثنای ده حرف، بقیه حروف با صدا هستند، بنا بر این اگر نماز ظهر و عصر را آهسته و بدون صدا بخوانیم، هجده حرف صدادار درست تلفظ نخواهند شد، خواهشمند است این مسأله را توضیح فرمایید.

ج: ملاک اخفات (آهسته خواندن) عدم وجود جوهر صدا نیست، بلکه ملاک آشکار نکردن آن است و در مقابل، ملاک جهر (بلند خواندن) آشکار کردن جوهر صدا است.

س 473: افراد خارجی اعم از زن و مرد که مسلمان می‏شوند و شناختی نسبت به کلمات عربی ندارند، چگونه می‏توانند واجبات دینی خود اعم از نماز و غیره را انجام دهند؟ و اصولاً نیازی به فراگیری عربی برای این کار وجود دارد؟

ج: یادگیرى تکبیره الاحرام، حمد، سوره، تشهد و سلام نماز و هر چیزى که عربى بودن در آن شرط است، واجب است.

س 474: آیا دلیلی بر این که نافله نمازهایی که بلند خواندن قرائت در آنها واجب است، باید بلند خوانده شوند و نافله نمازهایی که آهسته خواندن آن واجب است، باید آهسته خوانده شوند، وجود دارد؟ اگر جواب مثبت باشد آیا اگر نافله‏های نمازهای جهری آهسته خوانده شوند و همچنین برعکس، مجزی است؟

ج: قرائت در نافله‏هاى نمازهاى جهرى مستحب است که بلند باشد و در نمازهاى اخفاتى مستحب است که آهسته باشد و اگر بر عکس هم انجام شود، مجزى است.

س 475: آیا بعد از قرائت سوره حمد در نماز واجب است که یک سوره کامل خوانده شود یا تلاوت مقداری از قرآن کریم هم کافی است؟ و در صورت اول آیا بعد از قرائت سوره، خواندن بعضی از آیات قرآنی جایز است؟

ج: در نمازهای واجب یومیه، پس از حمد باید بنابر احتیاط واجب، یک سوره کامل قرائت شود و قرائت آیاتی از قرآن کریم به جای سوره کامل، مجزی نیست. ولی قرائت بعضی از آیات به قصد قرآن بعد از قرائت یک سوره کامل، اشکال ندارد.

س 476: اگر بر اثر سهل انگاری و یا لهجه‏ ای که انسان به آن تکلم می‏کند، اشتباهی در قرائت حمد و سوره و یا در اعراب و حرکات کلمات نماز رخ دهد مثلاً کلمه یولَد به جای فتح لام، به کسر لام خوانده شود، نماز چه حکمی دارد؟

ج: اگر عامد باشد نماز باطل است و اگر جاهل مقصر (قادر بر یادگیری) باشد نیز بنابر احتیاط واجب، نماز باطل است، و الا نماز صحیح است. البته اگر نمازهای گذشته را با اعتقاد به صحّت‏، به‌صورت مذکور خوانده باشد، در هر صورت قضای آنها واجب نیست.

س 477: شخصی است که حدود 35 یا 40 سال سن دارد و پدر و مادرش در دوران کودکی به او نماز یاد نداده‏اند و سواد هم ندارد، اما سعی کرده است که نماز را به‌صورت صحیح یاد بگیرد، ولی قادر بر ادای صحیح کلمات و ذکرهای نماز نیست و بعضی از کلمات را اصلاً نمی‏تواند تلفظ کند، آیا نماز او صحیح است؟

ج: اگر آنچه را که قادر بر تلفظ آن است، انجام دهد، نمازش محکوم به صحّت‏ است.

س 478: من کلمات نماز را همانگونه که از پدر و مادرم آموخته‏ام و در دبیرستان آموزش داده‏اند، تلفظ می‏کردم. بعداً متوجه شدم که کلمات را اشتباه ادا می‏کرده‏ام. آیا طبق فتوای امام(قدّس‏سرّه) اعاده نماز بر من واجب است یا آنکه همه نمازهایی را که به آن صورت خوانده‏ام، صحیح هستند؟

ج: در فرض سؤال، تمامى نمازهاى گذشته محکوم به صحّت‏ است و اعاده و قضاء ندارد.

س 479: کسی که بر اثر ابتلا به بیماری لالی قادر بر تکلم نیست، ولی حواس سالمی دارد، اگر نمازش را با اشاره بخواند، آیا صحیح است؟

ج: نماز او در فرض مزبور صحیح و مجزى است.


قرائت و احکام آن‏

استفتائات جدید

س. با توجه به اینکه ملاک جهر(بلند خواندن)، آشکار کردن جوهر صدا و ملاک اخفات (آهسته خواندن) آشکار نکردن آن است؛ منظور از آشکار نکردن آن چیست؟

ج. ملاک آن است که جوهر صدا آشکار نشود، نه این که اصلاً شنیده نشود.

س. اگر ذکری اشتباه تلفظ شود و برای اصلاح فقط از حرفی که اشتباه بیان شده شروع شود صحیح است یا باید کل عبارت را از ابتدا تکرار کند؟ مثلاً در «بحول الله وقوته اقوم واقعد»، برای اصلاح تلفظ صحیح «ع» فقط، «عد» را تکرار کند؛ کسی که اینگونه نماز خوانده نمازش صحیح است؟

ج. در اذکار واجب نماز برای اصلاح کلمه ای که اشتباه تلفظ شده است، آن کلمه را تکرار کند و اگر کلمه «ال» مثل «المستقیم» دارد بنا بر احتیاط آن کلمه را با «ال» تکرار کند، همچنین اگر آن کلمه مضاف الیه بود مثل «المغضوب» احتیاطاً مضاف را هم تکرار کند؛ اما در قنوت و اذکار مستحب در صورتی که معنا تغییر نکرده باشد و غلط نیز از جهت ماده و اعراب، فاحش نباشد، تکرار لازم نیست. و در هر صورت چنانچه نمازهای قبلی را با اعتقاد به صحّت ، به‌صورت غلط خوانده باشد، قضای آن‌ها واجب نیست.

س. اگر کسی در نمازش عمداً یا سهواً یکی از سوره های سجده دار را بخواند حکم نمازش چیست و چه وظیفه ای دارد؟

ج. در نماز واجب، خواندن سوره‌های سجده دار جایز نیست و اگر عمداً یا سهواً یکی از آن سوره‌ها را بخواند تا به آیه‌ی سجده برسد باید بنابر احتیاط واجب سجده‌ی تلاوت را بجا آورد و برخیزد و اگر سوره تمام نشده آن را تمام کند و نماز را به آخر برساند سپس نماز را اعاده کند. و اگر قبل از رسیدن به آیه‌ی سجده متوجه شد احتیاط واجب آن است که سوره را رها کند و سوره‌ دیگری بخواند و نماز را تمام کند و سپس نماز را اعاده نماید.

س: اگر در هنگام خواندن حمد و سوره انسان کمى حرکت کند آیا نماز را باید دوباره بخواند؟

ج) اگر مختصر و به نحوى باشد که با استقرار و آرامش نماز منافات نداشته باشد، موجب بطلان نماز نمى‌گردد.

س: آیا باید براى هر سوره در نماز قبل از بسم الله نیت همان سوره را کرد و بعد بسم الله آن را به نیت آن گفت؟

ج) لازم نیست.

س: آیا در نماز ظهر و عصر مى‌شود در رکعت اول و دوم «بسم الله الرحمن الرحیم» را بلند خواند؟

ج) مستحب است در رکعت اول و دوم نماز ظهر و عصر «بسم الله» را بلند بگوید.

س. اگر در هنگام خواندن نمازهاى یومیه، خواندن حمد و سوره را در حین خمیازه کشیدن ادامه دهیم، نماز ما چه حکمى دارد؟

ج) اگر قرائت صحیح خوانده شود، اشکال ندارد.

س: در جایى که سر و صدا زیاد است اگر نماز ظهر یا عصر یا تسبیحات اربعه را آهسته بخوانم، صدایم به گوش خودم نمى‌‌رسد. آیا باید آنها را بلند بخوانم؟

ج) باید آهسته بخوانید هر چند در مفروض سؤال.

س: اگر نمازگزار سهواً آیه‌اى از سوره را نخواند، حکم نماز او چیست؟

ج) اگر بعد از فوت محل تدارک متوجه شود، نمازش صحیح است.

س: آیا مى‌توان بعد از گفتن «بسم الله الرحمن الرحیم»، سوره نماز را معین کرد، یا از سوره‌اى به سوره دیگر عدول نمود؟

ج) «بسم الله الرحمن الرحیم» در سوره حمد جزو سوره است ولى در سوره‌هاى دیگر قرآن جزو سوره نیست، پس اگر «بسم الله الرحمن الرحیم» را به قصد سوره‌اى خواند و تغییر قصد داد و سوره دیگر خواند، تکرار «بسم الله الرحمن الرحیم» لازم نیست.

س: مشغول خواندن نماز واجب یومیه هستیم کسى در خانه را مى‌زند و کسى نیست که درِ خانه را باز کند. آیا مى‌توان قرائت سوره (منظور سوره‌اى که بعد از حمد مى‌خوانیم) را ترک کرد؟

ج) مورد مذکور به خودى خود بدون ضرورت مجوّز ترک سوره واجب نیست.

س: آیا باید حمد و سوره نماز ظهر روز جمعه را بلند خواند؟

ج) مستحب است حمد و سوره نماز ظهر روز جمعه، بلند خوانده شود.

س: بلند خواندن قرائت حمد و سوره نماز ظهر روز جمعه چه حکمی دارد؟

ج) اشکال ندارد.

س: آیا مى‌توان در نماز بعد از سوره حمد چند آیه از سوره‌هاى بزرگ مثل بقره را خواند؟

ج) در نمازهاى واجب یومیه، قرائت آیاتى از قرآن کریم به جاى سوره کامل، مجزى نیست. ولى قرائت بعضى از آیات به قصد قرآن بعد از قرائت یک سوره کامل، اشکال ندارد.

س: کسانى که دندانهاى طبیعى آنان افتاده است و به همین علت نمى‌توانند قرائت نماز را بطور کامل ادا کنند آیا در صورت قدرت و تمکن بابد از دندانهاى مصنوعى استفاده کنند؟

ج) در صورتى که قرائت آنها بدون دندان اشکال دارد در صورت تمکّن باید استفاده کنند.

س: دوست من در حال خواندن نماز صبح بود و حمد و سوره را آهسته می‌خواند. آیا بر من واجب است که به او بگویم؟

ج) اگر سهواً انجام داده است لازم نیست مگر اینکه جاهل به حکم باشد که در این صورت بنابر احتیاط واجب از باب ارشاد جاهل تذکر دهید.

س: من در چند نمازم بعد از سوره فاتحه (حمد) سوره‌ى قدر را مى‌خواندم، و بعد از مدتى فهمیدم که سوره را کامل نمى‌خوانده‌ام. آیا باید نمازهایم را قضا کنم؟

ج) اگر نمازهاى گذشته را با اعتقاد به صحّت‏، به صورت مذکور خوانده‌اید، در هر صورت قضاى آنها واجب نیست.


ذکر نماز

اجوبه الاستفتائات

س 480: آیا قرائت عمدی ذکرهای رکوع و سجده به جای یکدیگر اشکال دارد؟

ج: اگر آنها را به قصد مطلق ذکر خداوند عزوجل بگوید، اشکال ندارد و رکوع و سجده و نماز همگى صحیح هستند.

س 481: اگر شخصی سهواً در سجده ذکر رکوع را بگوید و یا بر عکس، در رکوع ذکر سجده را بگوید و در همان حال متوجه اشتباه خود شده و آن را اصلاح نماید، آیا نماز او باطل است؟

ج: اشکال ندارد و نمازش صحیح است.

س 482: اگر نماز گزار در هنگام نماز و یا بعد از فراغت از آن متوجه شود که ذکر رکوع یا سجده را اشتباه گفته است، چه حکمی دارد؟

ج: اگر بعد از رکوع و سجود متوجه شود، چیزى بر او واجب نیست.

س 483: آیا یک بار گفتن تسبیحات اربعه در رکعت سوم و چهارم نماز کافی است؟

ج: کافى است، هرچند احتیاط این است که سه مرتبه گفته شود.

س 484: تعداد تسبیحات اربعه در نماز سه مرتبه است، ولی فردی سهواً چهار بار گفته است، آیا نماز او در پیشگاه خداوند مقبول است؟

ج: اشکال ندارد.

س 485: کسی که نمی‏داند تسبیحات اربعه را در رکعت سوم و چهارم نماز سه مرتبه گفته یا بیشتر و یا کمتر، چه حکمی دارد؟

ج: یک مرتبه نیز کفایت مى‏کند و چیزى بر او واجب نیست، و تا به رکوع نرفته مى‏تواند بنا را بر اقل گذاشته و تسبیحات را تکرار نماید تا یقین کند که آن را سه مرتبه گفته است.

س 486: آیا قرائت «بحول الله و قوته اقوم واقعد» هنگام نماز در حال حرکت جایز است و آیا گفتن آن در حال قیام صحیح است؟

ج: اشکال ندارد و اصولاً این ذکر در حالت قیام براى رکعت بعدى گفته مى‏شود.

س 487: مراد از ذکر چیست؟ آیا شامل صلوات بر پیامبر(صلی الله علیه وآله) و خاندان آن حضرت می‏شود؟

ج: هر عبارتى که متضمّن ذکر خداوند عزوجل باشد، ذکر محسوب مى‏شود و صلوات بر محمد و آل محمد(علیهم افضل صلوات الله) از بهترین ذکرهاست.

س 488: هنگامی که در نماز وتر که یک رکعت است دستها را برای قنوت بلند کرده و حاجات خود را از خداوند عزّوجلّ طلب می‏کنیم، آیا طلب حاجات به زبان فارسی اشکال دارد؟

ج: دعا در قنوت به زبان فارسى اشکال ندارد، بلکه هر دعایى را در قنوت مى‏توان به هر زبانى خواند.


ذکر نماز

استفتائات جدید

س: تکرار اذکار چه طورى باعث بطلان نماز مى‌شود؟

ج) تکرار اذکار نماز اگر به حدّ وسواس برسد، نماز را باطل مى‌کند.

س: اگر ذکرى در نماز در حالت خمیازه گفته شود قبول است یا نه؟

ج) اگر ذکر بطور صحیح ادا شود، اشکال ندارد.

س: در مورد آرام بودن بدن در نماز توضیح دهید.

ج) موقع گفتن اذکار واجب و مستحب، بدن باید حرکت نداشته باشد، ولى حرکت دست و انگشتان اشکال ندارد.

س: اداى یک بار ذکر رکعت سوم و چهارم نماز به جاى سه بار در حالت عادى چگونه است این کار در مواقع اضطرار مثلاً سرعت بخشیدن به نماز فرادا براى رسیدن به نماز جماعت چه حالتى دارد؟

ج) ذکر یک بار تسبیحات اربعه در رکعت سوم و چهارم نمازها حتى در حال اختیار مجزى است اگر چه مستحب، تکرار سه بار است.

س: اگر کسى به جاى تسبیحات اربعه حمد و سوره را بخواند آیا نمازش باطل مى‌شود؟

ج) اگر با قصد و اراده حمد را انتخاب کند و بخواند، اشکال ندارد ولى اگر فراموش کرد و بجاى تسبیحات اربعه حمد را خواند، اگر در حال رکوع یا بعد آن یادش آمد، نمازش صحیح است و اگر قبل از رکوع یادش آمد باید مجدداً با اختیار و اراده یا حمد را بخواند و یا تسبیحات اربعه را بخواند؛ و در صورت انتخاب حمد بجاى تسبیحات، نباید سوره را بخواند.

س: مى‌‌خواستم بدانم اگر در نماز ذکرى را بجاى ذکر دیگر بگوییم مثلاً ذکر سجده را بجاى رکوع یا بجاى تسبیحات اربعه حمد را بخوانیم حکم چیست؟

ج) در مورد ذکر رکوع و سجود، اگر به قصد ورود نباشد، مانعى ندارد و نسبت به تسبیحات اگر سهواً بجاى آن، حمد خواندید و قبل از رکوع فهمیدید، باید دوباره تسبیحات بخوانید ولى پس از رکوع نماز ‏صحیح است.‏

س: گفتن ذکر “بحول الله وقوته…” در هنگام بلند شدن درست است یا باید بدن آرام باشد؟

ج) صحیح است و آرامش بدن لازم نیست.

س: در صورتى که مریض نتواند قرائت و ذکرهاى نماز را به حافظه بسپارد و همچنین قادر به خواندن از روى نوشته هم نباشد، آیا بر اطرافیان واجب است قرائت و ذکرهاى نماز را بلند بخوانند تا وى تکرار کند؟

ج) واجب نیست.

س1: تکرار کدام یک از اذکار، نماز را باطل مى‌کند؟ مثلاً ذکر تسبیحات اربعه یا ذکر رکوع و سجود را تا چند بار مجازیم تکرار کنیم؟ س2: ذکر قرائت حمد و سوره را چطور؟ مثلاً اگر ایاک نعبد وایاک نستعین را بد تلفظ کنیم مى‌توانیم تکرار کنیم؟

ج1) تکرار ذکر به قصد مطلق ذکر اشکال ندارد. ج2) در فرض سؤال تکرار به قصد احتیاط اگر منجر به وسواس نباشد، اشکال ندارد.

س: دو بار گفتن تسبیحات اربعه در رکعات سوم و چهارم نماز چه حکمى دارد؟

ج) یک بار کافى است و دو بار موجب بطلان نیست البته بار دوم را به نیّت مطلق ذکر بگوید.

س: اگر کسى سهواً یا جهلاً ذکر رکوع یا سجده یا اذکار در حال قیام را در حال حرکت بدن بگوید و یا کسى مى‌دانسته ـ که نباید در حال حرکت بدن ذکر رکوع یا سجود و یا هر ذکر دیگرى را بگوید ـ ولى آن را فراموش کرده باشد و یا بر اثر بى‌توجهى و غفلت و عادت، قسمتى از اذکار را در حال حرکت ادا کرده باشد؛ مثلاً قبل از اینکه سر بر سجده گذارده و بدنش آرام گیرد، ذکر سجده را شروع کرده یا قبل از اینکه ذکر سجده‌اش را به‌طور کامل تمام کند سر از سجده برداشته باشد، در موارد فوق چه حکمى دارد؟

ج) اگر از روى جهل یا سهو یا فراموشى اذکار نماز را در حال حرکت بگوید، نمازش صحیح است و در غیر این صورت نماز اشکال پیدا مى‌کند.

س: برخى به‌طور عرفى یاد گرفته‌اند که در حال برخاستن از رکوع یا سجده ذکر «الله اکبر» بگویند و چه بسا توجهى هم به این ندارند که از باب استحباب مى‌گویند یا به قصد ذکر مطلق و یا تفاوت مستحب بودن ذکر و قصد ذکر مطلق را نمى‌دانند، در این موارد که در حال حرکت بدن ذکر «الله اکبر» را مى‌گویند، نمازشان چه حکمى دارد؟

ج) مانع ندارد.

س: آیا در اذکار نماز، قصد وجه لازم است به این صورت که شخص نیّت کند که این ذکر را به نیّت استحباب مى‌گوید یا وجوب؟

ج) قصد قربت کند و قصد وجوب و ندب نکند.

س: در نماز جماعت ظهر و عصر برغم اینکه مأمومین صداى امام جماعت و اتمام سوره حمد را نمى‌شنوند عموماً پس از شنیدن «بسم الله الرحمن الرحیم» سوره بعد، ذکر الحمد لله رب العالمین را بر زبان جارى مى‌نمایند. با توجه به اینکه این ذکر مخصوص پایان سوره حمد مى‌باشد آیا در این صورت صحت نماز دچار اشکال نمى‌شود؟

ج) ذکر «الحمدلله رب العالمین» به عنوان مطلق ذکر خدا بعد از شنیدن «بسم الله الرحمن الرحیم» امام جماعت، اشکال ندارد.


رکوع

استفتائات جدید

س. اگر بعد از رسیدن پیشانی به سجده و یا بین دو سجده، فرد یادش بیاید که رکوع نکرده است وظیفه اش چیست؟

ج. اگر پیش از آن‌که وارد سجده دوّم شود یادش بیاید که رکوع نکرده است، باید برخیزد و بایستد و رکوع کند و پس از آن دو سجده را به‌جا آورد و نماز را تمام کند و بعد از نماز احتیاطاً دو سجده سهو برای سجده زیادی بگزارد.

س: اگر پس از قنوت اشتباهاً به سمت سجده برویم، پس از فهمیدن و در همان حالِ خمیده بازگشتن به رکوع چه حکمى دارد؟ وظیفه‌ى ما چیست؟

ج) اگر قصد رکوع داشتید ولى به سجده رفتید، چنانچه به سجده نرسیده یادتان آمد، باید تا سر حدّ رکوع بلند شوید و ذکر رکوع را بگویید و نماز را ادامه دهید ولى اگر اصلاً رکوع یادتان نبود و به سمت سجده رفتید و به سجده نرسیده یادتان آمد، باید بلند شوید و از قیام به رکوع بروید.


سجده و احکام آن

اجوبه الاستفتائات

س 489: سجده و تیمم بر سیمان و موزائیک چه حکمی دارد؟

ج: سجده و تیمم بر آن دو اشکال ندارد. اگرچه احوط ترک تیمم بر سیمان و موزائیک است.

س 490: آیا گذاشتن دستها هنگام نماز بر موزائیکی که دارای سوراخهای ریزی است، اشکال دارد؟

ج: اشکال ندارد.

س 491: آیا سجده بر مهر که سیاه و چرک شده، به‌طوری که لایه‏ای از چرک روی آن را پوشانده و مانع چسبیدن پیشانی روی مهر است، اشکال دارد؟

ج: اگر چرک روى مهر به مقدارى باشد که حائل بین پیشانى و مهر شود، سجده و نماز باطل است.

س 492: آیا بر زنی که هنگام سجده بر مهر، پیشانی وی به‌خصوص جای سجده با حجاب پوشیده شده است، اعاده نمازهایش واجب است؟

ج: اگر هنگام سجده متوجه وجود حائل نبوده، اعاده بر او واجب نیست.

س 493: زنی هنگام سجده، سر خود را روی مهر گذاشته، متوجه می‏شود که پیشانی وی به‌طور کامل با مهر تماس ندارد، زیرا چادر یا روسری وی مانع از تماس کامل پیشانی با مهر است، لذا سرش را از روی آن بلند کرده و بعد از رفع مانع دوباره روی مهر گذاشته است، نماز او چه حکمی دارد؟ اگر عمل وی سجده مستقلی محسوب شود، نمازهایی که خوانده است، چه حکمی دارد؟

ج: واجب است بدون این که سر خود را از زمین بلند کند، پیشانى‌اش را حرکت دهد تا روى مهر قرار بگیرد. اگر بلند کردن پیشانى از زمین براى سجده روى مهر بر اثر جهل یا فراموشى بوده و این عمل را فقط در یکى از دو سجده یک رکعت انجام مى‏داده، نمازش صحیح است و اعاده واجب نیست. ولى اگر این کار با علم و عمد بوده و یا در هر دو سجده یک رکعت آن را انجام داده، نمازش باطل و اعاده آن واجب است.

س 494: در سجده باید هفت عضو از بدن روی زمین باشد، ولی ما به خاطر وضیعت خاص جسمی که داریم، قادر به انجام این کار نیستیم، زیرا از معلولین جنگی که از صندلی چرخدار استفاده می‏کنند، هستیم و برای نماز یا مهر را به طرف پیشانی بلند می‏کنیم و یا آن را روی دسته صندلی چرخدار گذاشته و بر آن سجده می‏کنیم، آیا این کار صحیح است یا خیر؟

ج: اگر قادر به گذاشتن مهر روى دسته صندلى چرخدار یا چیز دیگر مانند بالشت یا چهار پایه و سجده بر آن هستید، باید سجده را بدین نحو انجام دهید و نماز شما صحیح است. در غیر این صورت به هر نحو که مى‏توانید هرچند با ایماء و اشاره، سجده ‏و رکوع ‏را انجام دهید و نماز شما صحیح است. انشاء الله موفق باشید.

س 495: سجده بر سنگفرش مرمر مشاهد مشرفه چه حکمی دارد؟

ج: سجده بر سنگ مرمر اشکال ندارد.

س 496: آیا جایز است هنگام سجده علاوه بر انگشت بزرگ پا، بعضی از انگشتان دیگر آن را هم بر زمین بگذاریم؟

ج: اشکال ندارد.

س 497: امروزه مهری برای نماز ساخته شده که با شمارش رکعت‏ها و سجده‏های نمازگزار باعث می‏شود تا حدی شک او برطرف گردد. با توجه به این که هنگام گذاشتن پیشانی روی آن، مهر به خاطر دستگاه فلزی که زیر آن نصب شده است، به سمت پائین حرکت می‏کند، آیا با این توصیف سجده بر آن صحیح است؟ امیدواریم نظر شریف خود را بیان فرمایید.

ج: اگر محل گذاشتن پیشانى از چیزهایى باشد که سجده بر آن صحیح است و پس از گذاشتن پیشانى ثابت و بى‌حرکت بماند، سجده بر روى آن اشکال ندارد.

س 498: هنگام نشستن بعد از سجده کدام پا روی دیگری گذاشته می‏شود؟

ج: مستحب است که بر ران چپ بنشیند و روى پاى راست را بر کف پاى چپ بگذارد.

س 499: در سجده و رکوع بعد از قرائت ذکر واجب، گفتن چه ذکری افضل است؟

ج: تکرار همان ذکر واجب و بهتر است که به عدد فرد ختم شود، و در سجده علاوه بر آنچه گفته شد، صلوات و دعا براى حاجت‏هاى دنیا و آخرت مستحب‏ است.

س 500: شنیدن آیاتی که سجده در اثر شنیدن آنها واجب می‏شود از نوارهای قرآن که از ضبط صوت یا صدا و سیما پخش می‏شود چه حکمی دارد؟

ج: در فرض مرقوم، سجده واجب است.


سجده و احکام آن

استفتائات جدید

س. آیا سجده بر سنگ عقیق صحیح است. و در صورتی که نگین انگشتر باشد سجده بر آن چه حکمی دارد؟

ج. سجده بر عقیق اشکال ندارد، همچنین اگر انگشتر هم باشد با رعایت سایر شرایط سجده بر آن صحیح است.

س. کف دست در سجده آیا شامل انگشتان دست هم می‌شود یا نه؟ و آیا لازم است انگشتان هم بر زمین قرار گیرند؟

ج. شامل انگشتان دست هم می‌شود و بنابر احتیاط استیعاب عرفی در قرار گرفتن کف دست مراعات گردد.

س. آیا موقع سجده، قرار دادن انگشتان دست بر روی زمین لازم است؟

ج. بنا بر احتیاط واجب لازم است.

س. در سجده اگر موقع ذکر، سهوا یا عمدا انگشتان دست را بردارند حکم چیست؟

ج. اگر هنگام ذکر واجب عمداً انگشتان را روی زمین قرار ندهد بنا بر احتیاط نمازش صحیح نیست و اگر سهوا روی زمین قرار نداده قبل از برداشتن سر از سجده، ذکر واجب را پس از قراردادن انگشتان بر زمین تکرار کند و اگر پس از برداشتن سر از سجده متوجه شد نماز صحیح است.

س: آیا در نماز واجب نشستن بین دو سجده واجب است در نماز مستحب چطور؟

ج) واجب است و تفاوتى میان نماز واجب و مستحب نیست.

س: آیا واجب است که حتماً در هنگام سجده دو انگشت شست پا روى زمین قرار گیرد. اگر دو انگشت کنارى شست پا بزرگتر باشد و در هنگام سجده آنها نیز با زمین تماس داشته باشند اشکالى دارد یا خیر؟ و اینکه اگر شست پاى کسى قطع باشد طبیعتاً انگشت کنارى شست با زمین تماس خواهد داشت در این حالت آیا اشکالى به نماز فرد وارد است؟

ج) اگر شست پا دارد حتماً باید سر انگشت شست به زمین برسد و نسبت به بقیه انگشتان وظیفه خاصى ندارد و تماس آنها با زمین اشکالى ندارد و اگر شست پا ندارد به همان شکل مذکور در سؤال اگر سجده کند، صحیح است.

س: آیا مى‌توانم بر دستمال کاغذى سجده کنم؟

ج) اگر از چوب و یا گیاهان ساخته شده، مانع ندارد.

س: اکمال سجدتین در نماز در چه مقطعى انجام می‌شود؟ به محض قرار دادن پیشانى روى محل سجده بعد از تمام شدن ذکر سجده بعد از سر برداشت از سجده یا ….

ج) بعد از سر برداشتن از سجده دوم اکمال سجدتین است.

س: در نماز اگر در هنگام سجده پیشانى بر روى مهر مستقیم نخورد و چادر بر روى صورت قرار بگیرد و از پشت چادر پیشانى بر روى مهر قرار بگیرد چه حکمى دارد؟

ج) باید آهسته بطورى که سر بلند نشود چادر را از زیر پیشانى بکشید تا پیشانى بر مهر قرار گیرد.

س: آیا گذاشتن کف دست هنگام سجده بر روى زمین واجب است یا مى‌توان نصف کف دست را هم اکتفا کرد؟

ج) باید تمام کف دست هنگام سجده، بر روى زمین گذاشته شود و گذاشتن نیمى از آن کافى نیست.

س: اگر در هنگام سجده اول سر یک لحظه از مهر جدا شود و دوباره روى مهر قرار بگیرد آیا دو سجده محسوب مى‌شود و دیگر سجده دوم را نباید بجا آورد یا اینکه موجب بطلان کل نماز مى‌شود؟

ج) اگر سر بى‌اختیار برگردد و به مهر برسد یک سجده حساب مى‌شود و چون بى‌اختیار بوده سبب بطلان نماز نمى‌شود.

س: اگر در سجده دست مرد تا آرنج روى زمین باشد چه حکمى دارد؟

ج) اشکال ندارد، هر چند براى مردان مستحب است آرنج‌ها را از زمین جدا نگهدارند.

س: وظیفه‌ى ما در مورد مهرهایى که سطح آنها تیره است، چیست؟ (چرا که در اجوبه‌الاستفتائات چنین آمده که اگر سطح مانعى بین پیشانى و مهر قرار گیرد نماز باطل است و تعدادى از مهرها نیز به دلیل اینکه نمازگزاران پس از وضو با پیشانى مرطوب نماز مى‌گذارند سطحى تر دارند.)

ج) صِرف تیره شدن، مانع سجده نیست، اگر چرکِ روى آن ضخامت دارد و جِرم دارد، باید آن را برطرف کرد.

س: اگر زنى براى اینکه چادرش را از روى مهر بردارد سرش را از روى مهر بلند کند و دوباره روى مهر بگذارد، نماز او چه حکمى دارد؟

ج) واجب است بدون این که سر خود را از زمین بلند کند، پیشانى‌اش را حرکت دهد تا روى مهر قرار بگیرد. اگر بلند کردن پیشانى از زمین براى سجده روى مهر بر اثر جهل یا فراموشى بوده و این عمل را فقط در یکى از دو سجده‌ى یک رکعت انجام داده، نمازش صحیح است و اعاده واجب نیست. ولى اگر این کار با علم و عمد بوده و یا در هر دو سجده‌ى یک رکعت آن را انجام داده، نمازش باطل و اعاده آن واجب است.

س: کسى که مى‌تواند نماز را ایستاده بخواند ولى نمى‌تواند به سجده رود، رکوع و سجده را چگونه انجام دهد؟

ج) باید به هر مقدار که مى تواند ولو با تکیه دادن به دیوار و امثال آن بایستد سپس به مقدارى که مى‌تواند رکوع رود و در صورتى که نمى‌تواند از حال ایستاده به رکوع رود، روى صندلى و مانند آن بنشیند و به رکوع رود پس از رکوع اگر مى‌تواند با وضع شش موضع دیگر سجده بر زمین سرش را خم کرده و بر مهرى که روى میز قرار دارد سجده نماید، باید این چنین کند و اگر نمى‌تواند، احتیاط در آن است که مهر را بالا آورده و پیشانى را بر آن گذارده و اگر از وضع مساجد شش‌گانه دیگر بر زمین هم معذور است وظیفه او سجده با ایماء و اشاره است.

س: کسى که سجده را روى صندلى به جا مى‌‌آورد آیا مى‌‌تواند با کفش نماز بخواند؟

ج) مانع ندارد مگر آنکه بتواند سایر مواضع سجده را بر زمین بگذارد که در این صورت مراعات آن لازم است.


تشهد و سلام

استفتائات جدید

س: در سلام نماز اگر بجاى کلمه «ایها النبی» بگوییم «یا ایها النبی» اشکال دارد یا نه؟

ج) اگر سهواً بوده اشکال ندارد ولى عمداً نمى‌شود چیزى بر نماز افزود.

س: اگر کسى در نماز اشتباه کند و یک تشهد اضافه انجام دهد چه باید بکند؟

ج) تشهد اضافى در صورتى که از روى عمد نباشد، مخلّ به صحت نماز نیست.

س: نظر به اینکه سلام اول نماز مستحب است حکم دو سلام بعدى چه مى‌باشد؟ آیا گفتن یکى از دو سلام باعث خاتمه یافتن نماز مى‌شود؟

ج) سلامِ واجب نماز، یکى از این دو سلام «السلام علینا و على عباد الله الصالحین» و «السلام علیکم و رحمه الله و برکاته» است و با گفتن سلام اول به قصد خروج از نماز، سلام دوم جزء مستحب نماز است.

س: اگر تشهد را فراموش کردیم چه کنیم؟

ج) اگر تشهد را فراموش کردید و قبل از رکوع یادتان آمد، برگردید و تشهّد را بجا آورید والا بعد از پایان نماز، آن را قضا کنید و دو سجده سهو بجا آورید.

س: مى‌خواستم بدانم نمازگزار اگر بعد از صلوات تشهد وعجل فرجهم بگوید؟ آیا نماز باطل مى‌شود و اشکال دارد و یا خیر؟

ج) به قصد ذکر و دعا مانع ندارد ولى نماز را به همان نحو که در رساله‌هاى عملیه بیان شده بجا آورید.

س: در دوران نوجوانى به مدّت تقریباً یک سال در رکعت سوم نماز مغرب قبل از سلام نماز بدلیل عدم آگاهى کامل تشهد بجا نمى‌آوردم. آیا واجب است قضاى تمام نمازهاى مغرب را بجا آورم؟

ج) در فرض سؤال نمازتان صحیح است ولى قضاى تشهد و سجده سهو را باید بجا آورید.‏

س: اگر در نماز چهار رکعتى پس از خواندن تشهد رکعت دوم اشتباهاً سلام نماز را بگوییم، وظیفه ما در ادامه نماز چگونه است؟

ج) اگر در جایى که نباید سلام نماز را بگویید سهوا بگویید: “السلام علینا و على عباد الله الصالحین” یا بگویید: “السلام علیکم و رحمه الله و برکاته” باید دو سجده سهو بجا آورید، ولى اگر اشتباهاً مقدارى از این دو سلام را بگویید، یا بگویید: “السلام علیک ایها النبى و رحمه الله و برکاته” احتیاط مستحب آن است که دو سجده سهو بجا آورید.

س: چرخاندن سر به دو طرف بعد از گفتن سلام نماز چه حکمى دارد؟ آیا مستحب است یا خیر؟

ج) مانع ندارد ولى استحباب آن ثابت نیست.


مبطلات نماز

اجوبه الاستفتائات

س 501: آیا نماز با ذکر شهادت به ولایت امیرالمومنین علی(علیه‌السلام) در تشهد، باطل می‏شود؟

ج: نماز و از جمله تشهد را همان طور که مراجع عظام شیعه(کثّرالله‌امثالهم) در رساله‏هاى عملیّه بیان نموده‏اند بخوانید و چیزى بر آن اضافه نکنید هرچند که کلام حق و صحیحى باشد.

س 502: شخصی در عبادات خود مبتلا به ریا است و در حال حاضر با نفس خود مبارزه می‏کند، آیا این عمل وی نیز ریا محسوب می‏شود؟ چگونه می‏توان از ریا دوری کرد؟

ج: هر عملى که براى خدا انجام گیرد از جمله مبارزه با ریا، ریا محسوب نمى‏شود و براى رهایى از ریا باید در عظمت خداوند متعال و ضعف و احتیاج دیگران به خداوند تفکر نماید و همچنین در بندگى خود و دیگر مردم براى خداوند تبارک و تعالى اندیشه کند.

س 503: هنگام شرکت در نماز جماعت برادران اهل سنت، بعد از قرائت سوره حمد توسط امام جماعت، کلمه «آمین» با صدای بلند و به‌صورت دسته جمعی گفته می‏شود، این کار چه حکمی دارد؟

ج: اگر مقتضاى تقیه، گفتن آمین باشد، اشکال ندارد و در غیر این صورت جایز نیست.

س 504: گاهی هنگام خواندن نماز واجب متوجه کودکی می‏شویم که در حال انجام کار خطرناکی است، آیا جایز است بعضی از کلمات سوره حمد یا سوره دیگر یا بعضی از ذکرها را بلند بخوانیم تا کودک یا کسانی که در خانه هستند، متوجه شوند و خطر رفع گردد؟ اگر هنگام قیام نماز دست یا ابرو را برای فهماندن چیزی به کسی و یا در جواب سؤال او تکان دهیم، آن نماز چه حکمی دارد؟

ج: اگر بلند کردن صدا هنگام قرائت آیات یا ذکرهاى نماز براى آگاه کردن دیگران، موجب خروج از هیأت نماز نشود، اشکال ندارد. مشروط به این که قرائت و ذکر به نیت قرائت و ذکر باشد، و حرکت دادن دست یا چشم و ابرو اگر مختصر و به نحوى باشد که با استقرار و آرامش و یا هیأت نماز منافات نداشته باشد، موجب بطلان نماز نمى‏گردد.

س 505: آیا اگر کسی هنگام نماز به خاطر یادآوریِ حرف خنده‏دار یا پیدایش حالت خنده‏آوری بخندد، نمازش باطل می‏شود یا خیر؟

ج: اگر خنده با صدا (یعنى قهقهه) وعمدى باشد، نماز باطل است.

س 506: آیا مالیدن دستها به‌صورت بعد از قنوت در حال نماز، موجب بطلان آن می‏گردد، و در صورتی که نماز را باطل کند، آیا معصیت و گناه محسوب می‏ شود؟

ج: کراهت دارد ولى نماز را باطل نمى‏کند.

س 507: آیا بستن چشمها در نماز به این دلیل که باز بودن آنها فکر انسان را از نماز باز می‏دارد، جایز است؟

ج: بستن چشم‏ها در نماز مانع شرعى ندارد، گر چه مکروه مى‏باشد.

س 508: من گاهی در هنگام نماز به یاد حالت‏های ایمانی و معنوی که در دوران جنگ با نظام کافر بعثی داشتم می‏افتم که باعث افزایش حالت خشوع من می‏شود، آیا این کار نماز را باطل می‏کند؟

ج: به صحّت‏ نماز ضرر نمى‏زند.

س 509: آیا ادامه قهر و دشمنی بین دو نفر، تا مدت سه روز موجب بطلان نماز و روزه آنها می‏گردد؟

ج: وقوع دشمنى و قهر بین دو نفر، نماز و روزه را باطل نمى‏کند، گرچه این عمل شرعاً مذموم است.


مبطلات نماز

استفتائات جدید

س: مشغول نماز خواندن بودم مى‌خواستم به سجده بروم که پسر کوچکى از اقوام مهر مرا برداشت و من از روى مجبورى وقتى به سجده رفتم دو تا از انگشتان خود را زیر سرم گذاشتم آیا نمازم درست است.

ج) اگر در یادگیرى مسأله کوتاهى کرده و وقت تنگ نبوده، باید نماز را اعاده نمایید.

س: در چه شرایطى مى‌توان با کفش نماز خواند؟

ج) اگر مانع رسیدن انگشت شست پا باشد، جایز نیست مگر در نماز خوف.

س: در پایان سخنرانی‌ها خطیب یا سخنران می‌گوید: «والسلام علیکم ورحمه الله وبرکاته» آیا جواب این سلام همچون سلام تحیت واجب است یا خیر؟

ج) اگر خطیب یا سخنران در پایان صحبت به عنوان سلام بر حاضرین «السلام علکیم ورحمه الله» گفته باشد، جواب واجب است ولی جواب یک نفر از بقیه کفایت می‌کند. لکن در غالب موارد، چنین جمله‌ای دعا به حاضرین است نه سلام به آنان.

س: اقامه نماز در محلی که موسیقی حرام پخش می‌شود یا به گوش می‌رسد چه حکمی دارد؟

ج) در فرض مرقوم نماز را در محل دیگری بخواند.

س: سلام دادن به اهل بیت (علیهم السلام) در نماز چه حکمی دارد؟

ج) سلام بر ائمه اطهار (علیهم السلام) در حال نماز، مبطل است.

س: گریه با صدا برای مصائب اهل بیت (علیهم السلام) در نماز چه حکمی دارد؟

ج) بنابر احتیاط واجب ترک شود.

س: در صورت پاسخ به گوشی همراه با اذکاری چون تکبیر و… نماز نمازگزار چه حکمی دارد؟

ج) به طور کلی اگر نمازگزار کلمه‌ای را به قصد ذکر بگوید و هنگام گفتن ذکر، صدا را به قصد فهماندن مطلبی به دیگری بلند کند، اشکال ندارد ولی اگر فقط به قصد فهماندن به دیگری بگوید، نماز باطل می‌شود.


سلام‏ کردن و جواب دادن

اجوبه الاستفتائات

س 510: نظر جنابعالی درباره ردّ تحیتی که به صیغه سلام نباشد، چیست؟

ج: اگر در حال نماز باشد، جواب دادن جایز نیست، ولى اگر در حال نماز نباشد، اگر کلامى است که عرف آن را تحیت محسوب مى‏کند، احتیاط، جواب گفتن آن است.

س 511: آیا جواب سلام کودکان اعم از دختر و پسر واجب است؟

ج: جواب سلام کودکانِ ممیز، اعم از پسر و دختر، مانند جواب سلام زنان و مردان واجب است.

س 512: اگر کسی سلام را بشنود، ولی به دلیل غفلت یا هر سبب دیگر جواب سلام را ندهد، به‌طوری که زمان کمی فاصله شود، آیا بعد از آن گفتن جواب سلام واجب است؟

ج: اگر تأخیر به مقدارى باشد که جواب سلام و ردّ تحیت بر آن صدق نکند، واجب نیست.

س 513: اگر شخصی به گروهی سلام کند و بگوید: «السلام علیکم جمیعاً»، و یکی از آنان مشغول نماز باشد، آیا بر او هم جواب سلام واجب است، حتی اگر دیگران جواب سلام را داده باشند؟

ج: اگر کس دیگرى جواب آن را بدهد، نماز گزار اقدام به جواب گفتن نکند.

س 514: اگر شخصی در یک زمان چند بار سلام کند و یا چند نفر سلام دهند، آیا یکبار جواب دادن از همه آنها کفایت می‏کند؟

ج: در صورت اول یک جواب کافى است، و در حالت دوم یک جواب به صیغه‏اى که شامل همه آنها گردد و به قصد جواب سلام آنان باشد، کفایت مى‏کند.

س 515: شخصی هنگام سلام دادن به جای «سلام علیکم» از لفظ «سلام» استفاده می‏کند، آیا جواب سلام او واجب است؟

ج: اگر عرفاً بر آن تحیت و سلام صدق نماید، جواب دادن واجب است.


سلام‏ کردن و جواب دادن

استفتائات جدید

س: اگر در نماز سلام کردند. آیا باید جواب آنها را به عربى فصیح داد؟ یا مثلاً مى‌توان گفت «سلام علیکم»؟ در جواب سلام در نماز اگر طرف گفته سلام آیا مى توان مثل او گفت: «سلام»؟

ج) اگر کسى در نماز سلام کند ولو به صورت غلط به گونه‌اى که عرفاً صدق سلام کند واجب است جواب او را با «سلام علیکم» به طورى که اهل لسان آن را صحیح بدانند بدهد.


شکیات نماز

اجوبه الاستفتائات

س 516: کسی که در رکعت سوم نماز شک کند که قنوت را بجا آورده یا خیر، چه حکمی دارد، آیا نمازش را تمام کند و یا از هنگام شک آن را قطع نماید؟

ج: به شک مذکور اعتنا نمى‏شود و نماز صحیح است، و در این مورد چیزى بر مکلّف واجب نیست.

س 517: آیا در نماز نافله به شک در غیر از رکعت‏های آن مثل شک در این که یک سجده انجام داده یا دو سجده، اعتنا می‏شود؟

ج: شک در اقوال و افعال نماز نافله همان حکم شک در اقوال و افعال نماز فریضه را دارد، یعنى اگر از محل آن تجاوز نکرده است، به آن اعتنا مى‏شود و اگر از محل انجام آن تجاوز کرده است، به آن اعتنا نمى‏شود.

س 518: با توجه به این که کثیر الشک نباید به شک خود اعتنا کند، اگر برای او در نماز شکی پیش آمد، وظیفه‏اش چیست؟

ج: باید بنا بر انجام کارى بگذارد که در آن شک کرده است، مگر آنکه انجام آن موجب بطلان نماز شود که در این صورت بنا بر عدم انجام آن مى‏گذارد، بدون این که در این مورد فرقى بین رکعتها و افعال و اقوال نماز باشد.

س 519: اگر شخصی بعد از چند سال متوجه بطلان عبادت‌هایش شود و یا در آن شک کند، وظیفه‏اش چیست؟

ج: به شک بعد از عمل اعتنا نمى‏شود، و در صورت علم به بطلان، واجب است عبادت‏هاى قابل تدارک را قضاء نماید.

س 520: اگر شخصی سهواً بعضی از اجزاء نماز را به جای بعضی دیگر انجام دهد و یا در هنگام نماز نگاهش به جایی بیفتد یا سهواً حرف بزند، آیا نماز او باطل است؟ وظیفه او چیست؟

ج: عمل سهوى در نماز موجب بطلان آن نمى‏شود، لیکن در بعضى از موارد باعث وجوب سجده سهو مى‏گردد، مگر آنکه رکنى از نماز را کم یا زیاد کند که موجب بطلان نماز مى‏شود.

س 521: اگر فردی یک رکعت از نماز را فراموش کند و در رکعت آخر یادش بیاید، مثلاً فکر می‏کرد که رکعت اول نمازش رکعت دوم است، لذا رکعت سوم و چهارم را هم بجا آورد، و در رکعت آخر متوجه شد که در رکعت سوم است، وظیفه او چیست؟

ج: واجب است هر رکعتى را که بجا نیاورده، قبل از سلام نماز بجا آورد و سپس سلام دهد و در این صورت که تشهد واجب نماز را در محل خود انجام نداده، باید بنا بر احتیاط قضاى آن را انجام داده و دو سجده سهو براى آن بجا آورد.

س 522: برای مکلّف دانستن تعداد رکعتهای نماز احتیاط، که یک رکعت است یا دو رکعت، چگونه ممکن ‏است؟

ج: تعداد رکعتهاى نماز احتیاط به مقدار کمبود احتمالى در نماز است. بنا بر این در شک بین دو و چهار، دو رکعت نماز احتیاط، واجب است؛ و در شک بین سه و چهار، یک رکعت نماز احتیاط ایستاده یا دو رکعت نشسته، واجب است.

س 523: اگر کلمه‏ای از ذکرهای نماز یا آیات قرآنی یا دعاهای قنوت، سهواً غلط خوانده شود، آیا سجده سهو واجب می‏شود؟

ج: واجب نیست.


شکیات نماز

استفتائات جدید

س. آیا کسی که در هنگام قرائت حمد و سوره شک بین یک رکعت و دو رکعت می‌کند می‌تواند قرائت را تمام کند و بعد فکر کند و اگر چنین کرد آیا نمازش باطل است؟

ج. از حین عروض شک باید تروّی* کند و اگر بدون تروی به انتظار این که بعداً تروّی می کند تا ببیند وظیفه چیست به عمل ادامه دهد، چنانچه نشانه‌هایی که به واسطه آنها ممکن است یقین یا گمان به یک طرف شکّ پیدا شود از بین نمی رود، عمل او در صورتی که موافق با وظیفه اش انجام گرفته باشد اشکال ندارد. ________________________________________ *. تفکّر در موارد مشکوک نماز (رکعات یا أفعال آن)، برای رفع شک.

س. اینکه می فرمایید اگر انسان در تعداد سجده یا رکوع گمان کند باید بنابر احتیاط سجده یا رکوع را دوباره به جا آورد و نماز را هم اعاده کند، این احتیاط مستحب است یا احتیاطی است که باید به آن عمل شود؟

ج. اگر گمان کند سجده یا رکوع را انجام داده است و چون مطمئن نیست سجده یا رکوع را انجام می دهد، بنا بر احتیاط واجب باید دوباره نماز را بخواند، اما اگر گمان کند سجده یا رکوع را انجام نداده است و انجام بدهد، اعاده نماز لازم نیست.

س: در صورت فراموشى تشهد و در ابتداى رکعت سوم وظیفه مکلّف چیست؟

ج) در فرض مذکور باید نشسته و تشهد خوانده شود و بعد از آن بقیه نماز انجام شود.

س: الف) نمازگزارى در رکعت سوم تشهّد و سلام را مى‌گوید و در حین گفتن ذکر سلام متوجه مى‌شود رکعت چهارم را نخوانده است. حال حکم نمازش چیست؟ ب) با توجه به سؤال قبل اگر بعد از اتمام ذکرِ سلام سریعاً بفهمد رکعت چهارم را نخوانده است آیا باید نماز را دوباره بخواند؟

الف) باید بلند شود و رکعت چهارم را بخواند و تشهّد و سلام نماز را بدهد و بعد دو سجده سهو براى سلام بى‌جا بجا آورد. ب) اگر هنوز کارى نکرده که نماز باطل شود، یعنى پشت به قبله نکرده و وضوى خود را هم باطل نکرده، باید مثل مسأله قبل عمل کند.

س: شک در مورد تلفظ کلمات در غیر قرائت (حمد و سوره) مثلاً در تکبیره الاحرام چگونه است؟

ج) در فرض مذکور اگر شک در وقوع آن دارد در صورتى که از محل نگذشته باشد، واجب است آن را بیاورد و اگر از محل گذشته است به شک خود اعتنا نکند. ولى اگر شک در صحت و فساد آنچه که انجام داده دارد نه شک در اصل وقوع آن، در این صورت حتى اگر هنوز در محل باشد به شک خود اعتنا نکند، البته نسبت به غیر از تکبیره الاحرام و ارکان دیگر در صورت اخیر احتیاط به اعاده قرائت و ذکر است به نیت قربت و در رکن احتیاط به اتمام نماز و اعاده آن است.

س: در مورد شک کردن زیاد در نماز و وضو و… تکلیف چیست، در مورد شک در ارکان نماز چطور، آیا شخص کثیر الشک مى تواند به شک در ارکان نماز هم اعتنا نکند لطفاً به تفصیل و به طور کامل توضیح دهید؟

ج) در هر موردى که زیاد شک کند، نباید اعتنا نماید.

س: اگر بعد از سر برداشتن از سجده شک کند که یک سجده خوانده یا دو تا ولى احتمال بیشتر بدهد که دو سجده بجا آورده باید چه کار کند و حکم نمازهاى گذشته که با احتمال دو سجده نماز را تمام کرده چیست؟

ج) در فرض سؤال اگر کثیرالشک نباشد، باید یک سجده دیگر بجا آورد.

س: براى ظن قوى در رکوع و سجود مطلبى را فرموده بودید. آیا کثیرالشک که ظن قوى پیدا مى‌کند باید به آن دستورات عمل کند یا به حکم کثیرالشک؟

ج) باید به ظنّ خود عمل کند.

س: لطفاً شک بعد از سلام را توضیح دهید خصوصاً اگر بعد از سلام فراموش کنیم که چند رکعت نماز خوانده‌ایم؟

ج) اگر بعد از سلام نماز در تعداد رکعات نماز شک کند در صورتى که یک طرف شک او صحیح باشد مثلاً در نماز چهار رکعتى شک کند سه یا چهار یا پنج رکعت خوانده، اعتنا نمىکند ولى اگر هر دو طرف شک او باطل باشد مثلاً در نماز چهار رکعتى شک کند سه یا پنج رکعت خوانده است، نماز باطل است.

س: اگر نمازى را بخوانیم و بعد شک کنیم که آیا خوانده‌ایم یا نه آیا باید نماز را اعاده کنیم یا خیر؟ و در فرض اعاده چگونه باید نیّت شود؟

ج) اگر شک مذکور بعد از گذشتن وقت نماز باشد، اعاده لازم نیست ولى اگر قبل از آن باشد، باید دوباره آن را بخواند؛ و نیّت آن مانند سایر ‏نمازها است و گفتن آن به لفظ و گذراندن در ذهن لازم نیست.‏

س: اگر در بعد از برداشتن سر از سجده شک کنیم که یک سجده بجا آورده‌ایم یا دو سجده چه باید کرد؟ در رکعات مختلف مثلاً رکعت سوم یا دوم تفاوتى دارد؟

ج) تا براى رکعت بعد بلند نشده‌اید و یا وارد تشهد نشده‌اید، باید یک سجده دیگر بجا آورید.

س. اگر کسى در سجده‌اى شک کند که آیا این سجده شکر پس از نماز بوده یا سجده آخرین رکعت نماز وظیفه چیست؟

ج) در فرض سؤال اگر یقین به فراغ نداشته باشد، سجده آخرین رکعت قرار بدهد و نماز را تمام کند.‏

س: وظیفه‌ى کثیرالظن در نماز (یعنى کسى که زیاد دچار ظن و گمان مى‌شود نه کثیرالشک) چیست؟

ج) اگر ظنّ در رکعات نماز باشد، بنا را بر آن بگذارد و اگر در افعال نماز باشد اگر وظیفه‌اش با شاک مختلف است ـ مثل اینکه گمان‌ به انجام دارد و در محل آن عمل است ‌ـ در مثل قرائت، قرائت را به قصد قربت مطلقه بخواند و نمازش صحیح است و در مثل رکوع دوباره رکوع را انجام دهد و بعداً نماز را بنابر احتیاط دوباره اعاده نماید.

س: در انتهاى نماز، در سجده شک کردم که در سجده شکر هستم یا سجده آخر نماز، تکلیف چیست؟

ج) به قصد نماز ادامه دهید و نمازتان صحیح است.

س: مواقعى، بعد از نماز یا وسط نماز شک مى‌کنم که تشهد گفته‌ام یا نه. از یک نفر شنیده‌ام که براى جبران سجده و تشهد فراموش شده، سجده سهو کافیست، ولى برادرم مى‌گوید اگر یقین نداشته باشید که گفته‌اید‌، باید نماز، دوباره خوانده شود. در این مورد تکلیف چیست؟

ج) شک در تشهد بعد از نماز یا شک در آن پس از قیام براى رکعت بعد، اعتبار ندارد و به‌طور کلى به شک در چیزى که محل آن گذشته و همچنین شک بعد از سلام اعتنا نمى‌شود.

س: در نمازهایم خیلى شکاک شده‌ام. در مورد تلفظ صحیح کلمات همیشه دو دل هستم و همیشه در آخر، سجده سهو به‌جا مى‌آورم. مخصوصاً در نمازهاى ظهر و عصر که باید کلمات به آهستگى تلفظ شود، بیشتر شک مى‌کنم. آیا در این نمازها اگر صداى اداى بعضى از حروف بلند شود، به وجوب اخفات در نماز ضررى نمى‌زند؟

ج) کثیرالشک به شک خود اعتنا نمى‌‌کند و همین که به‌طور متعارف قرائت نماز را بر طبق لسان اهل زبان عربى بخوانید کافى است و رعایت محسنّات تجویدى لازم نیست و موارد سجده‌ى سهو موارد مشخصى است که در رساله‌هاى عملیه‌ مذکور است و در نمازهاى اخفاتیه همین که در حال اداى حمد و سوره، صدا بدون جوهر باشد، صحیح است.

س: آیا اگر در نمازم مشکلى پیش بیاید که حکم آن را ندانم و یا به آن‌‌چه مى‌دانم یقین نداشته باشم- اگرچه این مسأله درمقدمات نمازم باشد- مى‌توانم نمازم را تمام کرده واحتیاطاً دوباره آن را بخوانم؟

ج) کسى که مسائل نماز از قبیل شکّیات و سهویات را نمى‌داند و احتمال مى‌دهد یکى از این‌ها در نماز برایش پیش مى‌آید، باید قبل از نماز این مسائل را یاد بگیرد و حتى براى این کار نماز را به تأخیر اندازد.

س: کثیرالشک به چه کسى مى‌گویند؟ آیا منظور از شک این است که دو طرف برایش یک مقدار احتمال را داشته باشد؟ آیا اگر کسى در یک نماز دو بار و در نماز بعدى یک بار شک کرد، که مجموعاً در دو نماز پشت سر هم سه بار شک کرده است، آیا او کثیرالشک مى‌شود؟ آیا براى اینکه کسى کثیرالشک تشخیص داده نشود، مى‌بایست شک‌هاى سه‌گانه او در یک مورد خاصى باشد یا صرف شک کردن مورد نظر است و مصادیق آن مطرح نیست؟

ج) شک یعنى اینکه طرفین احتمال، مساوى باشند و کثیرالشک به کسى مى‌گویند که در یک نماز سه مرتبه و یا در سه نماز پشت سر هم سه بار شک کند و شک او مربوطه به یک موضوع باشد.

س: منظور از ظن (گمان) در نماز چیست؟ حکم آن چه مى‌باشد؟ آیا کثیرالظن هم داریم؟ مثلاً اگر کسى گمان به انجام یک سجده دارد، حکمش چیست؟

ج) ظن همان احتمال راجح است؛ که در مورد رکعات نماز حکم یقین را دارد و در افعال نماز چنانچه جزء مظنون، مثل قرائت باشد، بنابر احتیاط واجب باید آن را به قصد قربت مطلقه، انجام دهد و نمازش صحیح است؛ ولى اگر مثل رکوع باشد، بنابر احتیاط باید رکوع خود را به‌جا آورده و نماز را هم اعاده نماید.


سجده سهو

استفتائات جدید

س: اگر در نماز جماعت در رکعت دوم بعد از تشهد اشتباهاً سلام داده شود آیا سجده سهو لازم است؟

ج) اگر سلام دوم یا سوم را گفته، بنابر احتیاط واجب باید دو سجده سهو نماید.

س: نحوه دقیق سجده سهو در نماز چگونه است؟

ج) بعد از سلام نماز فوراً نیت سجده سهو نمایید و پیشانى را بر چیزى که سجده بر آن صحیح است بگذارید و مستحب است بگویید: «بِسْمِ اللهِ و بالله، السلامُ عَلیکَ ایّها النَّبى وَ رَحْمَهُ اللهِ وَ بَرکاتُه» و بعد بنشینید و دوباره به سجده بروید و ذکر مذکور را بگویید و بنشینید و بعد از خواندن تشهد، سلام دهید.

س: من از سن 9 سالگى تا 23 سالگى عادت داشتم که در سلام نماز بجاى سلام‌هاى مناسب و صحیح نماز، قبل از «السلام علیکم ورحمه الله», بگویم «السلام علیک یا ابا عبدالله». از سن 23 سالگى, شخصى به من طریقه سلام کردن صحیح را گفت, حال حکم آن نمازهاى من چیست؟ از نماینده محلىِ معظم له که سؤال کردم, جواب داد که براى مطلب اضافه‌اى که در نماز گفته‌اى، باید براى هر نماز یک سجده سهو بجاى آورى ولى نمازهایم درست بوده زیرا «السلام علیکم و رحمه الله» براى تمام کردن نماز، کافى بوده است و لذا جوابتان را به صورت مستقیم مى‌خواستم. اگر همینطور است آیا سجده سهو براى 14 سال نماز یومیه زیاد نیست، بعلاوه من در هر روز چند تا انجام مى‌دهم ولى باز هم بواسطه این سجده‌ها درد زانو دارم. حال باید چه کنم؟

ج) در فرض مذکور سجده سهو واجب نیست، اگر چه احوط است.

س: اگر شخصى عمداً سجده سهو را انجام ندهد، نماز او چه حکمى دارد؟

ج) معصیت کرده ولى نمازش باطل نمى‌شود و باید سجده سهو را انجام دهد.

س1: اگر شخصى سجده سهو را فراموش کند و بعد از شروع نماز دوم، یعنى در بین نماز یادش بیاید که سجده سهو نماز اول را انجام نداده است چه وظیفه‌اى دارد؟ س2: اگر شخصى بعد از نماز اول، سجده سهوى را که بر او واجب شده بود، فراموش کند و در بین نماز دوم یادش بیاید، در صورت وجوب سجده سهو مجدّد در نماز دوم، تکلیف او چیست؟ آیا باید اول سجده سهو مربوط به نماز دوم را به‌جا آورد یا مربوط به نماز اول را؟

ج1) پس از اتمام نماز دوم، فوراً به‌جا آورد. ج2) رعایت ترتیب لازم نیست ولى بهتر است سجده سهو نماز دوم را مقدّم بدارد.

س: تأخیر در انجام سجده سهو عمداً یا سهواً چه حکمی دارد؟

ج) عمداً جایز نیست.


نماز احتیاط

استفتائات جدید

س اگر بر نمازگزار خواندن یک رکعت نماز احتیاط واجب شد و اشتباهاً در نماز احتیاط، توحید را خواند و بعد فهمید که توحید را خوانده است وظیفه چیست؟ اگر در حین خواندن سوره توحید متوجه شد که نماز احتیاط است و خواندن توحید لازم نیست وظیفه چیست؟

ج) اگر بعد از اتمام سوره فهمیده، نمازش صحیح است و اگر در اثناى سوره فهمیده همان جا سوره را رها کند و به رکوع رود و نمازش صحیح است.

س: در نماز ظهر بین رکعت سوم و چهارم شک کردم و یک رکعت نماز احتیاط بر من واجب شد، اما فراموش کردم آن را بخوانم. در رکعت چهارم نماز عصر متوجه «آن یک رکعت نماز احتیاط فراموش شده» شدم. تکلیف من چیست؟

ج) وظیفه این است که نماز عصر را قطع کنید و نماز احتیاط را بجا آورید و احتیاطاً دوباره نماز ظهر را اعاده نمایید.

س: در نماز احتیاطى که به‌خاطر فریضه ظهر و عصر و عشا بر انسان واجب مى‌شود، آیا جهر یا اخفات خواندن سوره حمد باید مراعات شود؟

ج) احتیاط واجب آن است که نماز احتیاط، آهسته خوانده شود.


نماز قضا

اجوبه الاستفتائات

س 524: من تا سن هفده سالگی با مسأله احتلام و غسل و مانند آن آشنا نبودم و از کسی هم درباره آنها چیزی نشنیده بودم و خودم هم معنای جنابت و وجوب غسل را نمی‏فهمیدم، لذا نماز و روزه‏ام تا این سن اشکال دارد، امیدوارم وظیفه مرا بیان فرمایید.

ج: همه نمازهایى را که در حال جنابت خوانده‏اید، باید قضا کنید، ولى روزه‏اى را که در حال جنابت بدون علم به اصل جنابت گرفته‏اید، صحیح و مجزى است و قضا ندارد.

س 525: متأسفانه من در گذشته بر اثر نادانی و ضعف اراده مبتلا به عمل شنیع استمناء بودم، لذا گاهی نماز نمی‏خواندم که مدت دقیق آن را به یاد ندارم. نماز نخواندن من به‌صورت مستمر نبوده، بلکه مربوط به زمانی است که جنب بودم و غسل نکرده‏ام که گمان می‏کنم حدود شش ماه باشد. تصمیم گرفته‏ام نمازهایم در این مدت را قضا کنم، آیا قضای آنها واجب است یا خیر؟

ج: هر مقدار از نمازهاى روزانه‏اى را که مى‏دانید انجام نداده‏اید و یا در حال جنابت خوانده‏اید، قضاى آن بر شما واجب است.

س 526: شخصی که نمی‏داند نماز قضا برذمّه‏اش هست یا خیر، اگر نماز مستحبی یا نافله بخواند، بر فرض که نماز قضا داشته باشد، آیا به عنوان نماز قضای او محسوب می‏شود؟

ج: نوافل و نمازهاى مستحب به جاى نماز قضا محسوب نمى‏شوند، و اگر نماز قضا بر عهده او باشد، واجب است که آن را به نیت نماز قضا بخواند.

س 527: من حدود شش ماه است که به سن تکلیف رسیده‏ام. چند هفته قبل از رسیدن به آن سن فکر می‏کردم تنها علامت بلوغ، تمام کردن پانزده سال هجری قمری است. ولی اکنون کتابی راجع به علامتهای بلوغ پسران خواندم که در آن علامتهای دیگری برای بلوغ ذکر شده که در من وجود دارند، ولی زمان پیدایش آنها را نمی‏دانم. آیا در حال حاضر قضای نماز و روزه بر عهده من هست یا خیر؟ با توجه به این که من گاهی نماز می‏خواندم و ماه رمضان سال گذشته را به‌طور کامل روزه گرفته‏ام، وظیفه من در این‏باره چیست؟

ج: قضاى همه نمازها و روزه‏هایى که یقین به فوت آنها پس از رسیدن به سنّ بلوغ و تکلیف شرعى دارید، واجب است.

س 528: اگر شخصی در ماه مبارک رمضان سه بار غسل جنابت کند، مثلاً در روزهای بیستم، بیست و پنجم و بیست و هفتم غسل نماید، و بعد یقین کند که یکی از آن غسلها باطل بوده است، نماز و روزه او چه حکمی دارد؟

ج: روزه‏اش صحیح است، ولى بنا بر احتیاط، قضاى نمازها به‌طورى که یقین به فراغت ذمّه پیدا کند، واجب است.

س 529: شخصی بر اثر جهل به حکم شرعی، مدتی ترتیب را در غسل رعایت نکرده است، نماز و روزه او چه حکمی دارد؟

ج: اگر غسل را به نحوى انجام داده که شرعاً باطل است، قضاى نمازهایى که در این حالت با حدث اکبر خوانده، واجب است. ولى روزه‏اش، اگر در آن هنگام اعتقاد به صحّت‏ غسل خود داشته، محکوم به صحّت‏ است.

س 530: کسی که قصد دارد نماز قضای یک سال را بخواند، چگونه باید آن را انجام دهد؟

ج: مى‏تواند با یکى از نمازها شروع کند و به ترتیبى که نمازهاى پنجگانه یومیه را مى‏خواند، آن را ادامه دهد.

س 531: شخصی مدت زیادی نماز قضا بر عهده دارد، آیا می‏تواند آنها را به ترتیب زیر بجا آورد؟ 1ـ مثلاً بیست بار نماز صبح بخواند. 2ـ هر یک از نماز ظهر و عصر را بیست بار بخواند. 3ـ هر یک از نماز مغرب و عشا را بیست بار بخواند و تا یک سال به همین صورت ادامه دهد.

ج: قضاى نمازها به ترتیب مذکور اشکال ندارد.

س 532: شخصی از ناحیه سر مجروح شده و قسمتی از مغز وی آسیب دیده که بر اثر آن دست و پای چپ و زبانش فلج گشته است. همچنین نماز را فراموش کرده و قادر به یادگیری آن نیست، ولی می‏تواند اجزای نماز را با خواندن از کتاب و یا شنیدن از نوار، تشخیص دهد. در حال حاضر وی در رابطه با نماز دو مشکل دارد، یکی این که قدرت تطهیر محل بول و وضو گرفتن را ندارد، دوم این که در قرائت نماز مشکل دارد. تکلیف او چیست؟ همچنین نسبت به نمازهایی که تقریباً به مدت شش ماه از او فوت شده است، چه حکمی دارد؟

ج: اگر بتواند هرچند با کمک دیگران، وضو بگیرد، یا تیمم نماید، واجب است که نماز را به هر نحوى که مى‏تواند بخواند، اگرچه با شنیدن از نوار یا خواندن از روى نوشته و مانند آن باشد. و در مورد طهارت بدن، اگر قدرت بر تطهیر آن هرچند به کمک دیگران ندارد، با همان بدن نجس نماز بخواند، و نمازش صحیح است. قضاى نمازهاى گذشته‏اى هم که از وى فوت شده، واجب است، مگر نمازهایى که بر اثر بیهوشى که در تمام وقت نماز ادامه داشته، از او فوت شده باشد.

س 533: در دوران جوانی نمازهای ظهر و عصر من بیشتر از نمازهای مغرب و عشا و صبح قضا شده‏اند که پشت سر هم بودن و تعداد و ترتیب آنها را نمی‏ دانم. آیا در این مورد باید نماز دوره‏ای خوانده شود؟ و نماز دوره‏ای چیست؟ امیدواریم توضیح فرمایید.

ج: در نماز قضا مراعات ترتیب ـ غیر از ظهر و عصر و مغرب و عشاء از یک روز ـ واجب نیست و خواندن مقدارى که یقین به قضا شدن آن دارید کافى است و دوره کردن به معناى تکرار نماز براى احراز ترتیب بر شما واجب نیست.

س 534: گاهی پس از ازدواج مایعی از من خارج می‏شد که اعتقاد به نجس بودن آن داشتم. لذا به نیت غسل جنابت غسل کرده و نمازم را بدون وضو می‏خواندم. در رساله‏های عملیه این مایع، مذی نامیده شده است. اکنون نمی‏دانم نمازهایی را که بدون وضو و بی‏آنکه جنب باشم با غسل جنابت خوانده‏ام، چه حکمی دارد؟

ج: قضاى همه نمازهایى که بعد از خروج آن مایع، بدون وضو و با غسل جنابت خوانده‏اید، واجب است.

س 535: کافری پس از مدتی اسلام آورده است، آیا قضای نماز و روزه‏هائیکه انجام نداده، واجب است؟

ج: واجب نیست.

س 536: بعضی از افراد بر اثر تبلیغات گمراه کننده کمونیستها چندین سال نماز و واجبات خود را ترک کرده‏اند، ولی بعد از پیام تاریخی امام راحل به سران شوروی سابق پی به اشتباه خود بردند و به سوی خداوند توبه نموده‏اند، آنها در حال حاضر قادر به قضای همه آن نمازها و روزه‏ها نیستند، وظیفه آنها چیست؟

ج: بر آنان واجب است که نمازها و روزه‏هاى فوت شده را به هر مقدار که قدرت دارند، قضا و هر مقدارى که قادر نیستند وصیت نمایند.

س 537: شخصی فوت کرده و قضای روزه ماه مبارک رمضان و نماز بر عهده اوست و فرزند ذکوری هم ندارد. مقداری مال به جا گذاشته که برای قضای یکی از نماز و روزه کفایت می‏کند. در این صورت قضای نماز مقدم است یا روزه؟

ج: ترجیحى بین نماز و روزه نیست و بر ورثه واجب نیست که ما ترک وى را صرف قضاى نماز و روزه او نمایند، مگر آنکه در این‌باره وصیت کرده باشد، که در این صورت باید به وصیت او در اجیر گرفتن از ثلث ترکه براى قضاى نماز و روزه‏اش به هر مقدار که کفایت مى‏کند، عمل کنند.

س 538: من در اکثر اوقات نماز خود را خوانده و در صورت فوت شدن نماز، آن را قضا کرده‏ام، این نمازهای فوت شده هم مواردی بوده که یا من خواب مانده‏ام و یا بدن و لباسم نجس بوده و در تطهیر آنها کوتاهی کرده‏ام. مقدار نمازهای قضا شده یومیه، آیات و قصر را که بر عهده من است، چگونه محاسبه نمایم؟

ج: قضاى نمازهایى که یقین به فوت شدن آنها دارید، کافى است، و از این مقدار هر کدام را که یقین دارید نماز قصر یا آیات بوده، باید بر وفق یقین خود آنها را بجا آورید، و بقیه را به عنوان قضاى نمازهاى یومیه بخوانید و چیزى بیشتر از این مقدار بر شما واجب نیست.


نماز قضا

استفتائات جدید

س. اگر دکتر مریض را به دستور خود مریض بیهوش کند، آیا مریض نمازهای قضا شده را باید اعاده کند؟

ج. اگر بیهوشی مستند به خودش باشد یعنی خود او خواسته باشد که برای عمل بیهوش شود، قضای نمازهایش بنا بر احتیاط واجب است.

س: آیا نماز و روزه قضاى میت مرد حتماً باید توسط مرد بجا آورده شود یا اینکه زن هم مى‌تواند آن را به جا آورد؟

ج: زن مى‌تواند نماز و روزه میت را ـ خواه مرد باشد یا زن ـ انجام دهد.

س: در نماز استیجارى اگر مثلاً شش ماه فقط نماز صبح و شش ماه نماز ظهر و عصر و شش ماه نماز مغرب و عشا خوانده شود صحیح است یا باید به ترتیب روزانه باشد؟

ج) مانع ندارد مگر آن که در اجاره ترتیب خاصى شرط شده باشد.

س: در صورتى که فرد توانایى بجا آوردن قضاى روزه و نمازهاى فوت شده خود را نداشته باشد (نه از لحاظ مالى و نه جسمى) تکیف او چیست؟

ج) در مورد قضاى نماز اگر امید به خوب شدن ندارد، واجب است به هر کیفیتى که مى‌تواند آن را انجام دهد و در هر صورت اگر انجام نداد باید وصیّت کند تا پس از مرگ او بر طبق وظیفه عمل شود. ولى در صورت امید به خوب شدن، احتیاط آن است که تأخیر بیندازد و در زمان خوب شدن آن را انجام دهد، ولى در مورد قضاى روزه اگر به هیچ وجه تا آخر عمر نتواند، باید وصیّت کند که از مال خودش براى قضاى آنها اجیر بگیرند، بلکه اگر مال نداشته باشد ولى احتمال بدهد کسى بدون آن که چیزى بگیرد آنها را انجام مى‌دهد، باز هم واجب است وصیّت نماید.

س: آیا نماز قضا را مى‌توان نشسته خواند؟

ج) با تمکن از ایستادن، صحیح نیست.

س: اگر بخواهم احتیاطاً نمازهاى گذشته‌ام را دوباره بخوانم باید به چه نیتى بخوانم؟

ج) به نیّت قضاى احتیاطى.‏

س: اگر مسافر نمازش قضا بشود و به شهر خود برسد باید نمازش را شکسته بخواند یا کامل؟

ج) اگر تا آخر وقت در مسافرت بوده و در سفر نمازش قضا شده، باید بطور شکسته قضا کند.

س: مادر بنده مدت دو سال است که به بیمارى زونا مبتلا شده و ایستادن برایش بسیار مشکل است. آیا مى‌تواند نمازهاى قضاى خود را نشسته بخواند؟

ج) اگر امید به خوب شدن ندارد، مى‌تواند نشسته بخواند وگرنه احتیاط آن است که تأخیر بیندازد و در زمان خوب شدن آن را انجام دهد.

س: اگر شخصى نداند که نماز وى در بیرون از حدّ ترخص قضا شده یا در داخل آن، قضاى آن را باید شکسته بجا آورد یا کامل؟

ج) در مفروض سؤال براى تحصیل یقین به فراغ ذمّه، باید بین قضاى قصر و قضاى اتمام جمع کند.

س: فردى که به علت بیمارى نمى‌تواند از بیرون آمدن باد معده، موقع نماز جلوگیرى کند و هر چه معالجه کرده است نتیجه نبخشیده است و احساس مى‌کند با توجه به مشکلات زندگیش اگر بخواهد منتظر بهبودى بنشیند، نمى‌تواند نمازهاى قضایش را به‌جا آورد، چنانچه نمازها را قضا کرد و بعداً بیمارى‌اش رفع شد آیا باید دوباره نمازها را قضا کند؟ در صورتى که مشقّت داشته باشد چه‌طور؟

ج) در فرض مرقوم که امیدى به بهبودى نداشته، نماز قضاهایى که خوانده، صحیح بوده و نیاز به اعاده ندارد.

س: اخیراً در بعضى کتاب‌‌هاى ادعیه درباره کسانى که فراموش کرده‌اند که چه‌قدر نماز قضا دارند دستورالعملى را بیان کرده و مى‌گویند دلیل آن روایت است و کیفیت بدین صورت است که در روز معیّنى روزه گرفته مى‌شود و شب بعد از افطار آن روز، پنجاه رکعت (دو رکعتى) نماز خوانده شود و بعد از خواندن این نمازها هرچه نماز قضا بر گردن او بوده همه برداشته مى‌شود. آیا چنین دستورالعملى معتبر است و مى‌تواند به آن‌چه در این نوع کتب دعا آورده‌اند، اعتماد نمود؟

ج) انجام عمل مذکور موجب رفع تکلیف و برداشت ذمّه نسبت به نمازهایى که بر گردن دارند نمى‌شود و واجب است افراد مذکور به مقدارى که یقین دارند، نمازهاى قضا را به‌جا آورند.


نماز قضای پدر و مادر

اجوبه الاستفتائات

س 539: پدرم سکته مغزی نموده و مدت دو سال مریض بود و بر اثر سکته قادر به تشخیص خوب و بد نبود، یعنی قدرت تفکر و تعقل از او سلب شده بود. در این دو سال نماز و روزه خود را انجام نداده است. آیا قضای نماز و روزه او بر من که پسر بزرگ خانواده هستم، واجب است؟ البته می‏دانم که اگر وی بیماریهای مذکور را نداشت، قضای نماز و روزه‏های او بر من واجب بود. امیدوارم مرا در این مسأله راهنمایی فرمایید.

ج: اگر ضعف عقلى وى به حدى که عنوان جنون بر آن صدق کند، نرسیده و در تمام اوقات نماز در حال اغماء نبوده است، قضاى نمازها و روزه‏هاى فوت شده او بر شما واجب است، و گرنه چیزى از بابت آن بر شما نیست.

س 540: اگر شخصی فوت کند، چه کسی باید کفّاره روزه او را بپردازد؟ آیا بر پسران و دختران وی دادن کفّاره واجب است یا شخص دیگری هم می‏تواند آن را بدهد؟

ج: کفّاره روزه که بر پدر واجب است، اگر به نحو تخییرى بوده است، یعنى وى هم توانایى روزه گرفتن را داشته و هم اطعام را، در این صورت اگر بتوان آن را از تَرَکه خارج کرد، از آن برداشت مى‏شود و در غیر این صورت بنا بر احتیاط بر پسر بزرگتر واجب است که روزه را بگیرد.

س 541: مرد بزرگسالی به دلایل مشخصی از خانواده‏اش جدا شده و برقراری ارتباط با آنها برای او مقدور نیست. وی فرزند بزرگ خانواده هم هست و پدرش در این مدت فوت کرده است و نمی‏داند چه مقدار نماز قضا و غیر آن بر عهده پدرش است و مال کافی هم برای اجیر گرفتن در اختیار ندارد و خودش هم به علت سن زیاد نمی‏تواند آنها را بجا آورد، وظیفه وی چیست؟

ج: قضاى نمازهاى پدر واجب نیست، مگر آن مقدارى که پسر بزرگتر یقین به فوت آن دارد و بر پسر بزرگتر واجب است که نمازهاى پدرش را به هر صورتى که امکان دارد، قضا نماید و اگر از انجام آن حتى از اجیر گرفتن براى انجام آن هم عاجز باشد، معذور است.

س 542: اگر فرزند بزرگ میّت دختر و فرزند دوم او پسر باشد، آیا قضای نمازها و روزه‏‌های پدر و مادر بر این پسر واجب است؟

ج: ملاک واجب بودن قضای نماز و روزه پدر و مادر این است که فرزند مذّکر از دیگر اولاد ذکور میّت ـ اگر میّت اولاد ذکور داشته باشد ـ بزرگتر باشد، و در فرض سؤال قضای نماز و روزه پدر بر پسر که فرزند دوم پدر است، واجب است و قضای نماز و روزه‏ای که از مادر فوت شده، نیز بنابر احتیاط واجب است.

س 543: اگر پسر بزرگ چه بالغ باشد یا غیر بالغ، قبل از پدر فوت کند. آیا قضای نمازهای پدر از فرزندان دیگر ساقط می‏شود؟

ج: تکلیف قضاى نماز و روزه پدر بر پسر بزرگى واجب است که هنگام وفات پدر زنده باشد، هرچند فرزند اول یا پسر اول پدر نباشد.

س 544: من پسر بزرگ خانواده هستم. آیا واجب است برای خواندن نمازهای قضای پدرم، تا زنده است از او تحقیق کنم یا این که بر او واجب است مرا از مقدار آن آگاه نماید؟ در صورتی که مرا مطلع نکند، تکلیف من چیست؟

ج: تفحص و سؤال بر شما واجب نیست، ولى بر پدر واجب است تا فرصت دارد خودش بخواند و اگر نتوانست وصیت نماید. به هرحال پسر بزرگ مکلّف است که بعد از فوت پدرش، آن مقدار از نماز و روزه‏هایى را که یقین دارد از پدرش فوت شده است، قضا نماید.

س 545: اگر شخصی فوت کند و همه دارایی او خانه‏ای باشد که فرزندانش در آن سکونت دارند، و نماز و روزه بر ذمّه او باشد و پسر بزرگ او هم به علت کارهای روزانه قادر به قضای آن نباشد، آیا واجب است که این خانه را بفروشند و نماز و روزه او را قضا نمایند؟

ج: در فرض مرقوم، فروش خانه واجب نیست، ولى قضاى نماز و روزه‏اى که به عهده پدر است، در هر حالى بر پسر بزرگتر واجب است، مگر در صورتى که میّت وصیت به اجیر گرفتن از ثلث ترکه‏اش کرده باشد و ثلث ترکه هم براى انجام همه نماز و روزه‏هاى او کفایت کند که در این صورت ثلث ترکه باید براى آن مصرف شود.

س 546: آیا اگر پسر بزرگ که قضای نماز پدر بر عهده اوست، فوت نماید، انجام آنها بر ذمّه وارث پسر بزرگ است یا این که به پسر بعدیِ پدر (برادرِ پسر بزرگ) منتقل می‏شود؟

ج: قضاى نماز و روزه پدر که بر پسر بزرگ واجب است، با فوت وى پس از فوت پدرش، بر پسر و یا برادر او واجب نمى‏شود.

س 547: اگر پدری اصلاً نماز نخوانده باشد، آیا همه نمازهای او قضا دارد و انجام آنها بر پسر بزرگ او واجب است؟

ج: بنا بر احتیاط در این صورت هم قضاى آنها واجب است.

س 548: پدری که همه اعمال عبادی خود را عمداً انجام نداده است، آیا بر پسر بزرگ قضای همه نمازها و روزه‏هایی را که پدرش انجام نداده و به پنجاه سال می‏رسد، واجب است؟

ج: اگر ترک نماز و روزه بر اثر طغیان باشد، قضاى آنها بر پسر بزرگ واجب نیست. ولى در این صورت هم احتیاط در قضاى آنها ترک نشود.

س 549: اگر قضای نماز و روزه بر عهده پسر بزرگ باشد و قضای نماز و روزه پدر هم برآن اضافه گردد، کدام یک مقدّم است؟

ج: در این صورت مخیّر است و شروع به انجام هر کدام کند، صحیح است.

س 550: پدرم مقداری نماز قضا دارد، ولی قدرت انجام آن را ندارد. آیا بر من که پسر بزرگ خانواده هستم، جایز است در زمان حیات پدرم نمازهای فوت شده او را قضا نمایم و یا شخصی را اجیر کنم تا آن را انجام دهد؟

ج: نیابت از شخص زنده براى انجام نماز و روزه قضا صحیح نیست.


نماز قضای پدر و مادر

استفتائات جدید

س. اگر در وقت فوت پدر، فرزند پسرش هنوز به دنیا نیامده باشد و بعد از وفات او به دنیا بیاید و میت پسر دیگری هم نداشته باشد آیا این پسر در مورد نماز و روزه قضای او تکلیفی دارد؟

ج. در فرض سؤال نماز و روزه ی قضا شده میت، بعد از بلوغ بر پسر واجب است.

س: آیا نماز آیات پدر و مادر بر گردن پسر بزرگتر است؟

ج) آنهایى که قضا دارند، بر او واجب است.

س: در صورت فوت پسر بزرگ خانواده، آیا قضاى عبادات پدر بر پسر دوم نیز واجب مى‌شود؟

ج) تکلیف قضاى نماز و روزه پدر بر پسر بزرگى واجب است که هنگام وفات پدر زنده باشد، هر چند فرزند اول یا پسر اول پدر نباشد.

س: کسى که بیمارى آلزایمر داشته و اکنون فوت کرده آیا نماز و روزه بر او واجب بوده است؟ وظیفه‌ى ما در این باره چیست؟

ج) اگر به حدّى که عنوان جنون بر آن صدق کند نرسیده، نماز و روزه بر او واجب بوده است و در صورتى که از او نماز و روزه فوت شده، قضاى آن بر عهده پسر بزرگتر مى‌باشد مگر آنکه نسبت به آن وصیّت کرده باشد و از ثلث مال او هم تجاوز نکند که در این صورت مى‌توانید براى این کار شخصى را اجیر کنید.

س: فردى که خودش نماز قضاى واجب زیادى دارد؛ به‌گونه‌اى که قضا کردن آنها چند سال طول مى‌کشد و از طرفى چون پسر بزرگ خانواده است نماز قضاى والدینش نیز بر گردن اوست و بضاعت مالى هم ندارد که پول بدهد تا دیگران نماز والدینش را قضا کنند، چه تکلیفى دارد؟

ج) باید تا آنجا که توان دارد به هر دو وظیفه عمل کند و هم نمازهاى قضاى خود و هم قضاى نماز پدر را انجام دهد و مقدارى را که توان ندارد، وصیت کند.


نماز جماعت‏

اجوبه الاستفتائات

س 551: امام جماعت در نماز باید چه نیتی بکند؟ آیا نیت جماعت باید بکند یا نیت فرادی؟

ج: اگر بخواهد فضیلت نماز جماعت را درک کند، باید قصد امامت و جماعت کند، و اگر بدون قصد امامت نماز، مشغول آن شود، نماز وى و اقتداى دیگران به او اشکال ندارد.

س 552: در اماکن نظامی هنگام بر پایی نماز جماعت که در وقت اداری است، تعدادی از نظامیان به خاطر شرایط کاری در آن شرکت نمی‏کنند، با آنکه انجام آن کارها بعد از وقت اداری و یا در روز بعد ممکن است. آیا این عمل سبک شمردن نماز است؟

ج: بهتر است براى درک فضیلت نماز اول وقت و جماعت، کارهاى ادارى به گونه‏اى تنظیم شود که آنها بتوانند این فریضه الهى را به‌صورت جماعت و در کمترین مدت بخوانند.

س 553: نظر جنابعالی درباره انجام کارهای مستحبی مثل نماز مستحب یا دعای توسل و یا سایر دعاهای طولانی که قبل یا بعد از نماز جماعت و یا در اثنای آن در نماز خانه ادارات دولتی برگزار می‏شود و بیشتر از نماز جماعت طول می‏کشد، چیست؟

ج: دعاها و اعمال مستحبى زائد بر فریضه الهى نماز جماعت که از شعائر اسلامى است، اگر منجر به تضییع وقت ادارى و تأخیر در انجام کارهاى واجب شود، اشکال دارد.

س 554: آیا اقامه نماز جماعت دوم در نزدیکی مکانی که نماز جماعت در آن جا با حضور تعداد زیادی از نمازگزاران اقامه می‏شود، و صدای اذان و اقامه آن شنیده می‏شود، صحیح است؟

ج: اقامه نماز جماعت دوم اشکال ندارد، ولى مناسب است که مؤمنین در یک مکان اجتماع کرده و همگى در یک نماز جماعت شرکت کنند تا بر عظمت مراسم دینى نماز جماعت افزوده شود.

س 555: بعضی از اشخاص هنگام برپایی نماز جماعت، اقدام به خواندن نماز فرادی می‏کنند، این کار چه حکمی دارد؟

ج: این عمل اگر تضعیف نماز جماعت و اهانت و بى‌احترامى‏ به امام جماعتى که مردم اعتماد به عدالت او دارند، محسوب شود، جایز نیست.

س 556: در محله‏ای چند مسجد وجود دارد که در همه آنها نماز جماعت اقامه می‏شود، خانه‏ای بین دو مسجد واقع شده که فاصله آن از یک مسجد ده خانه و از دیگری دو خانه است، در این خانه هم نماز جماعت اقامه می‏شود، این نماز جماعت چه حکمی دارد؟

ج: سزاوار است که اقامه نماز جماعت وسیله وحدت و انس باشد، نه اینکه باعث ایجاد جو اختلاف و تفرقه گردد، در هر صورت اقامه نماز جماعت در خانه مجاور مسجد، اگر باعث اختلاف و پراکندگى نگردد، اشکال ندارد.

س 557: آیا جایز است شخصی بدون اجازه امام جماعت راتب مسجد که مورد تأیید مرکز اداره امور مساجد است، در آن مسجد نماز جماعت اقامه کند؟

ج: اقامه نماز جماعت متوقف بر اجازه امام جماعت راتب مسجد نیست، ولى بهتر است کسى مزاحم امام جماعت راتب مسجد هنگام حضور وى در آن مسجد براى اقامه نماز جماعت نشود، و حتى اگر ایجاد مزاحمت براى او موجب برانگیخته شدن فتنه و مانند آن شود، حرام است.

س 558: اگر گاهی امام جماعت سخنی بگوید و یا مزاحی کند که خوشایند و مناسب شأن عالم دینی نباشد، آیا با این کار از عدالت ساقط می‏شود؟

ج: اگر مخالف شرع نباشد، ضررى به عدالت نمى‏زند.

س 559: آیا اقتدا به امام جماعت بدون شناخت واقعی او جایز است؟

ج: اگر عدالت او نزد مأموم به هر طریقى ثابت باشد، اقتدا به او جایز و نماز جماعت صحیح است.

س 560: اگر شخصی اعتقاد به عدالت و تقوای فردی داشته باشد و در همان زمان معتقد باشد که شخص مزبور در مواردی به او ظلم کرده است، آیا می‏تواند او را به‌طور کلی عادل بداند؟

ج: تا براى او احراز نشود که عمل آن امام جماعت که او آن را ظلم مى‏شمارد، با علم و اختیار و بدون مجوّز شرعى بوده، مجاز نیست که حکم به فسق او نماید.

س 561: آیا اقتدا به امام جماعتی که می‏تواند امر به معروف و نهی از منکر کند، ولی انجام نمی‏دهد، جایز است؟

ج: مجرد ترک امر به معروف و نهى از منکر که ممکن است بر اثر عذر مقبولى نزد مکلّف باشد، به عدالت ضرر نمى‏زند و مانع اقتدا به او نیست.

س 562: به نظر شما معنای عدالت چیست؟

ج: عدالت عبارت از حالت نفسانى است که باعث مى‏شود انسان همیشه تقوایى داشته باشد که مانع از ترک واجبات یا انجام محرمات شرعى است، و براى احراز آن، حسن ظاهر، کافى است.

س 563: ما تعدادی جوان هستیم که در تکیه‏ها و حسینیه‏ها دور هم جمع می‏شویم و هنگام رسیدن وقت نماز فرد عادلی را مقدم کرده و برای نماز به او اقتدا می‏کنیم. ولی بعضی از برادران به این کار اشکال نموده و می‏گویند امام راحل(قدّس‏سرّه) خواندن نماز پشت سر غیر عالم دینی را حرام می‏داند، وظیفه ما چیست؟

ج: با دسترسى به روحانى، به غیر روحانى اقتداء نکنند.

س 564: آیا دو نفر می‏توانند نماز جماعت اقامه کنند؟

ج: اگر مراد تشکیل نماز جماعتى است که مرکب از امام و یک مأموم باشد، اشکال ندارد.

س 565: اگر مأموم در نماز جماعت ظهر و عصر حمد و سوره را برای تمرکز ذهن قرائت کند با اینکه بر او واجب نیست، نماز او چه حکمی دارد؟

ج: در نمازى که باید آهسته خوانده شود، مثل نماز ظهر و عصر، قرائت براى او جایز نیست حتى اگر براى تمرکز ذهن باشد.

س 566: اگر امام جماعت با دوچرخه برای اقامه نماز جماعت برود و همه قوانین عبور و مرور را رعایت کند، چه حکمی دارد؟

ج: این کار به عدالت و صحّت‏ امامت جماعت ضرر نمى‏زند.

س 567: اگر انسان نماز جماعت را به‌طور کامل درک نکند و به آخر آن برسد و برای درک ثواب آن، تکبیره الاحرام را گفته و بنشیند و تشهد را با امام بخواند و بعد از سلام او برخیزد و رکعت اول را بخواند، آیا این کار را در تشهد رکعت دوم نمازهای چهار رکعتی هم می‏تواند انجام دهد؟

ج: این طریق مختص تشهد آخر نماز جماعت و براى درک ثواب جماعت است.

س 568: آیا جایز است امام جماعت برای نماز اجرت بگیرد؟

ج: جایز نیست، مگر آنکه براى مقدمات حضور در جماعت باشد.

س 569: آیا جایز است امام جماعت در یک زمان عهده‏دار امامت دو نماز (دو نماز عید یا هر نمازی) گردد؟

ج: تکرار نماز جماعت براى یکبار به خاطر مأمومین دیگر در نمازهاى یومیه جایز و بلکه مستحب است. ولى جواز آن در نماز عید مشکل است.

س 570: اگر امام جماعت در رکعت سوم یا چهارم نماز عشا باشد و مأموم در رکعت دوم، آیا بلند قرائت کردن حمد و سوره بر مأموم واجب است؟

ج: در فرض سؤال واجب است که حمد و سوره را آهسته بخواند.

س 571: در نماز جماعت بعد از سلام ابتدا آیه صلوات بر پیامبر تلاوت می‏شود و نمازگزاران سه مرتبه صلوات بر محمد و آل محمد(صلی الله علیهم اجمعین) می‏فرستند، بعد از آن سه بار تکبیر می‏گویند و سپس شعارهای سیاسی به‌صورت دعا و برائت توسط مؤمنین با صدای بلند داده می‏شود، آیا این کار اشکال دارد؟

ج: قرائت آیه و ذکر صلوات بر پیامبر و آل او(صلى الله علیهم اجمعین) نه تنها اشکال ندارد بلکه مطلوب بوده و ثواب دارد، و مواظبت بر شعارهاى اسلامى و شعار انقلاب اسلامى (تکبیر و ملحقات آن) که یادآور رسالت و اهداف بلند انقلاب اسلامى‏است، هم مطلوب‏ است.

س 572: اگر شخصی در رکعت دوم نماز جماعت به مسجد برسد و بر اثر جهل به مسأله، تشهد و قنوت را که باید در رکعت بعد بجا آورد، انجام ندهد، آیا نماز وی صحیح است؟

ج: نماز صحیح است. ولیقضای تشهد را بجا آورد و دو سجده سهو، هم برای ترک تشهد بنابر احتیاط بر او واجب‏ است.

س 573: آیا رضایت کسی که در نماز به او اقتدا می‏شود، شرط است؟ آیا اقتدا به مأموم صحیح است؟

ج: رضایت امام جماعت شرط صحّت‏ اقتدا نیست، و اقتدا به مأموم تا وقتى که نمازش را به جماعت ادامه مى‏دهد، صحیح نیست.

س 574: دو نفر که یکی امام است و دیگری مأموم، اقامه نماز جماعت کرده‏اند. شخص سومی به تصور اینکه فرد دوم امام است، به او اقتدا می‏کند و بعد از نماز می‏فهمد که وی مأموم بوده نه امام، نماز شخص سوم چه حکمی دارد؟

ج: اقتدا به مأموم صحیح نیست، ولى زمانى که انسان نداند و به او اقتدا کند، اگر در رکوع و سجود به وظیفه نمازگزار منفرد عمل کرده، بدین معنى که رکنى را عمداً و یا سهواً کم یا زیاد نکرده باشد، نمازش صحیح است.

س 575: کسی که قصدِ خواندن نماز عشا را دارد، آیا می‏تواند به کسی که نماز مغرب می‏خواند، اقتدا نماید؟

ج: اشکال ندارد.

س 576: آیا عدم رعایت ارتفاع محل نماز امام نسبت به مأمومین، موجب بطلان نماز آنها می‏شود یا خیر؟

ج: اگر بلندى جایگاه امام نسبت به جایگاه مأمومین، بیشتر از حدى باشد که شرعاً مجاز است، موجب بطلان نماز جماعت است.

س 577: اگر یکی از صفهای نماز جماعت به‌طور کامل از افرادی تشکیل شده باشد که نمازشان قصر است و نماز همه افراد صف بعدی تمام باشد، اگر افراد صف جلو بعد از خواندن دو رکعت نماز فوراً برای خواندن دو رکعت بعدی اقتدا کنند، آیا نماز کسانی که در صف پشت سر آنها هستند، نسبت به دو رکعت آخر نماز، جماعت باقی می‏ماند یا فرادی می‏شود؟

ج: اگر افراد صف جلو، بعد از خواندن دو رکعت نماز فورا برای خواندن دو رکعت بعدی اقتدا کنند، نماز افراد صف‌های بعدی اشکال ندارد و در فرص سوال که بلافاصله اقتدا می‌کنند، نماز جماعت باقی می‌ماند.

س 578: اگر مأموم در آخر یکی از دو طرف صف اول نماز ایستاده باشد، آیا می‏تواند قبل از مأمومینی که بین او و امام ایستاده‏اند، وارد نماز جماعت شود؟

ج: اگر مأمومینى که بین او و امام ایستاده‏اند، بعد از اینکه امام جماعت شروع به نماز کرد، به‌طور کامل آماده اقتدا نمودن باشند، مى‏تواند به نیت جماعت وارد نماز شود.

س 579: کسی که به رکعت سوم نماز جماعت برسد و به خیال اینکه امام در رکعت اول است، چیزی نخواند، آیا اعاده نماز بر او واجب است؟

ج: اگر قبل از رکوع متوجه شود قرائت واجب است، ولى اگر بعد از اینکه داخل رکوع شد متوجه شود، نماز او صحیح است و چیزى بر او واجب نیست؛ هرچند احتیاط مستحب این است که دو سجده سهو براى ترک سهوى قرائت بجا آورد.

س 580: برای برگزاری نماز جماعت در اداره‏های دولتی و دبیرستانها نیاز شدیدی به امام جماعت وجود دارد، و چون غیر از من عالم دیگری در منطقه وجود ندارد، مجبور هستم یک نماز را در مکان‏های مختلف برای سه یا چهار بار به عنوان امام جماعت اقامه کنم و چون همه مراجع نماز جماعت دوم را اجازه می‏هند، آیا در بیشتر از آن نیت نماز قضای احتیاطی جایز است؟

ج: امامت به نیت نماز قضاى احتیاطى صحیح نیست.

س 581: یکی از دانشگاهها اقدام به برگزاری نماز جماعت برای کارمندان خود در یکی از ساختمان‏های مربوط به دانشگاه که در مجاورت یکی از مساجد شهر قرار دارد، کرده است، با توجه به اینکه در همان زمان در آن مسجد نماز جماعت اقامه می‏شود، شرکت در نماز جماعت دانشگاه چه حکمی دارد؟

ج: شرکت در نماز جماعتى که از نظر مأموم واجد شرایط اقتدا و جماعت است، اشکال ندارد، هرچند نزدیک مسجدى باشد که در همان زمان در آن نماز جماعت برگزار مى‏شود.

س 582: آیا نماز خواندن پشت سر امام جماعتی که شغل قضاوت دارد، ولی مجتهد نیست، صحیح است؟

ج: اگر شغل قضاوت او بعد از نصب وى توسط کسى که صلاحیت نصب را دارد، باشد، مانع اقتدا به او در نماز نیست.

س 583: آیا کسی که در نماز مسافر مقلد امام خمینی(قدّس‏سرّه) است، می‏تواند به امام جماعتی ‏که‏ در آن مسأله مقلد مرجع ‏دیگری ‏است، به‌خصوص در نماز جمعه، اقتدا نماید؟

ج: اختلاف در تقلید مانع از صحّت‏ اقتدا نیست، ولى اقتدا در نمازى که طبق فتواى مرجع تقلیدِ مأموم، قصر است و طبق فتواى مرجع تقلیدِ امام جماعت، تمام است، یا بالعکس صحیح نیست.

س 584: اگرامام جماعت سهواً بعد از تکبیرهالاحرام به‏ رکوع برود، وظیفه مأموم چیست؟

ج: اگر مأموم بعد از داخل شدن در نماز جماعت و پیش از رفتن به رکوع متوجه شود واجب است که نیت فرادى نموده و حمد و سوره را قرائت کند.

س 585: اگر تعدادی از دانش‏آموزان غیر بالغ مدارس بعد از صف سوم یا چهارم نماز جماعت ایستاده باشند و بعد از آنها تعدادی از افراد مکلّف ایستاده باشند، نماز مکلفین صفهای بعدی چه حکمی دارد؟

ج: در فرض مذکور اشکال ندارد.

س 586: آیا تیمم بدل از غسل نسبت به امام جماعتی که معذور است، برای اقامه نماز جماعت کافی است؟

ج: اگر شرعاً معذور باشد، مى‏تواند با تیمم بدل از غسل، امام جماعت شود و اقتدا به او اشکال ندارد.


نماز جماعت‏

استفتائات جدید

س. آیا حائل با نبودن یک نفر در بین صف نماز جماعت صدق می‌کند بطوری که ارتباط این طرف با آن طرف صف قطع شود؟

ج. اگر از جلو به امام متصل نباشد، و به واسطه کسی که طرف راست یا چپ او اقتدا کرده نیز به امام متصل نباشد، چنانچه بیشتر از یک قدم بزرگ فاصله نباشد، نمازش صحیح است.

س. آیا از نظر مقام معظم رهبری«دام ظله» در نماز جماعتی که عدّه‌ای از مأمومین مسافر هستند و در وسط نماز جماعت سلام می‌دهند و بلافاصله اقتدا می‌کنند، اتصال نمازهای دیگران بهم می‌خورد یا نه؟

ج. اگر بلافاصله اقتدا ‌کنند، جماعت باقی می‌ماند.

س. در نماز جماعت مانند حرم مطهر رضوی و یا نماز جمعه گاهی اتفاق می‌افتد که اتصال آقایان به جماعت توسط بانوان انجام می‌گیرد، آیا اشکال دارد؟

ج. اشکال ندارد.

س. در صورتی که نماز امام جماعت تمام شده برای درک ثواب نماز هنگام تشهد اقتدا کند و بنشیند و تشهد بخواند. سؤال این است که منظور از نشستن، تجافی است یا نشستن معمولی؟

ج. نشستن معمولی مراد است.

س. در صف جماعت اگر اطراف مأموم بچه ممیز و غیر ممیز نمازگزار باشد، حکم نماز شخص مکلف چیست؟

ج. در فرض سؤال اگر بچه ممیز فاصله شود و ندانند نماز او باطل است، نماز جماعت اشکال ندارد، همچنین اگر یک یا چند بچه غیر ممیز یا بچه ممیزی که نمازش باطل است فاصله شود ولی از جلو و یا طرف دیگر اتصال باشد و یا اینکه فاصله بین دو مأموم بیش از یک قدم نباشد، نماز جماعت اشکال ندارد.

س. در صف جماعت اگر اطراف مأموم بچه ممیّز و غیر ممیّز نمازگزار باشد، حکم نماز مکلف چیست؟

ج. در فرض سؤال اگر بچه ممیز فاصله شود و ندانند نماز او باطل است، نماز جماعت اشکال ندارد، همچنین اگر یک یا چند بچه غیر ممیز یا بچه ممیزی که می دانند نمازش باطل است فاصله شود در صورتی که فاصله بین دو مأموم بیش از یک قدم نباشد، یا از جلو یا طرف دیگر اتصال برقرار باشد نماز جماعت اشکال ندارد.

س. آیا در نماز جماعت وجود دختر بچه درصف مأمومین مرد اشکال دارد؟

ج. اگر ممیز باشد بنا بر احتیاط واجب، لازم است در حال نماز، بین او و مردان حداقل یک وجب فاصله باشد.

س: اگر گروهى از مؤمنین اصرار کنند که بنده امام جماعت آنها شوم اما من هم پافشارى کنم که نمى‌شوم چرا که مى‌دانم عادل نیستم، آیا مى‌توانم امام جماعت شوم (بدون نیت امام بودن)؟

ج) امامت شما براى کسانى که شما را عادل مى‌دانند اشکال ندارد و جماعت صحیح است و در عین حال اگر خودتان نخواستید قصد امامت کنید باز نماز شما صحیح است و اقتداء مؤمنین به شما نیز اشکال ندارد.

س: مأمومى که در هنگام رکوع امام جماعت تکبیره الاحرام گفته ولى به رکوع امام نرسیده وظیفه‌اش چیست؟

ج) اگر مأموم به رکوع رفته، نمازش فرادا مى‌شود و صحیح است و مى‌تواند براى درک جماعت آن را به مستحبى تبدیل کند و اگر به رکوع نرفته، مى‌تواند نیّت فرادا کند و مى‌تواند صبر کند تا امام براى رکعت بعد برخیزد و آن را رکعت اول خود حساب کند؛ ولى اگر برخاستن امام به قدرى طول بکشد که نگویند این شخص نماز جماعت مى‌خواند، باید نیّت فرادا کند.

س: در نماز جماعت حرم امام رضا (ع) گاهى اتفاق مى‌افتد که در اطراف فرد تا چند نفر نمازشان شکسته است و زودتر به پایان می‌رسد، سؤال بنده این است که آیا اتصال ما از بین مى‌‌رود و باید نماز را فرادى ادامه دهیم یا نه؟

ج) در نماز جماعت لازم است مأموم از سمت جلو و یا سمت راست و یا سمت چپ به امام جماعت و یا به مأمومین اتصال داشته باشد (یعنى فاصله‌اش بیش از یک قدم نباشد)، پس اگر از هیچ یک از این اطراف اتصال برقرار نباشد، نماز فرادا مى‌باشد.

س: زید وارد مسجد شد دید امام در رکوع است از فاصله چهارمترى بعد از گفتن تکبیرهالاحرام به سرعت حرکت کرده و در رکوع به امام و مأمومین ملحق شده است نماز او چگونه است؟

ج) اگر طورى است که مى‌‌ترسد به رکوع امام نرسد با فاصله‌اى که صدق اقتدا بکند تکبیر را مى‌‌گوید اگر چه فاصله طورى است که در حال اختیار جایز نیست و بعد به رکوع مى‌‌رود و بعد خود را به صف مى‌‌رساند.

س: در مساجدى که به صورت گذرى قصد اقتدا بر امام داریم به نظر مى‌رسد امکان احراز عدالت فراهم نیست چون فقط به اندازه اقامه‌ى نماز توقف داریم. در این صورت تکلیف چیست؟ آیا مى‌توان اقتدا کرد؟

ج) اگر از راه اقتدا کردن افرادِ موجّه به آن شخص، اطمینان به عدالت او پیدا کنید، کافى است.

س: اگر بالکن شبستان مسجد که عده‌اى از مردان در آن مکان به امام اقتدا مى‌کنند داراى دیوارى باشد که نمازگزاران در صف اول بالکن نتوانند صف جماعت را ببینند آیا این اتصال صحیح است.

ج) محل اشکال است و احتیاط ترک نشود.

س: اگر امام جماعت کارى کند که به فتواى مرجع تقلید ما مبطل نماز باشد ولى احتمال بدهیم که مرجع تقلید امام جماعت آن را مبطل نداند حکم اقتدا به این امام جماعت چیست؟

ج) در فرض مذکور اقتدا به امام جماعت صحیح نیست.

س: تعریف، مفهوم و محدوده اصطلاح حُسْن ظاهر در احراز عدالت امام جماعت را به صورت شفاف و روشن بیان بفرمایید.

ج) حُسنِ ظاهر یعنى رفتار و کردار آن شخص که مشاهده مى‌شود بر طبق میزان شرع است و گناهى از او دیده نشده است.

س: آیا در مکه یا مدینه در نمازهاى جماعت آنها وقتى که بین صفوف فاصله‌ى زیادى باشد (جلویى و عقبى) نماز خواندن ما با آنها اشکال دارد؟

ج) تا آن مقدارى که خود آنها اشکال نمى‌‌کنند، اشکال ندارد.

س: آیا این سخن صحیح است که مى‌گویند طلاب نمى‌توانند به غیر از طلبه براى نماز جماعت اقتدا کنند؟ منظور از روحانى چه کسى است؟

ج) با دسترسى به روحانى به غیر روحانى اقتدا نکنند، و منظور از روحانى کسى است که علاوه بر داشتن صلاحیتهاى لازم، ملبس به لباس مقدّس روحانیت نیز باشد.

س: وقتى که مى‌خواهیم به امام جماعت در رکوع متصل شویم آیا باید صبر کنیم که ایشان در رکوع قرار بگیرند و بعد تکبیر را بگوییم یا مى توان در حال رفتن امام به رکوع تکبیر را گفت؟ و اگر شک در رسیدن به رکوع امام کردیم وظیفه ما چیست؟

ج) در رکعت اول و دوم خواه امام در حال قرائت یا در حال رکوع باشد داخل شدن در جماعت اشکال ندارد و در رکعت سوم و چهارم اگر پیش از رکوع امام به وى اقتداء نموده باید حمد و سوره را خودش بخواند و اگر وقت براى خواندن سوره ندارد باید لااقل حمد را تماماً بخواند و به رکوع امام برسد و اگر بداند که با خواندن حمد به رکوع امام نمىرسد احوط آن است که پیش از رکوع امام داخل نشود و اگر در حال رکوع امام اقتداء کرده و به مقدار رکوع خم شده و شک دارد که به رکوع امام رسیده یا نه، نماز صحیح است ولى فرادى است.

س: آیا اگر مأموم مساوى با امام بایستد نماز کدامیک باطل است؟

ج) بنابر احتیاط جماعت باطل است و نماز امام در هر حال صحیح است و اگر مأموم به وظیفه منفرد عمل کند نمازش به طور فرادا صحیح است.

س: اگر کسى خودش مى‌داند که عدالت ندارد و گروهى مثلاً در یک میهمانى خانوادگى به هنگام نماز او را به عنوان امام جماعت انتخاب کنند آیا مى‌تواند جلو بایستد و نماز بخواند یا باید از این کار پرهیز نماید؟

ج) نماز آنان که او را عادل دانسته‌اند، صحیح است و بهتر آن است که قبول نکند ولى اگر قبول کرد هم نماز خودش و هم نماز مأمومین صحیح است.

س: اگر مأموم در قرائت رکعت اول اقتدا کند و به علت جمعیت زیاد جماعت یا به علل دیگر رفتن رکوع امام را متوجه نشود و موقعى متوجه مى‌شود که امام به سجده رفته در این حال رکوع را انجام داده و خود را به سجده اول یا دوم امام مى‌رساند آیا در این صورت نماز وى باطل است یا خیر؟ اگر به سجده دوم امام هم نرسد و در تشهد به امام رسید چه صورت دارد؟

ج) در فرض مذکور اگر خود را به سجده امام برساند، نمازش صحیح است و در غیر این صورت نماز جماعتش باطل شده و نماز فرادا مى‌شود و مکلّف باید بقیه نماز را فرادا به آخر برساند.

س: اداى نماز در مساجد بصورت فرادا در هنگامى که نماز جماعت یومیه در آن توسط روحانى مسجد در حال برگزارى است چه حکمى دارد؟

ج) این عمل اگر تضعیف نماز جماعت و اهانت و بى‌احترامى به امام جماعت محسوب شود، جایز نیست.

س: گاهى مشاهده مى‏شود که هنگام برپایى نماز جماعت در مسجدالحرام و مسجدالنبى، بعضى از حجاج از مسجد خارج مى‏شوند و یا در کنارى ایستاده و تماشا مى‏کنند، لطفا نظر مبارک را در این باره مرقوم فرمایید.

ج) باید جداً از این کار اجتناب کنند.

س: برپایى نماز جماعت در ادارات چه حکمى دارد؟

ج) با توجه به اهمیت خاص نمازهاى یومیه و تأکید زیادى که بر اقامه نماز در اول وقت شده است و با توجه به فضیلت بسیار زیاد نماز جماعت، مناسب است کارمندان، روشى را اتخاذ کنند که بتوانند در خلال ساعات کار ادارى نماز واجب را به صورت جماعت در اول وقت و در کمترین زمان بخوانند ولى باید به گونه‌اى مقدمات این کار را فراهم کنند که نماز جماعت در اول وقت بهانه و وسیله براى تأخیر انداختن کارهاى مراجعه‌کنندگان نشود.

س: چگونه مى‌توان به عدالت امام جماعت پى برد؟

ج) از هر راهى که اطمینان به عدالت حاصل شود، اگر چه با اقتداى عدّه‌اى از اهل بصیرت و صلاح باشد کافى است بلکه حسن ظاهر نیز کفایت مى‌کند و در صورتى که عدالت محرز بوده، شک و تردید فعلى مانع اقتدا نیست.

س: آیا خواندن نمازهاى ظهر و عصر و مغرب و عشا در زمان فضیلت و بطور فرادا افضل است یا اینکه هر دو نماز در وقت نماز اول و به جماعت خوانده شود؟

ج) هر دو را با جماعت بخوانید افضل است.

س: کسى که می‌خواهد نماز جماعتش را به فرادا تبدیل کند آیا در همه جاى نماز مثلاً بعد از دو سجده مى‌تواند این کار را بکند یا جاهاى خاصى دارد؟

ج) محل خاصى معتبر نیست.

س. در صورتیکه در نماز جماعت، امام به قنوت (که مستحب است) برود و مأموم سهواً به رکوع رفته و به دلیل اصل تبعیت، مجدداً به همان قنوت ملحق شود، حکم چیست؟

ج) نماز مأموم در فرض مذکور صحیح است و چیزى بر او لازم نیست.

س: در صورتى که نماز جماعت در مسجد دیگر غیر از مسجد محله پربارتر باشد (از نظر تعداد شرکت کنندگان یا از نظر معنویت حاکم بر سخنرانى و یا فضاى مسجد) آیا براى شرکت در هر یک از این مساجد (مسجد محله و مسجد دیگر) مختار هستیم و اساساً شرکت در کدامیک افضل است؟

ج) نسبت به شرکت در هر یک از این مساجد مخیّرید، هر چند مسجدى که جامع است یا جمعیت شرکت کنندگان در نماز جماعت آن بیشترند افضل است.

س: آیا در نماز جماعت، امام باید نیت جماعت بکند؟

ج) نیّت جماعت لازم نیست ولى اگر بخواهد فضیلت نماز جماعت را درک کند باید قصد جماعت نماید.

س: اگر شخصى شک کند که به رکوع امام (موقع اتصال به نماز جماعت) رسیده است یا خیر؟ وظیفه‌اش چیست؟

ج) اگر به مقدار رکوع خم شود و چنین شکى کند، نماز او به صورت فرادا صحیح است.

س: آیا اقتدا کردن به امام جماعتى که نمازش شکسته است صحیح مى‌باشد؟

ج) مانع ندارد هر چند کراهت دارد.

س: در صورتى که بخواهیم در روز جمعه نماز ظهر و عصر خود را به صورت فرادا در منزل بخوانیم آیا باید صبر کنیم تا نماز جمعه تمام شود یا اینکه مى‌توانیم در اول وقت نماز را بجاى بیاوریم؟

ج) صبر کردن لازم نیست.

س: آیا هنگامى که امام جماعت نماز عصر را برگزار مى‌نماید ، کسى که نماز ظهر را نخوانده مى‌تواند به امام جماعت اقتدا کند؟ این مورد در خصوص نماز مغرب و عشا نیز مورد سؤال است.

ج) مانع ندارد.

س: آیا در نماز جماعت به محض قامت بستن امام مى‌توان اقتدا کرد یا باید منتظر شد تا صفهاى جلوتر اقتدا کنند؟

ج) اگر مأمومینى که بین او و امام ایستاده‏‌اند، بعد از اینکه امام جماعت شروع به نماز کرد، به طور کامل آماده اقتدا نمودن باشند، میتواند به نیّت جماعت وارد نماز شود.

س: موقع نماز جماعت آیا فرد مى‌تواند از جهت ارتفاع پایین‌تر از امام جماعت (تقریباً حدود 3 پله) قرار گیرد و به او اقتدا کند؟

ج) جایز نیست که مکان امام جماعت بلندتر از مکان مأمومین باشد.

س: در نماز جماعت فاصله بین صف‌ها چند متر یا سانتى متر باید باشد؟

ج) احتیاط آن است بیش از یک گام معمولى بین محل سجده مأموم و محل ایستادن امام (یا کسى که واسطه اتّصالى اوست) فاصله نباشد و از این احتیاطى‌تر آنکه هیچ فاصله‌اى نباشد.

س: اگر امام جماعت به خاطر سنّ زیادش نتواند نماز را تند بخواند اگر ما ذکر را زودتر از او بگوییم، آیا اشکال دارد و از ثواب جماعت کم مى‌شود؟ من مثلاً مى‌خواهم ثواب زیادى در نماز جماعت بگیرم آیا درست است که ذکر بیشتر بگویم و به این خاطر از امام جماعت جلو بزنم؟

ج) در اذکار نماز متابعت از امام جماعت لازم نیست ولى در افعال نماز لازم است.

س: تغییر نیّت در اثناى نماز جماعت به فرادا چه حکمى دارد؟

ج) اشکال ندارد.

س: اگر امام جماعت در حال قرائت تشهد باشد و مأموم یک رکعت دیرتر اقتدا کرده باشد، نشستن در حالت تجافى واجب است یا مى‌توان به صورت معمولى هم نشست؟ ذکر تشهد چه طور، قرائت آن واجب است یا خیر؟

ج) احتیاط واجب آن است که به حال تجافى باشد و مى‌تواند تشهد بخواند و یا تسبیح بگوید.‏

س: در نماز جماعت نماز امام تمام شده و یکى از مأمومین در حال ادامه نماز خود به صورت فرادا است آیا مى‌توان به او اقتدا کرد؟

ج) اشکال ندارد.

س: اگر کسى تکبیره‌الاحرام را قبل از امام بگوید حکمش چیست؟

ج) نماز خود را باید به صورت فرادا بخواند.

س: در نماز جماعت آیا واجب است نیّت کنیم به فلان امام جماعت یا امام جماعت حاضر اقتدا مى‌کنیم؟

ج) باید امام را معین نمایید ولى دانستن اسم او لازم نیست مثلاً اگر نیّت کنید: «اقتدا مى‌کنم به امام حاضر» نمازتان صحیح است.

س: آیا مى‌توان در نماز ادا به امام جماعتى که نماز قضا را بجا مى‌آورد، اقتدا کرد؟

ج) اگر نماز قضاى حتمى باشد، مانع ندارد.

س: اگر در رکعت دوم نماز جماعت اقتدا کنیم، آیا در رکعت سوم امام (دوم خودمان), باید هم حمد و هم سوره را بخوانیم, یا خواندن حمد به تنهایى کافى است؟ آیا باید به رکوع رکعت سوم امام, برسیم؟ اگر نرسیدیم چه؟

ج) اگر مى‌دانید به رکوع امام نمى‌رسید، به همان حمد تنها اکتفا کنید والا سوره را هم بخوانید و اگر به رکوع رکعت سوم نرسیدید، خود را به سجده امام برسانید و نماز به جماعت صحیح است.

س: آیا اقتدا به امام جماعتى که حدود 30 درجه از جهت قبله منحرف گردیده است، صحیح مى‌باشد؟ و حدّ مجاز براى این مطلب چقدر است؟

ج) اگر مأموم بداند که امام بطورى از قبله منحرف شده که رو به قبله بودن صدق نمى‌کند، اقتدا صحیح نیست.

س: آیا مأمومى‌ که بیمار است و روى‌ تخت یا ویلچر نماز مى‌‌خواند، موجب قطع اتصال صف‌ها مى‌‌شود؟

ج) مجرّد آن موجب قطع اتصال نمى‌شود.

س: آیا مأموم مرد تمام اذکار را باید آرام بخواند یا این که برخى اذکار (مثل قنوت یا ذکر رکوع و سجود) را مى‌تواند بلند بخواند؟

ج) مکروه است مأموم ذکرهاى نماز را طورى بگوید که امام بشنود.

س: لطفاً بفرمایید در محله‌اى شیعى که احتمال اختلاف نیست آیا مجاز هستیم در نماز جماعت بین حمد و سوره براى نشر سنت حقیقى پیامبر “الحمد لله” را بلند بگوییم؟

ج) مکروه است که مأموم ذکر را بگونه‌اى بگوید که امام بشنود و براى نشر سنّت حقیقى پیامبر «الحمدلله» را آهسته بگویید.

س: اگر در انتهاى نماز جماعت هنگام ذکر سلام کمى جلوتر یا عقب تر از امام جماعت نماز را به پایان ببریم آیا در نیّت جماعت اشکالى ایجاد مى‌‌گردد؟

ج) اشکال ندارد.

س: در نمازهایى که حمد و سوره در آنها باید بلند خوانده شود اگر در نماز جماعت در رکعت آخر به امام ملحق شویم آیا پس از ایستادن براى رکعت دوم باید حمد و سوره را بلند بخوانیم؟

ج) در فرض سؤال باید قرائت را بلند بخوانید.

س: آیا نمازگزار در بین نماز جماعت مى‌تواند بدون آنکه حالت نماز خود را به هم بزند از صف عقبى به صف جلویى تغییر مکان دهد؟

ج) اگر در غیر حال قرائت با فرض ضیق بودن صف باشد اشکال ندارد.

س: اخیراً شنیده شده که نظر مبارک در باب کسى که نمازش را به جماعت خوانده است این است که اعاده‌ى آن نماز به جماعت دیگر اماماً او مأموماً وجهى ندارد، خواهشمند است در این خصوص و اینکه اگر جماعت دوم از جهاتى رجحان داشته باشد، آیا حکم همین است یا خیر؟

ج) نمازى که فرادا خوانده است مى‌تواند با اقتدا به امام جماعتى اعاده نماید و نمازى را که براى جماعتى امامت کرده مى‌تواند یک بار دیگر براى جماعت دیگر امامت کند، در غیر این دو صورت اعاده وجهى ندارد هر چند جماعت دوم داراى رجحان باشد.

س: اگر فرد از خاطرش برود که گوشى تلفن همراه خود را قبل از نماز جماعت خاموش نماید و در بین نماز، گوشى زنگ‌ بزند، آیا مى‌تواند گوشى را از جیب در آورده و خاموش نماید؟

ج) خاموش کردن آن اگر صورت نماز را بهم نزند اشکال ندارد.

س: در صورتى که امام جماعت، علاوه بر خواندن نماز بصورت تمام، یکبار دیگر نماز را احتیاطاً شکسته هم بخواند آیا مى‌توان به او در نماز احتیاطى شکسته اقتدا کرد؟

ج) اقتدا به نمازى که احتیاطاً خوانده مى‌شود، صحیح نیست.

س: اگر قبل از اتمام تسبیحات اربعه در نماز جماعت، امام به رکوع رفت، آیا باید تسبیحات را تمام کرده سپس به رکوع برویم یا براى متابعت از جماعت تسبیحات را ناتمام بگذاریم؟

ج) در صورتى که مى‌دانید اگر تسبیحات را تمام کنید، به رکوع امام نمى‌رسید در صورتى که یکبار آن را خوانده‌اید، باید آن را رها کرده و به رکوع بروید.

س: اگر نماز جماعت ظهر به امامت فردى و نماز جماعت عصر به امامت فرد دیگرى برگزار گردید و پس از نماز عصر، امام جماعت اول (نماز ظهر) بیان کرد که من براى نماز وضو نداشته‌ام، وظیفه مأمومین در این باره چیست؟ آیا دوباره باید نماز ظهر و عصر را بجا آورند؟ و یا اینکه فقط نماز ظهر کافى است؟ و یا نماز مأمومین صحیح است؟

ج) در فرض سؤال نماز مأمومین صحیح است.

س: اگر بعد از نماز متوجه شوند که از اول نماز جماعت، اتصال صفوف برقرار نبوده است، نماز نمازگزاران چه حکمى دارد؟

ج) در فرض سؤال نماز آنها صحیح است.

س: امام جماعت در رکعت سوم و مأموم رکعت دوم نماز است. در صورتى‌که مأموم بخواهد سوره حمد را تا آخر بخواند امام سر از رکوع برمى‌دارد و وارد سجده مى‌شود. در این حال آیا مأموم مى‌تواند سوره حمد را رها نموده و همراه امام رکوع را به‌جا آورد؟ یا اینکه باید سوره حمد را تا آخر بخواند و اگر به رکوع امام نرسید، بعد از حمد سوره را نیز بخواند و نمازش را فرادا نماید؟

ج) باید حمد را تا آخر بخواند و اگر در سجده دوم هم به امام برسد، نماز جماعتش صحیح است.

س: در آخر نماز، امام جماعت سلام نماز را سریع مى‌خواند و سلام مأموم به طول مى‌کشد آیا مأموم پس از پایان نماز امام باید نیت فرادا نماید و یا اینکه خودبه‌خود و بدون عدول از جماعت به فرادا، تبدیل به فرادا مى‌گردد؟

ج2) لازم نیست نیت فرادا کند.

س: در نماز جماعت براى اینکه مأموم به سجده امام برسد، آیا مى‌تواند در ذکر رکوع یک بار «سبحان الله» بگوید و به سجده برود یا خیر؟

ج) باید ذکر را کامل بگوید و خود را به سجده برساند و در صورتى که به سجده اول نرسیده، در سجده دوم ملحق شود.

س: اگر به هنگام نماز جماعت مشکلى براى امام جماعت پیدا شود به‌طورى که نتواند به نماز ادامه دهد، در این صورت وظیفه مأمومین چیست؟

ج) اگر در صف جلو فرد واجد شرایطى بود و جلو ایستاد مأموم مى‌تواند بقیه نماز را با او ادامه دهد یا فرادا بخواند.

س: اگر امام جماعت در حین نماز اشتباه کند مثلاً در رکعت دوم پس از سجده دوم بدون خواندن تشهد بلند شود در این صورت چگونه باید او را متوجه اشتباه کرد؟

ج) لازم نیست او را متوجه کنید شما به وظیفه خود اقدام نمایید.

س: اگر کسى در رکعت چهارم نماز چهار رکعتى به امام اقتدا کرد، هنگامى که امام تشهد و سلام را مى‌خواند آیا باید تا پایان نماز امام جماعت به صورت تجافى بنشیند یا این که مى‌توان قبل از خواندن تشهد از طرف امام بلند شده و رکعت دوم را شروع کند؟

ج) در رکعت آخر تجافى لازم نیست، گرچه موافق احتیاط است.

س: اگر نماز امام و مأموم، هر دو احتیاطى است یعنى هر دو براى یک میّت نماز مى‌خوانند یا براى دو میّت ولى‌ هر دو نفر نماز فوت شده حتمى ندارند، آیا این جماعت درست است یا نه؟

ج) اگر جهت احتیاط امام و مأموم یکى باشد، اقتدا مانع ندارد.

س: در دعوایى، شخصى روحانى و امام جماعت مى‌داند حق با کدام یک از متخاصمین است. اما براى اداى شهادت در محکمه حاضر نمى‌شود و از شهادت دادن کتبى نیز خوددارى مى‌نماید. عمل این روحانى از نظر شرعى چه حکمى دارد و آیا از عدالت ساقط مى‌شود؟

ج) صِرف امر مذکور موجب سقوط عدالت نیست.

س: آیا به‌‌واسطه افراد یا فرد ممیّز و غیر مکلّف اتصال نماز جماعت برقرار مى‌شود؟ مکلّفین چگونه باید اتصال برقرار کنند تا نمازشان صحیح شود؟

ج) در صورت عدم یقین به برقرارى اتصال، نماز باطل است.

س: اگر مأموم سهواً یا به‌خاطر ندانستن مسأله در رکعت اول و دوم حمد و سوره را بخواند، آیا نمازش صحیح است یا باید اعاده و قضا نماید؟

ج) در فرض سؤال، اعاده و قضا ندارد.

س: برخى نمازگزاران، موقع اقامه‌ى مثلاً نماز عصر به جماعت ملحق مى‌شوند و با اقتداى نماز ظهر خویش به امام، معمولاً زمان انجام قنوت در رکعت دوم از جماعت منفصل و بقیه نماز ظهر را به صورت فرادا اقامه کرده تا این که در رکعت سوم مجدداً به جماعت محلق و نیت اداى دو رکعت نماز عصر ‌بنمایند. از آن جایى که به نظر بعضى‌ها اقامه نماز به شکل فوق محل اشکال است، مستلزم اعلام نظر مبارک حضرتعالى به مؤمنین مى‌باشد.

ج) اشکال ندارد.

س: نماز جمعه را چه‌طور باید نیت کرد؟ (واجب قربه الى الله یا رجاء قربه الى الله و یا استحباباً قربه الى الله و یا هیچ‌کدام نباشد تنها نماز جمعه یا جماعت مى‌خوانم قربه الى الله؟)

ج) گفتن نیت به زبان لازم نیست و قصد کافى است و در فرض مذکور مى‌تواند به قصد واجب و یا صرف خواندن نماز جمعه انجام دهد.

س: اگر امام جماعتى بعد از [گفتن] تکبیره‌الاحرام و اقتداى مأمومین، نمازش را به‌ دلیل اشتباهى بشکند و مجدّداً تکبیره‌الاحرم بگوید، حکم نماز مأمومین چیست؟

ج) در فرض سؤال، نماز مأمومین به صورت فرادا صحیح است.

س: آیا مأمومى که مى‌داند امام چند درجه [به میزان کم] از قبله منحرف ایستاده است مى‌تواند به وى اقتدا کند؟ و در صورت صحتِ اقتدا، وظیفه‌ى مأموم در رعایت جهت قبله چیست و آیا مأموم وظیفه دارد امام را از انحرافش از قبله آگاه کند؟

ج) اقتدا مانعى ندارد ولى مأموم جهت صحیح را مراعات مى‌کند و لازم نیست به امام اطلاع دهد.

س: تا چه مقدار اگر از امام جماعت عقب بمانیم، جماعت ما صحیح است؟

ج) تا زمانى که در دو رکن پى‌در‌پى از امام جماعت عقب نیفتاده‌اید، جماعت صحیح است.

س: حداکثر فاصله میان افراد در جماعت چه از بغل و چه از پشت تا چه‌قدر باشد نماز جماعت صحیح است؟

ج) اگر به اندازه‌ گشادى بین دو قدم فاصله باشد، اشکال ندارد.

س1: چه ویژگى‌هایى را باید در مسلمان مؤمن احراز کنیم تا بتوانیم نماز جماعت را به امامت او ادا کنیم؟ (صفات امام جماعت، اعم از صفات سلبى یا ثبوتى). س2: در چه حالاتى نزد شارع، تبدیل نماز جماعت به فرادا قبیح نیست؟ اگر بدون دلیل نماز جماعت را تبدیل به فرادا کنیم موجب بطلان و وجوب اعاده نماز مى‌شود؟

ج1) امام جماعت باید بالغ و عاقل و شیعه دوازده امامى و حلال‌زاده و عادل باشد و اگر مأموم مرد است، امام مرد باشد. ج2) انسان در بین نماز جماعت مى‌تواند نیّت فرادا کند و اگر به‌واسطه عذرى بعد از حمد و سورهِ امام، نیّت فرادا نماید، لازم نیست حمد و سوره را بخواند.

س: نظر مبارک‌تان راجع به روشن یا خاموش نمودن گوشی همراه، ضمن اقامه نماز چیست؟

ج) حکم خاصی ندارد؛ لکن با توجه به اهمیت حضور قلب در نماز، شایسته است که برای درک این موضوع مهم و برای اتصال به منبع لایزال، تلفن همراه از قبل قطع و خاموش باشد.


حکم امام جماعتی که قرائت وی صحیح نیست‏

اجوبه الاستفتائات

س 587: آیا در صحّت‏ قرائت بین نماز فرادی و نماز مأموم یا امام تفاوت وجود دارد یا اینکه صحّت‏ قرائت در هر حال مسأله واحدی است؟

ج: اگر قرائت مکلّف صحیح نباشد و قدرت بر یادگیرى هم نداشته باشد، نماز او صحیح است، ولى دیگران نمى‏توانند به وى اقتدا کنند.

س 588: قرائت بعضی از ائمه جماعات از جهت مخارج حروف صحیح نیست. آیا کسی که حروف را به‌طور صحیح از مخارج خود ادا می‏کند، می‏تواند به آنان اقتدا نماید؟ عده‏ای می‏گویند می‏توانید نماز را به جماعت بخوانید، ولی باید بعداً اعاده نمایید، من که فرصت اعاده ندارم، وظیفه‏ام چیست؟ آیا می‏توانم در نماز جماعت شرکت نموده ولی حمد و سوره را آهسته بخوانم؟

ج: اگر قرائت امام از نظر مأموم صحیح نباشد، اقتدا و نماز جماعت او باطل‏ است و اگر نمى‏تواند نماز را اعاده کند، اقتدا نکردن اشکال ندارد، ولى آهسته خواندن در قرائت نمازى که باید بلند خوانده شود، براى اظهار اقتدا به امام جماعت صحیح و مجزى نیست.

س 589: عده‏ای معتقدند که قرائت بعضی از ائمه جمعه صحیح نیست، زیرا یا حروف را آنگونه که هست، ادا نمی‏کنند و یا حرکت آنها را طوری تغییر می‏دهند که دیگر آن حرف نیست. آیا اقتدا به آنان بدون اعاده نمازی که پشت سر آنان خوانده می‏شود، صحیح است؟

ج: ملاک صحّت‏ قرائت عبارت است از رعایت قواعد زبان عربى و ادا حروف از مخارج آن به‌طورى که اهل لسان آن را ادا آن حرف بدانند نه حرف دیگر؛ اگر مأموم قرائت امام را مطابق قواعد و صحیح نداند، نمى‏تواند به او اقتدا کند و در صورت اقتداء، نماز او صحیح نیست و اعاده آن واجب است.

س 590: اگر امام جماعت در اثنای نماز در کیفیت تلفظ کلمه پس از ادای آن شک کند و بعد از فراغت از نماز علم پیدا کند که در تلفظ آن کلمه اشتباه کرده است، نماز او و مأمومین چه حکمی دارد؟

ج: نماز محکوم به صحّت‏ است.

س 591: وظیفه شرعی شخص به‌خصوص معلم قرآن کریم که یقین دارد امام جماعت نماز خود را از جهت تجوید غلط می‏خواند چیست؟ در حالی که این فرد به دلیل عدم شرکت در نماز جماعت در معرض تهمت‏های زیادی قرار گرفته است.

ج: رعایت محسنات تجوید لازم نیست ولى اگر قرائت امام جماعت از نظر مأموم صحیح نباشد و در نتیجه نماز او را صحیح نداند، نمى‏تواند به او اقتدا کند، لکن شرکت ظاهرى در نماز جماعت براى یک غرض عقلایى، اشکال ندارد.


حکم امام جماعتی که قرائت وی صحیح نیست‏

استفتائات جدید

س1) در نماز جماعت ظهر و عصر و یا در دیگر نمازها که قرائت امام به گوش نرسیده و صحت قرائت امام احراز نمى‌شود، وظیفه چیست؟ س2) آیا «عدالت» و «صحت قرائت» دو شرط اساسى براى امام جماعت مى‌باشد؟ س3) آیا داشتن «لهجه عربى» جزء «صحت قرائت» محسوب مى‌شود؟

ج1) اگر در صحّت قرائت امام شک دارید مى‌‌توانید اصل را بر صحّت گذاشته و وارد جماعت شوید. ج2) عدالت شرط اساسى براى امام جماعت است که مأموم باید آن را قبل از ورود به جماعت ولو از راه حُسن ظاهر احراز نماید ولى اگر پس از نماز، کشف خلاف شد، ضررى به نمازهاى قبلى نمى‌‌زند ولى صحت قرائت را مى‌شود قبل از ورود به جماعت با اصاله الصحه احراز کرد. ج3) داشتن لهجه عربى جزو «صحّت قرائت» نیست.

س: اگر امام جماعت تلفظ یکى از کلمات تشهد را یقیناً صحیح نخواند و على‌رغم تذکر به وى اصلاح نکند حکم نماز چیست؟

ج) در فرض مذکور در صورتى که امام توانایى بیش از قرائت مذکور را ندارد، ‏اقتدا کردن مانعى ندارد.

س: اگر امام جماعت آیه‌اى از سوره را نخواند و مأموم در حین قرائت متوجه بشود، وظیفه‌ى مأموم و حکم نماز امام جماعت چیست؟

ج) در فرض سؤال به نحوى ـ هر چند با گفتن ذکر یا خواندن آیه ـ امام جماعت را متوجه نماید و در غیر این صورت مأموم نیت فرادا نماید و سوره را بخواند.

س: نسبت به قرائت نماز بعضى از ائمه جماعات که تلفظ حروفى مثل ذال، ضاد و … را نمى‌توانند فصیح و عربى ادا کنند، چه باید کرد؟ اقتدا به ایشان به خصوص براى کسانى که افصح هستند چه حکمى دارد؟ و آیا ایشان (ائمه جماعات)‌ نسبت به عموم مردم در این خصوص مسئولیتى ندارند؟

ج) رعایت نکات و محسّنات تجویدى لازم نیست؛ همین که قرائت او نزد اهل لسان صحیح باشد، اقتدا جایز است و در صورت شک نیز اقتدا صحیح است.


امامت شخص ناقص‏ العضو

اجوبه الاستفتائات

س 592: اقتدا به معلولین عزیز برای نماز در موارد زیر چه حکمی دارد؟ 1. معلولینی که فاقد عضوی از اعضای بدن نیستند ولی به دلیل معیوب بودن پا، با تکیه بر عصا و دیوار می‏توانند بایستند. 2. معلولینی که فاقد بند انگشت دست یا پا و یا انگشتی از دست یا پا هستند. 3. معلولینی که همه انگشتان دست یا پا و یا هر دو آنها قطع شده است. 4. معلولینی که قسمتی از یک دست یا پا و یا هر دو را ندارند. 5. معلولینی که فاقد یکی از اعضای بدن هستند و به دلیل از کار افتادگی دست، برای وضو گرفتن نایب می‏گیرند.

ج: به‌طور کلى اگر استقرار و آرامش در قیام بصورت طبیعى وجود داشته باشد و بتواند آن را در حال قرائت حمد و سوره و ذکرهاى نماز و انجام افعال آن حفظ کند و قدرت بر رکوع و سجده داشته باشد و بتواند وضوى صحیح بگیرد، اقتداى دیگران به او در نماز بعد از احراز سایر شرایط امامت جماعت صحیح است و در غیر این صورت محل اشکال است.

س 593: من از طلاب علوم دینی هستم که دست راستم بر اثر عمل جراحی قطع شده است. به تازگی متوجه شده‏ام که امام خمینی(قدّس‏سرّه) امامت فرد ناقص برای کامل را جایز نمی‏داند. بنا بر این خواهشمندم حکم نمازهای مأمومینی را که تا به حال امام جماعت آنان بوده‏ام، بیان فرمایید.

ج: نماز مأمومین که در گذشته بر اثر جهل به حکم شرعى به شما اقتدا کرده‏اند، محکوم به صحّت‏ است و اعاده و قضا بر آنان واجب نیست.

س 594: من از طلاب علوم دینی هستم که در جریان جنگ تحمیلی بر جمهوری اسلامی ایران از ناحیه پا مجروح و انگشت شست پایم قطع شده است در حال حاضر امام جماعت یکی از حسینیه‏ها هستم، آیا این کار اشکال شرعی دارد؟ لطفاً حکم آن را بیان فرمایید.

ج: این مقدار نقص در امام، مضرّ به امامت جماعت نیست. بلى در مثل قطع کامل دست یا پا یا فلج آنها امامت محل اشکال است.


امامت شخص ناقص‏ العضو

استفتائات جدید

س: همسرم روشندل هستند و من دوست دارم که در منزل با ایشان نماز جماعت بخوانم آیا از نظر شرعى مانعى وجود ندارد؟

ج) مانع ندارد.

س: کسى که یک دست معیوب دارد و نمى‌تواند در هنگام سجده دست خود را به صورت کامل بر زمین بگذارد، آیا مى‌تواند به عنوان امام جماعت به برپائى نماز اقدام کند؟

ج) اگر بتواند تمام کف دست یا قسمت معتنابهى از آن را در حال سجده بر زمین بگذارد به نحوى که تکیه بر زمین داشته باشد، امامت او اشکال ندارد.

س: شخصى‌ به علت بیمارى‌ که دارد نمى‌‌تواند نمازهاى‌ صبح و مغرب و عشا را با صداى‌ بلند بخواند، آیا اقتدا به او در آن نمازها صحیح است؟

ج) محل اشکال است.


شرکت زنان در نماز جماعت‏

اجوبه الاستفتائات

س 595: آیا شارع مقدس زنان را همانند مردان به شرکت در نماز جماعت مساجد یا نماز جمعه تشویق فرموده یا اینکه نماز خواندن آنها در خانه بهتر است؟

ج: شرکت زنان در نماز جمعه و جماعت اشکال ندارد و ثواب جماعت دارد.

س 596: در چه صورتی زن می‏تواند امام جماعت شود؟

ج: امامت زن در نماز جماعت فقط براى زنان جایز است.

س 597: شرکت زنان (مانند مردان) در نماز جماعت از جهت استحباب و کراهت چه حکمی دارد؟ شرکت آنها در صورتی که پشت سر مردان بایستند چه حکمی دارد؟ آیا در حالی که پشت سر مردان برای نماز جماعت ایستاده‏اند، احتیاج به پرده و ساتر است؟ اگر در نماز کنار مردان بایستند، از جهت حائل چه حکمی دارد؟ با توجه به اینکه پشت پرده بودن زنان هنگام نماز جماعت و سخنرانی‏ها و مراسم دیگر، موجب تحقیر و اهانت به آنها می‏شود.

ج: حضور و شرکت زنان در نماز جماعت اشکال ندارد، و اگر پشت سر مردان بایستند، احتیاجى به حائل و پرده نیست، ولى اگر در کنار مردان بایستند سزاوار است که حائلى بین آنها باشد تا کراهت کنار هم ایستادن مردان و زنان در نماز برطرف شود، و اینکه وجود حائل بین زنان و مردان در نماز موجب تحقیر و توهین به شأن و کرامت زنان مى‏شود، توهم و خیالى بیش نیست و اساسى ندارد، بعلاوه دخالت دادن نظرات شخصى در فقه صحیح نیست.

س 598: کیفیت اتصال و عدم اتصال صفوف زنان و مردان در نماز در صورت نبودن پرده و حائل چگونه است؟

ج: زنان مى‏توانند پشت سر مردان بدون فاصله بایستند.


شرکت زنان در نماز جماعت‏

استفتائات جدید

س: این که مى‌‌گویند زن در نماز مى‌‌تواند به شوهرش اقتدا کند، آیا به این معنى است که لازم نیست شوهر تمام شروط امام جماعت را داشته باشد؟

ج) در اقتداى زن به شوهر مثل سایر نمازهاى جماعت، تمام شرایط معتبر است.

س: بانوان در بالکن مسجدى که به وسیله دیوارى آجرى که تا سقف ادامه یافته و تنها سه باب پنجره یک متر در یک متر آن را از شبستان عمومى جدا مى‌کند، نماز جماعت را به جا مى‌آورند، این در حالى است که امام جماعت و نمازگزارانِ مرد، قابل رؤیت نیستند. خواهشمند است نظر مقام معظم رهبرى (دام ظله) را در این مورد اعلام فرمایید.

ج) در صورتى که شبستان و بالکن مذکور عرفاً یک محل حساب شوند، نماز صحیح است.


اقتدا به اهل سنت‏

اجوبه الاستفتائات

س 599: آیا نماز جماعت پشت سر اهل سنت جایز است؟

ج: نماز جماعت براى حفظ وحدت اسلامى، جایز و صحیح است.

س 600: محل کار من در یکی مناطق کردنشین است که اکثر ائمه جمعه و جماعات آنجا از اهل سنت هستند، اقتدا به آنها چه حکمی دارد و آیا غیبت آنها جایز است؟

ج: مشارکت با آنان در نماز جمعه و جماعتشان از جهت حفظ وحدت اشکال ندارد، و از غیبت باید پرهیز شود.

س 601: در مکانهای مشارکت و رفت و آمد با برادران اهل سنت، هنگام شرکت در نمازهای روزانه، در بعضی از موارد مانند آنان عمل می‏کنیم، مثل نماز به‌صورت تکتّف و عدم رعایت وقت و سجده بر فرش، آیا این نمازها احتیاج به اعاده دارند؟

ج: اگر حفظ وحدت مقتضى انجام آن کارها باشد، نماز صحیح و مجزى است، حتى اگر سجده بر فرش و مانند آن باشد، ولى تکتّف در نماز جایز نیست، مگر اینکه ضرورت آن را اقتضا کند.

س 602: در مکه و مدینه به استناد فتوای امام خمینی(قدّس‏سرّه) نماز جماعت را با برادران اهل سنت می‏خوانیم و گاهی برای درک فضیلت نماز در مسجد مثل ادای نماز عصر یا عشا بعد از نماز ظهر و مغرب آن را به‌صورت فرادی در مساجد اهل سنت بدون مهر و با سجده بر فرش بجا می‏آوریم، این نمازها چه حکمی دارد؟

ج: در فرض مذکور اگر با فریضه تقیّه، منافات نداشته باشد باید بر چیزى که سجده بر آن صحیح است سجده کند.

س 603: مشارکت ما شیعیان در نماز جماعت مساجد کشورهای دیگر با برادران اهل سنت که دست بسته نماز می‏خوانند، چگونه است؟ آیا تبعیت از آنان در تکتف بر ما واجب است یا آن که باید نماز را بدون تکتف بخوانیم؟

ج: اقتدا به اهل سنت، براى رعایت وحدت جایز است و نماز خواندن با آنها صحیح و مجزى است، ولى تکتف واجب نیست و بلکه جایز نیست، مگر در صورتى که ضرورتى آن را اقتضا کند.

س 604: هنگام شرکت در نماز جماعت با برادران اهل سنت، چسباندن انگشتان کوچک پا در حال قیام به انگشتان پاهای دو نفری که در دو طرف نمازگزار ایستاده‏ چنانچه آنان ملتزم هستند چه حکمی دارد؟

ج: این کار واجب نیست، ولى انجام آن به صحّت‏ نماز ضرر نمى‏رساند.

س 605: برادران اهل سنت در ایام حج یا غیر آن، نماز مغرب را قبل از اذان مغرب می‏خوانند، آیا برای ما اقتدا به آنان و اکتفا به آن نماز صحیح است؟

ج: معلوم نیست که آنان نماز را قبل از وقت بخوانند، ولى اگر مکلّف دخول وقت را احراز نکند، نمى‏تواند داخل شود، مگر آنکه رعایت وحدت آن را اقتضا کند که در این صورت شرکت در نماز جماعت آنان و اکتفا به آن اشکال ندارد.


اقتدا به اهل سنت‏

استفتائات جدید

س1: در اکثر مأموریت‌هاى منطقه‌اى در مساجد اهل تسنن حضور پیدا مى‌کنیم. آیا مى‌توانیم نماز را با آنها به جماعت بخوانیم یا باید فرادا به‌جا آوریم؟ س2: شرکت در مراسماتى مثل نماز میّت، مجلس ترحیم و مراسم‌هاى جشنى که از طرف اهل سنت برگزار مى‌شود چه حکمى دارد؟

ج1) شرکت در نماز جماعت آنها براى‌ حفظ وحدت اسلامى جایز و صحیح است و اعاده لازم نیست. ج2) در هر صورت شرکت در نماز و مراسم آنها براى حفظ وحدت اسلامى اشکال ندارد آنچه مؤثر در فشرده شدن صفوف مسلمین شود، مطلوب و احیاناً لازم است.


نماز جمعه

اجوبه الاستفتائات

س 606: نظر جنابعالی درباره شرکت در نماز جمعه با توجه به اینکه در عصر غیبت حضرت حجت(عجل الله تعالی فرجه الشریف) به سر می‏بریم، چیست؟ اگر افرادی اعتقاد به عدالت امام جمعه نداشته باشند، آیا تکلیف شرکت در نماز جمعه از آنان ساقط می‏شود؟

ج: هرچند نماز جمعه در عصر حاضر واجب تخییرى است و حضور در آن واجب نیست، ولى با توجه به فوائد و آثار شرکت در آن، سزاوار نیست که مؤمنین خود را از برکات حضور در این نماز به مجرد تشکیک در عدالت امام جمعه و یا عذرهاى واهى دیگر، محروم سازند.

س 607: معنای وجوب تخییری در مسأله نماز جمعه چیست؟

ج: معناى آن این است که مکلّف در اداى فریضه واجب ظهر روز جمعه بین خواندن نماز جمعه یا نماز ظهر مخیر است.

س 608: نظر جنابعالی در مورد شرکت نکردن در نماز جمعه بر اثر بی‌مبالاتی، چیست؟

ج: ترک حضور و شرکت نکردن در نماز عبادى سیاسى جمعه به خاطر اهمیت ندادن به آن، شرعاً مذموم است.

س 609: بعضی از مردم به دلیل عذرهای واهی و گاهی بر اثر اختلاف دیدگاهها، در نماز جمعه شرکت نمی‏کنند، نظر جنابعالی در این‌باره چیست؟

ج: نماز جمعه هرچند واجب تخییرى است، ولى خوددارى از شرکت در آن به‌صورت دائمى وجه شرعى ندارد.

س 610: آیا اقامه نماز جماعت ظهر همزمان با اقامه نماز جمعه در مکان دیگری نزدیک محل اقامه نماز جمعه جایز است؟

ج: این کار فى‌نفسه اشکال ندارد و موجب برائت ذمّه مکلّف از فریضه ظهر جمعه مى‏شود، زیرا در عصر حاضر، نماز جمعه واجب تخییرى است، ولى با توجه به اینکه اقامه نماز جماعت ظهر در روز جمعه در مکانى نزدیک محل اقامه نماز جمعه باعث تفرقه صفوف مؤمنین مى‏شود و چه بسا در نظر مردم بى‏احترامى و اهانت به امام جمعه و کاشف از بى‌اعتنایى به نماز جمعه است، بنا بر این سزاوار است که مؤمنین اقدام به انجام آن نکنند، و حتى در صورتى که مستلزم مفاسد و حرام باشد، واجب است از اقامه آن اجتناب کنند.

س 611: آیا خواندن نماز ظهر در فاصله زمانی بین نماز جمعه و نماز عصر، جایز است؟ اگر نماز عصر را شخصی غیر از امام جمعه بخواند، آیا اقتدا به او در نماز عصر جایز است؟

ج: نماز جمعه مجزى از نماز ظهر است، ولى خواندن آن بعد از نماز جمعه از باب احتیاط اشکال ندارد و اقتدا در نماز عصر روز جمعه به غیر امام جمعه اشکال ندارد، ولى هرگاه بخواهد با مراعات احتیاط در خواندن نماز ظهر پس از خواندن نماز جمعه نماز عصر را به جماعت بخواند، احتیاط کامل این است که به کسى اقتدا نماید که نماز ظهر را احتیاطاً بعد از نماز جمعه خوانده است.

س 612: اگر امام جمعه نماز ظهر را بعد از نماز جمعه نخواند، آیا مأموم می‏تواند آن را احتیاطاً به جا آورد؟

ج: براى او جایز است.

س 613: آیا بر امام جمعه کسب اجازه از حاکم شرع واجب است؟ مراد از حاکم شرع چه کسی است؟ و آیا این حکم در شهرهای دور دست هم جاری است؟

ج: اصل جواز امامت براى اقامه نماز جمعه متوقف بر این اجازه نیست، ولى ترتب احکام نصب وى براى امامت جمعه متوقف بر این است که منصوب از طرف ولى امر مسلمین باشد و این حکم شامل هر سرزمین و شهرى که ولى امر مسلمین در آن حاکم و مطاع است، مى‏شود.

س 614: آیا جایز است امام جمعه منصوب در صورت نبودن مانع یا معارض نماز جمعه را در غیر از مکانی که برای آنجا نصب شده، اقامه نماید؟

ج: این عمل فى‌نفسه جایز است، ولى احکام انتصاب براى امامت جمعه بر آن مترتب نمى‏شود.

س 615: آیا انتخاب امام جمعه موقت باید به وسیله ولی فقیه باشد یا اینکه خود ائمه جمعه می‏توانند افرادی را به عنوان امام جمعه موقت انتخاب نمایند؟

ج: جایز است امام جمعه منصوب شخصى را به عنوان جانشین موقت براى خودش انتخاب کند، ولى بر امامت فرد نائب، احکام انتصاب از طرف ولى فقیه مترتب نمى‏شود.

س 616: اگر مکلّف امام جمعه منصوب را عادل نداند و یادر عدالت او شک داشته باشد، آیا برای حفظ وحدت مسلمانان می‏تواند به او اقتدا کند؟ آیا کسی که در نماز جمعه شرکت نمی‏کند، جایز است دیگران را تشویق به عدم حضور در آن نماید؟

ج: اقتدا به کسى که او را عادل نمى‏داند و یا در عدالت وى شک دارد، صحیح نیست و نماز جماعت او هم صحیح نمى‏باشد، ولى حضور و شرکت در نماز جماعت براى حفظ وحدت اشکال ندارد، و در هر صورت حق ندارد دیگران را ترغیب و تشویق به عدم حضور در نماز جمعه کند.

س 617: شرکت نکردن در نماز جمعه که برای مکلّف دروغگویی امام جمعه آن ثابت شده است، چه حکمی دارد؟

ج: مجرد کشف خلاف چیزى که امام جمعه گفته، دلیل بر دروغگویى او نیست، زیرا ممکن است گفته او از روى اشتباه یا خطا و یا توریه باشد، و سزاوار نیست انسان به مجرد توهّم خروج امام جمعه از عدالت، خود را از برکات نماز جمعه محروم نماید.

س 618: آیا تشخیص و احراز عدالت امام جمعه منصوب از طرف امام راحل یا ولی فقیه عادل، بر مأموم واجب است، یا اینکه انتصاب او به امامت جمعه برای اثبات عدالت وی کافی است؟

ج: اگر نصب او به امامت جمعه موجب وثوق و اطمینان مأموم به عدالت وى شود، در صحّت‏ اقتدا به او کافى است.

س 619: آیا تعیین امام جماعت برای مساجد از طرف علمای مورد اطمینان، یا تعیین ائمه جمعه از طرف ولیّ امر مسلمین، نوعی شهادت بر عدالت آنان محسوب می‏شود یا اینکه باید درباره عدالت آنان تحقیق شود؟

ج: اگر نصب امام جمعه یا جماعت موجب اطمینان به عدالت وى شود، اقتدا به او جایز است.

س 620: در صورت شک در عدالت امام جمعه و یا خدای نکرده یقین به عدم آن، آیا اعاده نمازهایی که پشت سر او خوانده‏ایم، واجب است؟

ج: اگر شک در عدالت یا یقین به عدم عدالت بعد از فراغ از نماز باشد، نمازهاى خوانده شده صحیح است و اعاده آنها واجب نیست.

س 621: شرکت در نماز جمعه که از طرف دانشجویان کشورهای اسلامی در کشورهای اروپایی و غیر آنها برگزار می‏شود و بیشتر شرکت کنندگان در آن و همچنین امام جمعه از برادران اهل سنت هستند، چه حکمی دارد؟ و در این صورت آیا خواندن نماز ظهر بعد از اقامه نماز جمعه واجب است؟

ج: شرکت در آن براى حفظ وحدت و اتحاد مسلمانان اشکال ندارد و خواندن نماز ظهر واجب نیست.

س 622: در یکی از شهرهای پاکستان مدت چهل سال است که نماز جمعه برگزار می‏شود. در حال حاضر شخصی بدون رعایت فاصله شرعی بین دو نماز جمعه، اقدام به برگزاری نماز جمعه دیگری نموده که منجر به بروز اختلاف بین نمازگزاران شده است، این عمل شرعاً چه حکمی دارد؟

ج: انجام هر گونه کارى که منجر به بروز اختلاف بین مؤمنین و پراکندگى صفوف آنان شود، جایز نیست، چه رسد به مثل نماز جمعه که از شعائر اسلامى و از مظاهر وحدت صفوف مسلمانان است.

س 623: خطیب مسجد جامع جعفری در راولپندی اعلام نموده که نماز جمعه به علت کارهای ساختمانی در آن برگزار نخواهد شد، و اکنون که عملیات تعمیر مسجد به پایان رسیده، با مشکلی مواجه شده‏ایم و آن اینکه در فاصله چهار کیلومتری ما نماز جمعه در مسجد دیگری اقامه می‏شود. با توجه به مسافت مزبور آیا اقامه نماز جمعه در مسجد جامع جعفری صحیح است یا خیر؟

ج: اگر فاصله بین دو نماز جمعه یک فرسخ شرعى نباشد، نماز جمعه‏اى که بعد از نماز جمعه اول برگزار مى‏شود، باطل است و در صورتى که مقارن هم اقامه شوند هر دو باطل مى‏باشند.

س 624: آیا خواندن نماز جمعه که به‌صورت جماعت اقامه می‏شود، به‌طور فرادی صحیح است؟ بدین معنی که شخصی نماز جمعه را به‌صورت فرادی در کنار کسانی که آن را به نحو جماعت برگزار می‏کنند، بخواند.

ج: از شرایط صحّت‏ نماز جمعه، این است که به‌صورت جماعت اقامه شود. نماز جمعه به نحو فرادى صحیح نیست.

س 625: کسی که نمازش شکسته است آیا می‏تواند آن را به‌صورت جماعت پشت سر امام جمعه بخواند؟

ج: نماز جمعه از مأموم مسافر صحیح و مجزى از نماز ظهر است.

س 626: آیا ذکر نام مبارک حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) به عنوان یکی از ائمه مسلمانان در خطبه دوم نماز جمعه واجب است؟ یا اینکه واجب است ذکر نام آن حضرت به قصد استحباب باشد؟

ج: عنوان ائمه مسلمین شامل حضرت زهراى مرضیه(علیهاالسلام) نمى‏شود و ذکر نام مبارک آن حضرت در خطبه نماز جمعه واجب نیست، ولى تبرک جستن به ذکر نام شریف آن حضرت اشکال ندارد، بلکه امرى پسندیده و موجب اجر و ثواب است.

س 627: در حالی که امام جمعه نماز جمعه را اقامه می‏کند، آیا مأموم می‏تواند برای خواندن نماز واجب دیگری به او اقتدا نماید؟

ج: صحّت‏ آن، محل اشکال است.

س 628: آیا خواندن خطبه‏های نماز جمعه قبل از وقت ظهر شرعی صحیح است؟

ج: خواندن آن قبل از زوال جایز است، ولى احتیاط آن است که قسمتى از آن در وقت ظهر باشد.

س 629: اگر مأموم چیزی از خطبه‏های نماز جمعه را درک نکند، بلکه فقط هنگام نماز حاضر شود و به امام جمعه اقتدا نماید. آیا نماز او صحیح و مجزی است؟

ج: نماز او صحیح و مجزى است، حتى اگر امام را در رکوع رکعت آخر نماز جمعه درک کند.

س 630: نماز جمعه در شهر ما یک ساعت و نیم بعد از اذان ظهر اقامه می‏شود، آیا این نماز مجزی از نماز ظهر است یا اینکه اعاده آن لازم است؟

ج: وقت نماز جمعه از اول زوال خورشید شروع مى‏شود و أحوط آن است که از اوائل عرفى زوال در حدود یکى دو ساعت به تأخیر نیفتد.

س 631: کسی که توانایی رفتن به نماز جمعه را ندارد، آیا می‏تواند نمار ظهر و عصر را در اوائل وقت بخواند یا اینکه باید صبر کند تا نماز جمعه تمام شود و بعد از آن نماز ظهر و عصر را بخواند؟

ج: صبر کردن بر او واجب نیست و مى‏تواند نماز ظهر و عصر را در اول وقت بخواند.

س 632: اگر امام جمعه منصوب، سالم و حاضر در محل برگزاری نماز جمعه باشد، آیا جایز است، که امام جمعه موقت را مکلّف به اقامه نماز جمعه نماید؟ آیا صحیح است به امام جمعه موقت اقتدا کند؟

ج: اقامه نماز جمعه به امامت نایب امام جمعه منصوب و اقتداى امام منصوب به نائب خود اشکال ندارد.


نماز جمعه

استفتائات جدید

س. آیا شرط امام جمعه بودن، مسافر نبودن است؟

ج. کسی که نمازش قصر است نمی تواند امامت جمعه کند.

س: محضر جنابعالى عرض مى‌شود که آیا مى‌شود در نماز جمعه یک نفر خطبه نماز جمعه را بخواند و نفر دیگرى نماز جمعه را بخواند؟

ج) صحیح و مجزى نیست، بلکه باید خطیب و امام هر دو یکى باشند.

س1) اگر نماز جمعه را یک ساعت بعد از اذان ظهر خواندیم آیا باید نماز ظهر را هم بخوانیم؟ س2) اگر نماز جمعه را بیشتر از دو ساعت بعد از اذان ظهر خواندیم، آیا باید نماز ظهر را هم بخوانیم؟

ج1) در فرض مذکور نماز جمعه مجزى از نماز ظهر است و بجا آوردن نماز ظهر لازم نیست. ج2) وقت نماز جمعه از اول زوال خورشید شروع مى‌شود و احوط آن است که از اوائل عرفى زوال در حدود یکى دو ساعت به تأخیر نیافتد و اگر بیش از دو ساعت بعد از زوال، نماز جمعه خوانده شده، احتیاط در بجا آوردن نماز ظهر مى‌باشد.

1- آیا نماز جمعه واجب است ؟ 2- در صورت واجب بودن اگر بیش از سه هفته به نماز نروم حکم چیست؟

ج1و2) واجب تخییرى است و شایسته نیست که مؤمنین از انجام آن که (داراى فضیلت و اهمیّت زیادى است) خوددارى نمایند.

س: خواندن و بجا آوردن نماز قضا یا نماز مستحبى از سوى شخص در هنگام خواندن خطبه‌هاى نماز جمعه توسط امام جمعه چه حکمى دارد؟ آیا داراى ایراد مى‌باشد؟

ج) بطور کلى آنچه که موجب گوش ندادن و از بین رفتن فایده خطبه مى‌شود، باید ترک شود.

س: اگر شخصى در رکعت دوم نماز جمعه برسد، ادامه نماز او چگونه خواهد بود؟ و آیا کفایت از نماز ظهر مى‌کند؟

ج) رکعت دیگر را فرادا بجا آورد و کفایت از نماز ظهر مى‌نماید.

س: در صورتى که بخواهیم در روز جمعه نماز ظهر و عصر خود را به صورت فرادا در منزل بخوانیم آیا باید صبر کنیم تا نماز جمعه تمام شود یا اینکه مى‌توانیم در اول وقت نماز را بجاى بیاوریم؟

ج) صبر کردن لازم نیست.

س: اگر در رکعت دوم نماز جمعه برسیم حکم چیست؟

ج) رکعت اول را با رکعت دوم امام جمعه بخوانید و رکعت دوم را فرادا بخوانید.

س: آیا خواندن نماز واجب یا مستحبى بین خطبه‌ها و اقامه نماز جمعه جایز است یا خیر؟

ج) مانعى ندارد.

س: اگر خطیب جمعه مقدارى از خطبه اول را بعد از دخول وقت ایراد کند, بدون اینکه تحمید وصلوه را اعاده نماید و بعد نماز جمعه را اقامه کند, نماز باین صورت از ظهر مجزى است یا نه؟

ج) در فرض مزبور هم نماز جمعه مجزى از نماز ظهر است.

س: اگر دو محل اقامه‌ى نماز جمعه داراى دو طریق تردد باشد که فاصله در یک طریق کمتر از یک فرسخ شرعى باشد، آیا اقامه نماز جمعه در هر دو محل صحیح است؟

ج) با فرض فاصله بین دو محل اقامه‌ى نماز جمعه به کمتر از یک فرسخ شرعى ولو از یکى‌ از دو طریق متعارف تردد بین دو محل، بیش از یک نماز جمعه صحیح نیست.


نماز عید فطر و عید قربان‏

اجوبه الاستفتائات

س 633: به نظر جنابعالی، نماز عید فطر و قربان و نماز جمعه، از کدام نوع از واجبات ‏است؟

ج: در عصر حاضر نماز عید فطر و قربان واجب نیست، بلکه مستحب است، ولى نماز جمعه واجب تخییرى است.

س 634: آیا کم و زیاد کردن قنوت‏های نماز عید باعث بطلان آن می‏شود؟

ج: اگر مراد از کم و زیاد نمودن، کوتاه یا طولانى خواندن قنوت‏ها است این کار موجب بطلان نمى‏شود و اگر مراد کم یا زیاد نمودن تعداد آنها است، باید نماز را همان طور که در کتب فقهى بیان شده، بجا آورد.

س 635: در گذشته معمول بودکه هر امام جماعتی نماز عید فطر را در مسجد خودش اقامه می‏کرد، آیا در حال حاضر اقامه نماز عید فطر و قربان توسط ائمه جماعات جایز است؟

ج: جایز است نمایندگان ولى فقیه که از طرف وى مجاز در اقامه نماز عید هستند و همچنین ائمه جمعه منصوب از طرف او نماز عید را در عصر حاضر به‌صورت جماعت اقامه نمایند، ولى احوط این است که غیر آنان آن را فرادى بخوانند و به جماعت خواندن آن به قصد رجاء نه به قصد ورود، اشکال ندارد. بله، اگر مصلحت اقتضا کند که یک نماز عید در شهر برگزار شود، بهتر است که غیر از امام جمعه منصوب از طرف ولى فقیه، کسى متصدى اقامه آن نشود.

س 636: آیا نماز عید فطر قضا دارد؟

ج: قضا ندارد.

س 637: آیا نماز عید فطر اقامه دارد؟

ج: اقامه ندارد.

س 638: اگر امام جماعت برای نماز عید فطر، اقامه به جا آورد، نماز او و سایر نمازگزاران چه حکمی دارد؟

ج: به صحّت‏ نماز عید امام جماعت و مأمومین ضررى نمى‏رساند.


نماز عید فطر و عید قربان‏

استفتائات جدید

س: آیا در حال حاضر و بسط ید ولى فقیه، اقامه نماز عید فطر و قربان فقط توسط ولى فقیه و نمایندگان وى که مجاز به اقامه هستند باید انجام شود یا این‌ که ائمه جماعات هم در مساجد و جاهاى دیگر مى‌توانند اقامه نمایند؟

ج) اقامه نماز عید براى‌ غیر منصوبان از طرف ولى فقیه به قصد رجا، نه به قصد ورود، اشکال ندارد ولى اگر مصلحت اقتضا کند که یک نماز عید در شهر برگزار شود، بهتر است که غیر از منصوب از طرف ولى فقیه کسى متصدّى اقامه‌ى آن نشود.

س: اگر کسى به رکعت دوم نماز عید فطر یا قربان و رکعت دوم نماز جمعه برسد چه وظیفه‌اى دارد؟

ج) باقى نماز را خودش بجا آورد.

س: اگر شخصى در تعداد قنوت‌هاى نمازهاى عید سعید فطر و قربان شک کند که آیا پنج قنوت خوانده یا چهار قنوت، نمازش چه حکمى دارد؟

ج) اگر از محل آن تجاوز نکرده، بنا را بر اقلّ بگذارد.


نماز مسافر

اجوبه الاستفتائات

س 639: آیا وجوب قصر بر مسافر شامل همه نمازهای فریضه می‏شود یا اختصاص به بعضی از آنها دارد؟

ج: وجوب قصر فقط در خصوصِ نمازهاى روزانه چهار رکعتى است که عبارت از نمازهاى ظهر و عصر و عشا است و نماز صبح و مغرب قصر نمى‏شود.

س 640: شرایط وجوب قصر بر مسافر در نمازهای چهار رکعتی کدام است؟

ج: امور هشتگانه ذیل است: 1. سفر او به مقدار مسافت شرعی باشد یعنی رفتن یا برگشتن و یا رفت و برگشت او روی ‏هم هشت فرسخ شرعی‏ باشد، مشروط به اینکه رفتن او کمتر از چهار فرسخ نباشد. 2. از اول مسافرت قصد پیمودن هشت فرسخ را داشته باشد، بنا بر این اگر از ابتدا قصد پیمودن هشت فرسخ را نداشته و یا قصد پیمودن کمتر از آن را داشته باشد و بعد از رسیدن به مقصد تصمیم بگیرد به جایی برود که فاصله آن با مکان اول کمتر از مسافت شرعی است، ولی از منزل تا آنجا به اندازه مسافت شرعی است، باید نمازش را تمام بخواند. 3. در بین راه از قصد خود مبنی بر پیمودن مسافت شرعی برنگردد، بنا بر این اگر در بین راه، پیش از رسیدن به چهار فرسخ از قصد خود برگردد یا مردد شود، حکم سفر بعد از آن بر او جاری نمی‏شود، هرچند نمازهایی که قبل از عدول از قصد خود به‌صورت شکسته خوانده، صحیح است. 4. قصد قطع سفر در اثنای پیمودن مسافت شرعی با عبور از وطن خود یا جایی که می‏خواهد ده روز یا بیشتر در آن جا بماند، نداشته باشد. 5. سفر از نظر شرعی برای او جایز باشد، بنا بر این اگر سفر معصیت و حرام باشد، اعم از اینکه خودِ سفر حرام باشد مثل فرار از جنگ یا هدف از سفر، کار حرامی باشد مثل سفر برای راهزنی، حکم سفر را ندارد و نماز تمام است. 6. مسافر از کسانی که خانه بدوش هستند، نباشد مانند بعضی از صحرانشینان که محل زندگی ثابتی ندارند، بلکه در بیابانها گردش می‏کنند و هر جا آب و علف و چراگاه پیدا کنند، می‏مانند. 7. مسافرت را شغل خود قرار نداده باشد مانند باربر، راننده و ملوان و غیره و کسی که شغل او در سفر است، ملحق به اینهاست. 8. به حد ترخص برسد و منظور از حد ترخص مکانی است که در آنجا اذان شهر شنیده نمی‏شود.


نماز مسافر

استفتائات جدید

س. اگر مسافر از سفر بعد از نصف شب به وطن برگردد و نماز مغرب و عشاء نخوانده باشد، آیا باید نماز عشاء را به صورت تمام بخواند و یا شکسته و به چه نیت؟

ج. بنا بر احتیاط نماز مغرب به نیت ما فی‌الذمه خوانده می شود و اما نماز عشاء به صورت جمع میان قصر(شکسته) به نیت قضا و تمام به نیت ادا خوانده می شود.

س. فرودگاه بیرجند خارج از حدّ ترخص شرعی شهر بیرجند واقع شده است (حدود ۵ کیلومتر با شهرفاصله دارد). سؤال اینجاست که برای مسافرانی که قصد ادامه مسیر به شهر های دیگر را از فرودگاه دارند در حالت های زیر چه حکمی وجود دارد: الف) برای مسافرانی که مسیر پروازی آنان مجدداً از روی شهر بیرجند عبور می‌کند. (با ارتفاع تقریبی کمتر از ۱۰۰۰ متر) ب) برای مسافرانی که با توجه به تغییر باند پروازی مشخص نیست که آیا مسیر پروازی آنان از روی شهر بیرجند می‌گذرد و یا خیر (ممکن است از روی شهر عبور مجدد نداشته باشند).

ج. در هر دو صورت نماز در فرودگاه قصر است.

س. برای مسافری که قصد اقامت ده روز در غیر از وطن را دارد نماز خواندن بین حدّ ترخّص و محل اقامت، در رفت و برگشت چگونه است؟

ج. در فرض سؤال باید احتیاطاً نماز را جمع بخواند(هم شکسته و هم تمام) و در غیر اینصورت نماز را تا رسیدن به محل اقامت به تأخیر اندازد.


آنکه شغلش مسافرت است یا سفر مقدمه شغل اوست‏

اجوبه الاستفتائات

س 641: کسی که سفر مقدمه شغل اوست، آیا در سفر نمازش تمام و روزه‏اش صحیح است یا آن که این حکم اختصاص به کسی دارد که شغل او حتماً مسافرت باشد؟ این گفته مرجع تقلید حضرت امام خمینی(قدّس‏سرّه) که می‏فرماید: کسی که شغل او مسافرت است چه معنایی دارد؟ آیا کسی یافت می‏شودکه خود سفر شغل او باشد؟ زیرا چوپان و راننده و ملوان و غیر آن‏ها هم کارشان چوپانی و رانندگی و کشیترانی است و اصولاً کسی که سفر را به عنوان شغل خود برگزیده باشد، وجود ندارد.

ج: کسى که سفر مقدمه کار او است، اگر در خلال هر ده روز حداقل یک بار براى کار به محل کارش رفت و آمد نماید، نمازش تمام و روزه‏اش صحیح است، و در کلمات فقها(رضوان‌الله‌علیهم) مراد از کسى که شغل او مسافرت است، کسى است که قوام کار او به سفر است مانند شغلهایى که در سؤال ذکر شده است.

س 642: نظر حضرتعالی درباره نماز و روزه کسانی که به مدت معیّنی بیش از یک سال در شهری برای کار اقامت می‏کنند و یا سربازانی که به مدت یک یا دو سال برای انجام خدمات سربازی در شهری می‏مانند، چیست؟ آیا بعد از هر سفری باید قصد اقامت ده روز کنند تا نمازشان تمام و روزه آنها صحیح باشد؟ و اگر قصد ماندن کمتر از ده روز را داشته باشند، نماز و روزه آنها چه حکمی دارد؟

ج: اگر حداقل هر ده روز یکبار به خاطر شغل شان به محل کار سفر مى‏کنند، در غیر سفر اول و دوم نمازشان تمام و روزه‏شان صحیح است، ولى در سفر اول و دوم، حکم سایر مسافرین را دارند، یعنى تا قصد اقامت ده روز را نکرده‏اند، نماز آنان شکسته است و روزه‏شان صحیح نیست.

س 643: نماز و روزه خلبانان هواپیماهای جنگی که بیشتر روزها از پایگاه‏های هوایی‏شان اقدام به پرواز کرده و مسافتی بسیار بیشتر از مسافت شرعی را می‏پیمایند و مرتب این عمل را تکرار می‏کنند، چه حکمی دارد؟

ج: حکم آنان همان حکم سایر رانندگان و ملوانان و خلبانان هواپیماهاست، یعنى نماز آنها در سفر تمام و روزه‏شان صحیح است.

س 644: آیا قبیله‏هایی که یک یا دو ماه از قشلاق به ییلاق یا بر عکس منتقل می‏شوند، ولی بقیه سال را در ییلاق یا قشلاق به سر می‏برند، دارای دو وطن هستند؟ مسافرتهایی که در ایام اقامت خود در یکی از این دو مکان به مکان دیگر انجام می‏دهند، از جهت قصر یا تمام بودن نماز چه حکمی دارد؟

ج: اگر قصد نقل و انتقال همیشگى از ییلاق به قشلاق و بر عکس را دارند تا روزهایى از سال را در یکى و روزهایى را در دیگرى بگذرانند و هر دو مکان را براى زندگى دائمى خود انتخاب کرده باشند، هر یک از آن دو مکان وطن آنان محسوب مى‏شود و بر آنان در آن دو مکان حکم وطن جارى مى‏گردد، و اگر فاصله بین آن دو به مقدار مسافت شرعى باشد، در راه سفر از یکى به دیگرى، حکم سایر مسافرین را دارند.

س 645: من کارمند یکی از ادارات دولتی شهر هستم. فاصله بین محل کار و محل سکونتم حدود سی و پنج کیلومتر است که هر روز این مسیر را برای رسیدن به محل کارم طی می‏کنم. اگر برای کار خاصی قصد کنم چند شب در شهر بمانم، نمازم چه حکمی دارد، آیا واجب است نماز را تمام بخوانم یا خیر؟ به عنوان مثال هنگامی که در روز جمعه برای زیارت اقوام به شهر سمنان مسافرت می‏کنم، آیا واجب است نمازم را تمام بخوانم یا خیر؟

ج: اگر مسافرت به خاطر کارى که هر روز براى آن سفر مى‏کنید، نباشد، حکم سفر شغلى را ندارد، ولى اگر سفر به خاطر شغلى که در محل کار دارید، باشد و در ضمنِ آن، اعمال خاصى از قبیل دیدن اقوام و دوستان را هم انجام مى‏دهید و گاهى یک یا چند شب هم در آنجا مى‏مانید، باعث تغییر حکم سفر شغلى نمى‏شود و نماز تمام و روزه صحیح‏ است.

س 646: اگر من در محل کارم پس از پایان وقت اداری و انجام کارهای اداری که به خاطر آن مسافرت کرده‏ام، به انجام کارهای شخصی بپردازم. مثلاً از ساعت هفت صبح تا دو بعد از ظهر کارهای اداری را انجام دهم و از آن به بعد مشغول انجام کارهای شخصی شوم، نماز و روزه‏ام چه حکمی دارد؟

ج: انجام ‏کارهاى خصوصى در سفر شغلى ادارى بعد از پایان کار ادارى، حکم سفر شغلى را تغییر نمى‏دهد.

س 647: نماز و روزه سربازانی که می‏دانند بیش از ده روز در مکانی می‏مانند، ولی از خود اختیاری ندارند، چه حکمی دارد؟ امیدواریم فتوای حضرت امام(قدّس‏سرّه) را هم بیان فرمایید.

ج: با اطمینان به اینکه ده روز یا بیشتر در یک مکان خواهند ماند، واجب است که نماز خود را تمام بخوانند و روزه بگیرند. فتواى امام(قدّس‏سرّه) هم همین است.

س 648: نماز و روزه نیروهای کادری که در استخدام ارتش یا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هستند و بیشتر از ده روز در پادگان و بیشتر از ده روز در مناطق مرزی می‏مانند، چه حکمی دارد؟ خواهشمندم فتوای حضرت امام(قدّس‏سرّه) را هم بیان فرمایید.

ج: اگر قصد اقامت ده روز یا بیشتر را در مکانى دارند و یا مى‏دانند که ده روز یا بیشتر از آن مقدار در آنجا خواهند ماند، واجب است که نماز خود را تمام بخوانند و روزه هم بگیرند. فتواى امام(قدّس‏سرّه) هم همین است.

س 649: در رساله عملیه امام خمینی در بحث نماز مسافر، شرط هفتم، آمده است: «واجب است راننده در غیر از سفر اول نماز خود را تمام بخواند ولی در سفر اول نمازش شکسته است هرچند طولانی باشد، آیا مقصود از سفر اول همان شروع حرکت از وطن تا بازگشت به آن است یا با رسیدن به مقصد سفر اوّل تمام می‏شود؟

ج: اگر رفت و برگشت در نظر عرف، یک سفر محسوب شود مثل استادى که از وطن براى تدریس به شهرى سفر کرده و هنگام عصر یا فرداى آن روز به مبدء بر مى‏گردد، در این صورت، رفت و برگشت سفر اوّل محسوب مى‏شود. و در صورتى که عرفاً یک سفر نباشد مثل راننده‏اى که براى حمل کالا به مقصدى حرکت کرده و از آنجا به مکان دیگرى براى حمل مسافر یا کالاى جدید سفر نماید وسپس به وطن مراجعت مى‏کند که در این فرض، سفر اوّل با رسیدن به مقصد، تمام مى‏شود.

س 650: کسی که رانندگی ماشین شغل ثابت و دائمی او نیست، ولی برای مدت کوتاهی وظیفه رانندگی به او محول می‏شود مثل سربازانی که وظیفه رانندگی را در پادگانها و پاسگاهها و غیر آنها بر عهده می‏گیرند، آیا این افراد حکم مسافر را دارند یا آنکه واجب است نماز خود را تمام خوانده و روزه بگیرند؟

ج: اگر از نظر عرف، رانندگى ماشین در آن مدت موقت شغل آنها محسوب شود، حکم سایر رانندگان را خواهند داشت.

س 651: اگر ماشینِ راننده‏ای بر اثر حادثه‏ای برای مدتی متوقف شود و راننده برای تعمیر و خرید لوازم به شهر دیگری مسافرت نماید، با توجه به اینکه با ماشین خود سفر نکرده، آیا باید در مانند این سفر نمازش را تمام بخواند یا شکسته؟

ج: اگر در این سفر شغل او رانندگى نباشد و عرف هم این سفر را سفر شغلى نداند، حکم دیگر مسافران را خواهد داشت.


حکم دانشجویان و روحانیون‏

اجوبه الاستفتائات

س 652: دانشجویانی که هر هفته حداقل دو روز برای تحصیل مسافرت می‏کنند و یا کارمندانی که هر هفته برای کارشان سفر می‏کنند، چه حکمی دارند؟ با توجه به اینکه آنها هر هفته مسافرت می‏نمایند، ولی امکان دارد به خاطر تعطیلی دانشگاه یا کارشان به مدت یک ماه در وطن اصلی خود بمانند و در خلال آن مدت مسافرتی نمی‏کنند، آیا بعد از گذشت یک ماه که سفر خود را دوباره آغاز می‏کنند، نمازشان در سفر اول طبق قاعده شکسته و بعد از آن تمام است؟

ج. در سفر برای تحصیل علم، حکم نماز و روزه مبنی بر احتیاط است(۱)، اعم از این که سفرشان هفتگی باشد یا روزانه. ولی کسی که برای کار آزاد یا اداری، مسافرت می کند، اگر بین وطن یا محل سکونت و محل کارش به مدت یک ماه، هر روز سفر شغلى مى‌رود و یا به مدت دو ماه، هر ده روز دو سه بار به سفر شغلى مى‌رود و یا به مدت سه ماه هر ده روز یک سفر شغلى داشته باشد، به نحوى که در این مدت ده روز یک جا نماند،باید از سفر سوم به بعد نماز خود را تمام بخواند و روزه او هم صحیح است، و اگر بین دو سفری که برای کار کردن می رود، ده روز در وطن یا جای دیگری بماند، در سفر اولی که بعد از اقامت ده روزه برای کار کردن می رود، نمازش شکسته است و نمی تواند روزه بگیرد. (1): افرادی که چنین وضعیتی دارند، با مراعات شرایط می‌توانند به فتوای مجتهد دیگر رجوع کنند و در صورت عدم رجوع، مقتضای احتیاط جمع است.

س 653: دبیر شاغل در شهرستان رفسنجان می‏باشم با توجه به پذیرفته شدن در مرکز عالی ضمن خدمت و مأموریت به تحصیلی آموزش و پرورش، سه روز ابتدای هفته را در شهرستان کرمان اشتغال به تحصیل دارم و بقیه ایّام هفته را در شهرستان خود به خدمت مشغولم، نظر حضرتعالی در مورد احکام نماز و روزه اینجانب چه می‏باشد، آیا حکم دانشجو بودن بر ما جاری است یا خیر؟

ج: اگر مأمور به تحصیل هستید نماز شما تمام و روزه صحیح است.

س 654: اگر یکی از طلاب علوم دینی قصد داشته باشد تبلیغ را شغل خود قرار دهد، آیا با این فرض می‏تواند در سفر نماز خود را تمام بخواند و روزه هم بگیرد؟ اگر شخصی برای کاری غیر از تبلیغ و ارشاد یا امر به معروف و نهی از منکر مسافرت نماید، نماز و روزه‏اش چه حکمی دارد؟

ج: اگر عرفاً تبلیغ و ارشاد یا امر به معروف و نهى از منکر شغل و کار او محسوب شود، در سفر براى انجام آن کارها حکم مسافرى را دارد که به خاطر شغل و کارش سفر مى‏کند، و اگر زمانى براى کارى غیر از ارشاد و تبلیغ مسافرت کرد، در آن سفر مانند سایر مسافران نمازش شکسته است و روزه او صحیح نیست.

س 655: کسانی که مدت غیر معیّنی مسافرت می‏کنند مانند طلاب علوم دینی که برای درس خواندن به حوزه علمیه می‏روند و یا کارمندان دولت که برای کار به مدت غیر معیّنی به شهری اعزام می‏شوند، نماز و روزه این افراد چه حکمی دارد؟

ج: بر محل تحصیل یا کار حکم وطن مترتب نیست، مگر آنکه آنقدر آنجا بمانند که عرفاً وطن آنها محسوب شود.

س 656: طلبه علوم دینی در شهری که وطن او نیست زندگی می‏کند، اگر قبل از قصد اقامه ده روز می‏دانسته و یا قصد داشته که به‌طور هفتگی به مسجدی که بیرون شهر واقع است برود، آیا می‏تواند قصد اقامت ده روز کند یا خیر؟

ج: هنگام قصد اقامت، قصد رفتن به کمتر از مسافت شرعى به مدت شش، هفت ساعت در مجموع ایام اقامت ضرر به صحّت‏ قصد اقامت نمى‏زند و تشخیص اینکه مقصدى که قصد رفتن به آنجا را دارد، آیا داخل در محل اقامت هست یا خیر، موکول به نظر عرف است.


قصد اقامت و مسافت شرعی‏

اجوبه الاستفتائات

س 657: من در جایی کار می‏کنم که کمتر از مسافت شرعی با شهر مجاور فاصله دارد و چون هیچ‌یک از دو مکان، وطن من نیست، لذا در محل کارم قصد اقامت ده روز می‏کنم تا نمازم را تمام خوانده و بتوانم روزه بگیرم، و هنگامی که در محل کارم قصد اقامت ده روز می‏کنم، در خلال آن مدت و بعد از آن قصد رفتن به شهر مجاور نمی‏کنم، حکم شرعی من در حالتهای زیر چیست؟ ۱. اگر قبل از پایان ده روز به خاطر حادثه ای یا کاری به آن شهر بروم و بعد از تقریباً دو ساعت، به محل کارم برگردم؟ ۲. اگر بعد از پایان ده روز به قصد رفتن به محله معیّنی به آن شهر بروم و از مقدار مسافت شرعی تجاوز نکنم و بعد از یک شب توقف، به محل اقامتم برگردم؟ ۳. بعد از پایان ده روز به قصد رفتن به محله معیّنی به آن شهر بروم، ولی بعد از رسیدن به آن محله، تصمیم به رفتن به محله دیگری که با محل اقامت من بیشتر از مسافت شرعی فاصله دارد، بگیرم؟

ج. ۱و۲: اگر از ابتداء، قصد خروج نداشته باشید، بعد از استقرار حکم تمام بودن نماز در محل اقامت هرچند با خواندن حداقل یک نماز چهار رکعتی در آن جا باشد، خارج شدن از آن جا به مقدار کمتر از مسافت شرعی، در یک یا چند روز، به قصد اقامت ضرر نمی رساند، و در این صورت فرقی نمی کند که خروج قبل از پایان ده روز باشد یا بعد از آن، و تا مسافرت جدیدی انجام نشده، نماز تمام و روزه صحیح است. ۳. در فرض مرقوم که سفر شرعى محقق نشده، قصد اقامت به هم نمى‌خورد.

س 658: اگر مسافر بعد از خروج از وطن، از راهی عبور کند که صدای اذان وطن اصلی خود را بشنود و یا دیوار خانه‏های آن را ببیند، آیا به مسافت شرعی ضرر می‏رساند؟

ج: تا از وطن خود عبور نکرده، ضررى به مسافت شرعى نمى‏رساند و مسافرتش قطع نمى‏شود، ولى تا در داخل محدوده بین وطن و حد ترخص آن هست، حکم مسافر بر او جارى نمى‏شود.

س 659: محل کار من که در آنجا سکونت هم دارم، غیر از وطن اصلی ام است و با آن بیش از مسافت شرعی فاصله دارد، و محل کارم را هم وطن خود قرار نداده‏ام و امکان دارد فقط برای چندین سال در آنجا بمانم. گاهی از آنجا برای انجام مأموریت اداری به مدت دو یا سه روز در ماه خارج می‏شوم، آیا هنگامی که از شهری که در آن سکونت دارم به مقداری بیش از مسافت شرعی خارج شده و بر می‏گردم، واجب است در بازگشت قصد اقامت ده روز کنم یا خیر؟ و اگر قصد اقامت ده روز واجب است، تا چه مسافتی می‏توانم به اطراف شهر بروم؟

ج: اگر از شهرى که در آن سکونت دارید، به مقدار مسافت شرعى خارج شوید، هنگام مراجعت باید دوباره قصد اقامت ده روز نمایید، و در صورتى که قصد اقامت ده روز به‌طور صحیح تحقق پیدا کرد و حکم تمام خواندن نماز هرچند با خواندن حداقل یک نماز چهار رکعتى محقق شد، خروج به کمتر از مسافت شرعى ضررى به حکم اقامت نمى‏زند، همچنان‌که در خلال ده روز قصد خروج به باغها و مزرعه‏هاى محل اقامت، به قصد اقامت آسیبى نمى‏رساند.

س 660: اگر شخصی برای چندین سال در چهار کیلومتری وطنش باشد و هر هفته به خانه‏اش برود، هنگامی که این شخص به محلی مسافرت کند که فاصله آن با وطنش بیست و پنج کیلومتر و با مکانی که چندین سال در آن درس خوانده است، بیست و دو کیلومتر است، نماز او چه حکمی دارد؟

ج: اگر از وطنش به آنجا مسافرت کند، نماز قصر است.

س 661: مسافری قصد رفتن به سه فرسخی را دارد، ولی از ابتدا در نظر دارد که در بین راه از راه فرعی برای انجام کار معیّنی به یک فرسخی برود و سپس به مسیر اصلی برگشته و به سفر خود ادامه دهد، نماز و روزه این مسافر چه حکمی دارد؟

ج: حکم مسافر را ندارد و ضمیمه کردن مقدار راهى که با خروج از مسیر اصلى و بازگشت به آن پیموده، براى تکمیل مسافت شرعى کافى نیست.

س 662: با توجه به فتوای امام خمینی(قدّس‏سرّه) مبنی بر وجوب قصر نماز و افطار هنگام سفر به هشت فرسخی، اگر مقدار رفتن کمتر از چهار فرسخ باشد، ولی در بازگشت، به علت مشکلات راه و نبودن ماشین، مجبور به پیمودن مسافتی بیش از شش فرسخ شود، آیا باید نماز را شکسته خواند و روزه را افطار کرد؟

ج: اگر رفتن کمتر از چهار فرسخ باشد و مسیر بازگشت هم به مقدار مسافت شرعى نباشد، نماز تمام و روزه صحیح است.

س 663: کسی که از محل سکونت خود به محل دیگری که کمتر از مسافت شرعی است، سفر کند و در خلال ایام هفته چندین بار از آن محل به محله‏های دیگر برود، به‌طوری که مجموع مسافت بیش از هشت فرسخ شود، چه وظیفه‏ای دارد؟

ج: اگر هنگام خارج شدن از منزل قصد پیمودن مسافت شرعى را نداشته و فاصله بین مقصد اول و محله‏هاى دیگر هم به مقدار مسافت شرعى نباشد، حکم مسافر را ندارد.

س 664: اگر انسان به قصد رفتن به مکان معیّنی از شهر خود خارج شود و در آنجا به گردش بپردازد، آیا این گردش جزء مسافتی که از منزل پیموده، محسوب می‏شود؟

ج: گردش در مقصد جزء مسافت محسوب نمى‏شود.

س 665: آیا هنگام قصد اقامت، جایز است نیّت خروج از محل اقامت به محل دیگری را که کمتر از چهار فرسخ با آن فاصله دارد بنمائیم؟

ج: قصد خروج از محل اقامت به اندازه کمتر از مسافت شرعى اگر به صدق اقامت ده روز ضرر نزند مثل بیرون رفتن از آنجا به مدت چند ساعت از روز یا شب براى یک بار یا چند بار به شرطى که مجموع ساعات خروج از شش، هفت ساعت بیشتر نشود، در این صورت، قصد خروج به قصد اقامت لطمه نمى‏زند.

س 666: با توجه به اینکه رفت و آمد از محل سکونت به محل کار که بیشتر از بیست و چهار کیلومتر از هم فاصله دارند، موجب می‏شود که نماز تمام خوانده شود، اگر من از شهری که در آن کار می‏کنم به خارج از آن و یا شهر دیگری که فاصله آن با محل کارم به مقدار مسافت شرعی نیست، بروم و قبل از ظهر یا بعد از ظهر به محل کارم برگردم، آیا باز هم نمازم تمام است؟

ج: به مجرد خارج شدن از محل کار به مقدار کمتر از مسافت شرعى، هرچند ارتباطى با کار روزانه شما نداشته باشد، حکم نماز و روزه شما در محل کار تغییر نمى‏کند، و فرقى هم نمى‏کند که قبل از ظهر به محل کارتان برگردید یا بعد از ظهر.

س 667: من از اهالی اصفهان هستم و مدتی است که در دانشگاهی در شاهین شهرکه از توابع اصفهان است مشغول به کارم، و فاصله بین اصفهان و شاهین شهر کمتر از مسافت شرعی (در حدود بیست کیلومتر) است، ولی تا دانشگاه که در اطراف شاهین شهر واقع شده، بیشتر از مسافت شرعی (در حدود بیست و پنج کیلومتر) است. با توجه به اینکه دانشگاه در شاهین شهر است و راه من از وسط شهر عبور می‏کند، ولی مقصد اصلی من دانشگاه است، آیا مسافر محسوب می‏شوم یا خیر؟

ج: اگر فاصله بین دو شهر کمتر از چهار فرسخ شرعى باشد، حکم سفر مترتب نمى‏شود.

س 668: من هر هفته برای زیارت حضرت معصومه(سلام‌الله‌علیها) و انجام اعمال مسجد جمکران به شهر قم مسافرت می‏کنم، آیا در این سفر نمازم را تمام بخوانم یا شکسته؟

ج: در این سفر حکم سایر مسافرین را دارید و نماز شما قصر است.

س 669: محل تولد من شهر کاشمر است و از سال 1345 هجری شمسی تا سال 1369 ساکن تهران بوده‏ام و آنجا را وطن برای خود انتخاب کردم، و مدت سه سال است که همراه با خانواده‏ام برای ماموریت اداری به بندرعباس آمده و کمتر از یک سال دیگر به شهر تهران که وطن من است، باز خواهم گشت. با توجه به اینکه در مدتی که در بندرعباس هستم، هر لحظه امکان دارد برای مأموریت به شهرهای تابع بندرعباس بروم و مدتی در آنجا بمانم و زمان مأموریت‏های اداری هم که به من ارجاع می‏شود، قابل پیش بینی نیست، خواهشمندم اولاً: حکم نماز و روزه مرا بیان فرمایید. ثانیاً: با توجه به اینکه در اغلب اوقات یا در بعضی از ماههای سال برای چند روز در مأموریت اداری به سر می‏برم، آیا کثیر السفر محسوب می‏شوم یا خیر؟ ثالثاً: با توجه به اینکه همسرم خانه‏دار و متولد تهران است و با من به بندرعباس آمده و ساکن آن شده است، حکم شرعی نماز و روزه وی چیست؟

ج: نماز و روزه شما در محل کار فعلى‌تان که وطن شما نیست، حکم نماز و روزه مسافر را دارد، یعنى نماز شکسته است و روزه‏تان صحیح نیست، مگر آنکه در آنجا قصد اقامت ده روز کنید و یا در هر ده روز حداقل یک بار به خاطر کارى که مربوط به وظیفه شما است، مسافرت نمایید؛ و اما همسرتان که در محل کار همراه شما است، اگر قصد اقامت ده روز کرده باشد، نماز وى تمام و روزه‏اش صحیح است و در غیر این صورت نمازش شکسته است و نمى‏تواند روزه بگیرد.

س 670: شخصی قصد اقامت ده روز در جایی کرده است، به خاطر اینکه می‏دانسته که ده روز در آنجا می‏ماند و یا تصمیم بر ماندن داشته است ولی بعد از آنکه با خواندن یک نماز چهار رکعتی، حکم تمام خواندن نماز بر او مترتب شد، مسافرتی غیر ضروری برای وی پیش می‏آید، آیا رفتن به آن سفر برای او جایز است؟

ج: سفر او اشکال ندارد، هرچند غیر ضرورى باشد.

س 671: اگر فردی برای زیارت حرم امام رضا(علیه‌الصلوه‌والسلام) مسافرت نماید و با آنکه می‏داند کمتر از ده روز در آنجا خواهد ماند ولی برای اینکه نمازش تمام باشد، قصد اقامت ده روز می‏کند، این کار او چه حکمی دارد؟

ج: اگر مى‏داند که در آنجا ده روز نمى‏ماند، قصد اقامت ده روز معنا و اثرى ندارد و باید در آنجا نمازش را شکسته بخواند.

س 672: مأمورین غیر محلی که هیچگاه ده روز در شهر محل کار نمی‏مانند، ولی مسافرت آنان کمتر از مسافت شرعی است، از جهت تمام یا شکسته بودن نماز چه وظیفه‏ای دارند؟

ج. در فرض سؤال، هرگاه ده روز در جایی اقامت نکنند، در غیر سفر اول (و دوم در ابتدای کار) سفرشان شغلی محسوب می شود و در محل سکونت، محل کار و بین آن دو نمازشان تمام است.

س 673: کسی که به جایی مسافرت کرده و نمی‏داند چه مقدار در آنجا خواهد ماند، ده روز یا کمتر، چگونه باید نماز بخواند؟

ج: وظیفه شخص مردد تا سى روز قصر است و از آن به بعد باید نمازش را تمام بخواند، هرچند در همان روز بخواهد برگردد.

س 674: کسی که در دو مکان تبلیغ می‏کند و قصد اقامت ده روز هم در آن منطقه دارد، نماز و روزه‏اش چه حکمی دارد؟

ج: اگر از نظر عرف دو مکان محسوب شوند، قصد اقامت در هر دو محل و یا در یکى از آن دو با قصد رفت و آمد به مکان دیگر در خلال ده روز، صحیح نیست.


حد ترخص‏

اجوبه الاستفتائات

س 675: در آلمان و بعضی از کشورهای اروپایی، گاهی فاصله بین بعضی از شهرها (یعنی فاصله تابلوهای خروجی شهری و ورودی شهر دیگر) به صد متر نمی‏رسد، حتی بعضی از خانه‏ها و خیابان‏های دو شهر کاملاً به هم متصل هستند، حد ترخص این موارد چگونه است؟

ج: با فرض اتصال یکى از دو شهر به دیگرى به نحوى که در سؤال آمده است، آن دو، حکم دو محله یک شهر را دارند که خروج از یکى به دیگرى مسافرت محسوب نمى‏شود تا نیاز به حد ترخص باشد.

س 676: معیار حد ترخص شنیدن اذان و دیدن دیوارهای شهر است، آیا یکی از آن دو کافی است یا اینکه باید هر دو با هم وجود داشته باشند؟

ج: احوط، رعایت هر دو علامت است، هرچند بعید نیست که شنیده نشدن اذان براى تعیین حد ترخص کافى باشد.

س 677: آیا معیار حد ترخص شنیدن صدای اذان از خانه‏های طرفی است که مسافر از آن طرف شهر خارج یا داخل آن می‏شود، یا اینکه معیار اذان وسط شهر است؟

ج: معیار، شنیدن اذان آخر شهر از طرفى است که مسافر از آن خارج و یا داخل آن مى‏شود.

س 678: در اینجا بین اهالی یکی از نواحی راجع به مسافت شرعی اختلاف وجود دارد. عده‏ای می‏گویند که دیوارهای آخرین خانه‏های منطقه که به هم متصل هستند، ملاک است. عده‏ای هم معتقدند که باید مسافت را از کارخانه‏ها و شهرکهای پراکنده‏ای که بعد از خانه‏های شهر واقع شده است، محاسبه کرد، سؤال این است که آخر شهر کجاست؟

ج: تعیین آخر شهر موکول به نظر عرف است. اگر در نظر عرف کارخانه‏ها و شهرکهاى پراکنده اطراف شهر جزو شهر نباشد، مسافت را از آخر خانه‏هاى شهر باید حساب نمود.


سفر معصیت‏

اجوبه الاستفتائات

س 679: اگر انسان بداند در سفری که می‏خواهد برود، مرتکب معاصی و محرمات خواهد شد، آیا نمازش شکسته است یا تمام؟

ج: مادامى که سفر او به خاطر ترک واجب یا فعل حرامى نباشد، نماز او مانند سایر مسافران شکسته است.

س 680: کسی که بدون قصد معصیت مسافرت کند، ولی در بین راه برای ادامه و تکمیل سفر قصد ارتکاب معصیت نماید، آیا نمازش را باید تمام بخواند یا شکسته؟ آیا نمازهای شکسته‏ای که در طول راه خوانده، صحیح است یا خیر؟

ج: واجب است از زمانى که قصد استمرار سفر به خاطر معصیت کرده، نمازش را تمام بخواند و نمازهایى را که پس از تصمیم به ادامه سفر به قصد ارتکاب گناه، شکسته خوانده است، باید اعاده کند و تمام بخواند.

س 681: سفر برای تفریح یا خرید مایحتاج زندگی با فرض فراهم نبودن مکانی برای نماز و مقدمات آن در مسافرت، چه حکمی دارد؟

ج: اگر بداند که در مسافرت مبتلا به ترک بعضى از واجبات نماز مى‏شود، احوط این است که به آن سفر نرود، مگر آنکه ترک آن براى او ضرر یا مشقت داشته باشد. در هر صورت جایز نیست نماز را در هیچ حالى ترک نماید.


احکام وطن‏

اجوبه الاستفتائات

س 682: من متولد شهر تهران هستم و پدر و مادرم در اصل از اهالی شهر «مهدی شهر» هستند، لذا چندین بار در طول سال به آنجا سفر می‏کنند و من هم همراه آنان می‏روم، با توجه به اینکه من قصد بازگشت به «مهدی شهر» را برای سکونت ندارم، بلکه قصد دارم در تهران بمانم، نماز و روزه‏ام چه حکمی دارند؟

ج: در فرض مذکور، نماز و روزه شما در وطن اصلى پدر و مادرتان، حکم نماز و روزه سایر مسافرین را دارد.

س 683: من شش ماه از سال را در شهری و شش ماه را در شهر دیگری که محل تولدم و محل سکونت من و خانواده‏ام است، زندگی می‏کنم، ولی در شهر اول به‌طور متوالی و مستمر ساکن نیستم، مثلاً دو هفته یا ده روز و یا کمتر در آن می‏مانم و سپس به محل تولد و سکونت خانواده‏ام بر می‏گردم، سؤال من این است که اگر قصد ماندن کمتر از ده روز را در شهر اول داشته باشم، آیا حکم مسافر را دارم یا خیر؟

ج: اگر آن شهر وطن اصلى شما نباشد و قصد توطن در آنجا را هم نداشته باشید، در صورتى که قصد اقامت کمتر از ده روز را داشته باشید، حکم سایر مسافرین را دارید، مگر آنکه آنجا محل کار شما باشد و حداقل هر ده روز یکبار جهت کار به آنجا رفت و آمد داشته باشید که در این صورت نماز شما تمام و روزه‏تان صحیح است.

س 684: کسی که می‌خواهد سالیانی در مکانی بماند، تا چه مدتی بنای ماندن آنجا را داشته باشد، حکم وطن را دارد، و آیا بین ماندن در آنجا صرفاً به قصد زندگی یا برای کار یا هر دو، تفاوتی وجود دارد؟

ج: اگر بنای زندگی در آنجا را به مدّت هفت، هشت سال داشته باشد برای ترتّب حکم وطن کافی است.

س 685: وطن شخصی تهران است و در حال حاضر قصد دارد در یکی از شهرهای نزدیک تهران ساکن شده و آن را وطن خود قرار دهد، ولی چون محل کسب و کار روزانه‏اش در تهران است، نمی‏تواند ده روز در آنجا بماند، چه رسد به شش ماه، بلکه هر روز به محل کارش می‏رود و شب به آنجا برمی‏گردد، نماز و روزه او در آن شهر چه حکمی دارد؟

ج: شرط تحقق عنوان وطن جدید این نیست که انسان بعد از قصد توطن و سکونت در شهرى، شش ماه به‌طور مستمر در آنجا بماند، بلکه بعد از اینکه آنجا را به عنوان وطن جدید انتخاب نمود و با این قصد، مدتى (اگر چه فقط شبها) آنجا سکونت نمود، وطن او محسوب مى‏شود.

س 686: محل تولد من و همسرم شهر کاشمر است، ولی بعد از استخدام در یکی از ادارات دولتی، به نیشابور منتقل شدم، پدر و مادر ما هنوز در زادگاهمان زندگی می‏کنند، در ابتدای رفتن به نیشابور، از وطن اصلی خود اعراض کردیم، ولی اکنون بعد از پانزده سال از این امر منصرف شده‏ایم، خواهشمندم به سؤالات زیر پاسخ فرمایید: 1 ـ هنگامی که به خانه پدر و مادرمان می‏رویم و چند روز نزد آنها می‏مانیم، وظیفه من و همسرم راجع به نماز چیست؟ 2 ـ فرزندان ما که در محل سکونت فعلی ما (نیشابور) متولد شده و در حال حاضر به سن بلوغ رسیده‏اند، هنگامی که به شهر پدری مان (کاشمر) رفته و چند روز نزد آنها می‏مانیم، چه وظیفه‏ای دارند؟

ج: بعد از آنکه از وطن اصلى‌تان(کاشمر) اعراض کردید، دیگر حکم وطن در آنجا بر شما جارى نمى‏شود، مگر آنکه دوباره براى زندگى به آنجا برگشته وبا قصد زندگى دائم مدتى در آنجا اقامت کنید و این شهر نسبت به فرزندان شما هم حکم وطن را ندارد و همه شما در آنجا حکم مسافر را دارید.

س 687: شخصی دارای دو وطن است، در نتیجه نماز خود را در هر دو مکان تمام می‏خواند و روزه هم می‏گیرد، آیا واجب است که همسر و فرزندان تحت تکفل وی در این مسأله از سرپرست خود تبعیت نمایند یا اینکه می‏توانند مستقل از او عمل کنند؟

ج: زن مى‏تواند وطن جدید شوهرش را وطن خود قرار ندهد، ولى فرزندان اگر صغیر باشند و در تصمیم‏گیرى و کسب درآمد مستقل نباشند و یا در این مسأله تابع اراده پدر باشند، وطن جدید پدر، وطن آنها هم محسوب مى‏شود.

س 688: اگر زایشگاه خارج از وطن پدر باشد و مادر ناچار باشد که چند روزی برای وضع حمل به زایشگاه منتقل شود و بعد از تولد فرزند برگردد، وطن این طفل کجاست؟

ج: اگر زایشگاه در وطن پدر و مادر که در آن زندگى مى‏کنند قرار داشته باشد، همانجا وطن اصلى کودک هم خواهد بود، در غیر این صورت مجرد تولد در شهرى باعث نمى‏شود که آنجا وطن او شود، بلکه وطن وى همان وطن پدر و مادر است که بعد از تولد به آنجا برده شده و با آنها زندگى مى‏کند.

س 689: چند سال است که شخصی در شهر اهواز سکونت دارد ولی آنجا را به عنوان وطن دوم خود قرار نداده است، اگر از آن شهر به مقدار بیشتر یا کمتر از مسافت شرعی خارج شود، هنگام بازگشت مجدد به آنجا، نماز و روزه او چه حکمی دارد؟

ج: بعد از آنکه قصد اقامت در اهواز کرد و حکم تمام خواندن نماز با بجا آوردن حداقل یک نماز چهار رکعتى بر او مستقر شد، تا از آنجا به مقدار مسافت شرعى و یا بیشتر خارج نشده، نمازش تمام و روزه او صحیح است. ولى اگر به آن مقدار از آنجا خارج شود، حکم سایر مسافرین را خواهد داشت.

س 690: من فردی عراقی هستم که قصد اعراض از وطنم عراق را دارم، آیا همه ایران را وطن خود قرار دهم یا منطقه‏ای را که در آن ساکن هستم و یابرای انتخاب وطن حتماً باید خانه‏ای بخرم؟

ج: در وطن جدید، قصد توطن در شهر خاص و معیّن و سکونت در آن به مدتى که انسان عرفاً اهل آنجا محسوب شود، شرط است، ولى تملک خانه یا غیر آن شرط نیست.

س 691: کسی که قبل از بلوغ از محل تولد خود به شهر دیگری مهاجرت نماید و به مسأله اعراض از وطن آگاه نباشد، الآن که به سن تکلیف رسیده، نسبت به نماز و روزه‏اش در آنجا چه وظیفه‏ای دارد؟

ج: اگر از محل تولد به تبعیت از پدرش مهاجرت کند و پدر وی قصد عدم بازگشت به آنجا را برای زندگی داشته باشد، آن مکان برای او هم حکم وطن را ندارد.

س 692: اگر شخصی وطنی داشته باشد که در حال حاضر در آن سکونت نمی‏کند، ولی گاهی با همسرش به آنجا می‏رود، آیا همسر او در آنجا باید مانند وی نمازش را تمام بخواند یا خیر؟ و اگر همسرش تنها به آنجا برود نمازش چه حکمی دارد؟

ج: مجرد اینکه آن مکان وطن شوهر اوست باعث نمى‏شود که وطن وى هم باشد و بر او در آنجا احکام وطن جارى شود.

س 693: آیا محل کار حکم وطن را دارد؟

ج: اشتغال به کارى در مکانى موجب نمى‏شود که آن مکان وطن گردد، ولى اگر از محل سکونت تا محل کار که به مقدار مسافت شرعى با هم فاصله دارند، در هر ده روز حداقل یک مرتبه رفت و آمد نماید، نماز وى در آنجا تمام و روزه‏اش صحیح است.

س 694: مراد از اعراض از وطن چیست؟ آیا مجرد ازدواج زن و رفتن وی همراه شوهر به هر جایی که او می‏خواهد، اعراض محسوب می‏شود یا خیر؟

ج: مراد از اعراض، خروج از وطن با تصمیم بر عدم بازگشت به آن براى سکونت است. و مجرد رفتن زن به ‏خانه ‏شوهر در شهر دیگر، مستلزم اعراض از وطن اصلى‏اش نیست.

س 695: خواهشمندیم نظر خود را درباره وطن اصلی و وطن دوم بیان فرمایید.

ج: وطن اصلى جایى است که انسان در آن متولد شده و مدتى در آن بوده و رشد و نمو پیدا کرده است. وطن دوم هم جایى است که مکلّف آن را براى سکونت دائم، ولو براى چند ماه در هر سال، برگزیده است و یا بناى زندگى در آنجا به مدت هفت، هشت سال داشته باشد.

س 696: پدر و مادر من از اهالی شهر ساوه هستند و هر دو در کودکی به تهران آمده و در آن سکونت کرده‏اند. بعد از ازدواج به شهر چالوس رفته و در آن ساکن شده‏اند، زیرا محل کار پدرم آنجا بوده است. بنا بر این من در تهران به دنیا آمده، ولی هرگز در آن اقامت نکرده‏ام، در تهران و ساوه چگونه نماز بخوانم؟

ج: اگر بعد از تولد در تهران، در آنجا رشد و نمو نکرده باشید، تهران وطن اصلى شما محسوب نمى‏شود، بنا بر این اگر تهران و ساوه را به عنوان وطن اتخاذ نکرده باشید، در آنجا حکم وطن بر شما جارى نمى‏شود.

س 697: شخصی از وطنش اعراض نکرده است و در حال حاضر حدود شش سال است که در شهر دیگری اقامت دارد، در صورتی که به وطن خود برگردد، با توجه به اینکه بر تقلید امام راحل(قدّس‏سرّه) باقی مانده، آیا نماز خود را باید تمام بخواند یا شکسته؟

ج: تا از وطن سابق خود اعراض نکرده، حکم وطن نسبت به او باقى است و نماز وى در آنجا تمام و روزه‏اش صحیح است.

س 698: دانشجویی خانه‏ای را در شهر تبریز برای تحصیل در دانشگاه آن به مدت چهار سال اجاره کرده است، همچنین وی در صورت امکان، قصد ماندن دائمی در تبریز را دارد، در حال حاضر در ایام ماه مبارک رمضان گاهی به وطن اصلی‏اش رفت و آمد می‏کند، آیا آن دو مکان، برای او دو وطن محسوب می‏شوند؟

ج: اگر در حال حاضر قصد قطعى بر توطّن در محل تحصیل نداشته باشد، آنجا حکم وطن را براى او نخواهد داشت. ولى حکم وطن بودن وطن اصلى او تا زمانى که از آن اعراض نکرده، نسبت به وى باقى است.

س 699: من در شهر کرمانشاه به دنیا آمده‏ام و شش سال است که در تهران ساکن هستم و بدون اینکه از وطن اصلی خود اعراض کرده باشم، قصد توطن در تهران کرده‏ام. اگر در هر یک یا دو سال از منطقه‏ای به منطقه دیگری از مناطق تهران منتقل شوم، نماز و روزه‏ام در آنجا چه حکمی دارد؟ و چون بیشتر از شش ماه است که در منطقه جدیدی از تهران ساکن هستیم، آیا آنجا برای ما حکم وطن را دارد یا خیر؟ هنگامی که در طول روز به مناطق مختلف تهران رفت و آمد می‏کنیم، نماز و روزه ما چه حکمی دارد؟

ج: اگر در تهران فعلى و یا محله‏اى از آن قصد توطن نموده‏اید، سراسر آنجا وطن شما محسوب مى‏شود، و در تمامى محله‏هاى تهران حکم وطن بر شما جارى است و نمازتان تمام و روزه شما صحیح است و تردد شما در تهران فعلى حکم سفر را ندارد.

س 700: محل کار و سکونت فعلی شخصی از اهالی روستا در تهران است و پدر و مادر او در روستا زندگی می‏کنند و در آن ملک و آب دارند، این شخص برای دیدار و کمک به آنجا می‏رود، ولی تمایلی به بازگشت به آنجا برای سکونت ندارد، با توجه به اینکه آنجا زادگاه وی است، نماز و روزه‏اش در آنجا چه حکمی دارد؟

ج: اگر قصد مراجعت به آن روستا براى سکونت و زندگى ندارد، بلکه تصمیم به عدم مراجعت دارد، حکم وطن بر او در آنجا جارى نمى‏شود.

س 701: آیا محل تولد شخص هرچند در آنجا ساکن نباشد، وطن محسوب می‏شود؟

ج: اگر در آنجا مدتى مانده و رشد و نمو کرده باشد، تا از آن اعراض نکرده است، حکم وطن را دارد و در غیر این صورت حکم وطن ندارد.

س 702: نماز و روزه کسی که سالهای زیادی (نه سال) در سرزمینی که وطن او نیست، زندگی می‏کند، و در حال حاضر ممنوع الورود به وطن خود است، ولی یقین دارد که روزی به آن باز خواهد گشت، چه حکمی دارد؟

ج: نماز و روزه او در کشورى که فعلاً در آن ساکن است، حکم نماز و روزه سایر مسافرین را دارد.

س 703: شش سال از عمرم را در روستایی و هشت سال را در شهری گذرانده و در حال حاضر برای تحصیل به مشهد آمده‏ام، نماز و روزه‏ام در هر یک از این مکانها چه حکمی دارد؟

ج: تا از روستاى محل تولد اعراض نکرده‏اید، براى شما نسبت به نماز و روزه، حکم وطن را دارد و در مشهد تا قصد توطن در آن نکرده‏اید، حکم مسافر را دارید، و شهرى هم که چندین سال در آن ساکن بوده‏اید، اگر آن را به عنوان وطن انتخاب کرده باشید، تا از آن اعراض نکرده‏اید، حکم وطن را براى شما دارد و در غیر این صورت در آن حکم مسافر را خواهید داشت.


تبعیت زن و اولاد در وطن‏

اجوبه الاستفتائات

س 704: آیا زن در وطن و اقامت تابع شوهر است؟

ج: مجرد زوجیّت موجب تبعیّت قهرى نمى‏شود، و زن مى‏تواند در انتخاب وطن و قصد اقامت تابع شوهر خود نباشد. بله، اگر زن در انتخاب وطن و اعراض از آن تابع اراده همسرش باشد، قصد شوهرش براى او کافى است و شهرى که همسرش با او براى زندگى دائم و به قصد توطن به آنجا رفته است، وطن وى هم محسوب مى‏شود و همچنین اعراض شوهر او از وطن مشترکشان با خروج از آن و رفتن به جایى دیگر، اعراض او از وطن هم محسوب مى‏گردد، و براى اقامت ده روز در سفر، اطلاع او از قصد شوهرش مبنى بر اقامت ده روز با این فرض که وى تابع اراده شوهر است براى وى کافى است، بلکه اگر مجبور به همراهى با شوهرش در مدت اقامت در آنجا باشد، نیز حکم همین است.

س 705: جوانی با زنی از شهری دیگر ازدواج نموده است، هنگامی که این زن به خانه پدرش می‏رود، نمازش قصر است یا تمام؟

ج: تا زمانى که از وطن اصلى خود اعراض نکرده، نمازش در آنجا تمام است.

س 706: آیا زن و فرزندان مشمول مسأله «1284» رساله حضرت امام(قدّس‏سرّه) هستند؟ یعنی در تحقق سفر آنها قصد سفر توسط آنان شرط نیست؟ و آیا وطن پدر موجب تمام بودن نماز کسانی که تابع وی هستند، می‏گردد؟

ج: اگر در سفر تابع پدر ولو قهراً باشند، قصد پدر براى پیمودن مسافت در صورت اطلاع آنان از آن کافى است. ولى در انتخاب وطن و اعراض از آن، اگر در تصمیم‏گیرى و زندگى مستقل نباشند، یعنى بر حسب طبیعت و ارتکازشان تابع اراده پدر باشند، در اعراض از وطن سابق و اتخاذ وطن جدید که پدر با آنها براى زندگى دائمى به آنجا رفته است، تابع وى خواهند بود.


احکام بلاد کبیره‏

اجوبه الاستفتائات

س 707: نظر جنابعالی درباره شهرهای بزرگ از جهت قصد توطن یا اقامت ده روز در آنها چیست؟

ج: در احکام مسافر و قصد توطن و قصد اقامت ده روز فرقى بین شهرهاى بزرگ و معمولى نیست و حتى با قصد توطن در یک شهر بزرگ و مدتى در آنجا ماندن، بدون معیّن کردن محله خاصى از آن، تمام آن شهر حکم وطن را درباره او پیدا خواهد کرد. همچنین اگر قصد اقامت ده روز در مانند این شهر نماید، بدون اینکه محله خاصى از آن را قصد نماید، حکم تمام بودن نماز و صحّت‏ روزه در مورد او در تمام محله‏هاى آن شهر جارى خواهد بود.

س 708: شخصی از فتوای امام(قدّس‏سرّه) در مورد اینکه تهران از بلاد کبیره است، مطلع نبوده و پس از پیروزی انقلاب اسلامی به فتوای امام(قدّس‏سرّه) علم پیدا کرده است، نماز و روزه‏ای را که به نحو متعارف به جا آورده، چه حکمی دارد؟

ج: اگر در حال حاضر بر تقلید امام(قدّس‏سرّه) در آن مسأله باقى باشد، واجب است که اعمال گذشته‏اش را که با فتواى امام(قدّس‏سرّه) منطبق نیست، تدارک نماید، به این معنى که نمازهایى را که به جاى شکسته، تمام خوانده به‌صورت شکسته قضا کند و روزه‏هایى را که در حال مسافرت گرفته است، قضا نماید.


نماز استیجاری‏

اجوبه الاستفتائات

س 709: من قادر بر خواندن نماز نیستم، آیا جایز است که شخصی به نیابت از من نماز بخواند؟ آیا فرقی بین اینکه نائب طلب اجرت کند و یا طلب اجرت نکند، وجود دارد؟

ج: شخص مکلف تا زنده است باید نمازهاى واجبش را خودش، به هر نحو که مى‏تواند، انجام دهد و نماز نائب چه با اجرت و چه بدون اجرت براى او مجزى نیست.

س 710: کسی که نماز استیجاری می‏خواند: 1 ـ آیا گفتن اذان و اقامه و سلام‌های سه گانه و تسبیحات اربعه به‌طور کامل بر او واجب‏ است؟ 2 ـ اگر یک روز مثلاً نماز ظهر و عصر را بخواند و در روز بعد نمازهای پنجگانه را به‌طور کامل به جا آورد، آیا رعایت ترتیب لازم است؟ 3 ـ آیا در نماز استیجاری، ذکر خصوصیات میّت شرط است یا خیر؟

ج: ذکر خصوصیات میّت لازم نیست، و رعایت ترتیب فقط بین نمازهاى ظهر و عصر و مغرب و عشا شرط است، و هرگاه در عقد اجاره کیفیت خاصى بر اجیر شرط نشده باشد و کیفیت معهودى که اطلاق عقد اجاره به آن انصراف پیدا کند، هم وجود نداشته باشد، بر اجیر لازم است که نماز را با مستحباتى که انجام آن متعارف است بخواند، ولى واجب نیست که براى هر نمازى اذان بگوید.


نماز استیجاری‏

استفتائات جدید

س. کسی که تا ظهر مبطل روزه انجام نداده و نیت روزه هم از قبل نداشته می‌تواند قبل از ظهر نیت روزه استیجاری کند؟

ج. باید مورد اجاره طبق قرارداد اجاره و نیز آنچه متعارف بین مؤمنان است، انجام گیرد. در غیر این صورت باید به اجیر کننده مراجعه شود.

س: خواستم ببینم آیا در نماز استیجارى اکتفا به واجبات کافى است یا خیر؟

ج) اگر شرط نکرده باشد که چگونه بجا آورد، باید مستحبّاتى را که معمولاً افراد عادى بجا مى‌آورند بجا بیاورد.

س: اگر کسى چند روز نماز یا روزه استیجارى گرفته باشد اما اسم منوب‌عنه را فراموش کرده و امکان پرسیدن اسم او هم نباشد، وظیفه‌اش در این باره چیست؟

ج) در فرض مذکور ذکر اسم منوب‌عنه لازم نیست بلکه همین مقدار که اشاره به شخص خاصى شود، کفایت مى‌کند.

س: بنده از طرف وصى میت اجیر نشدم. بلکه شخصى اجیر- با اذن یا بدون اذن- به علت کمبود وقت، مقدارى از نماز استیجارى‌ خود را با مقدارى پول به بنده داد ، آیا این‌گونه اجاره‌ى نماز صحیح است یا خیر؟ اگر صحیح نیست تکلیف نمازهایى که خوانده شده چیست؟

ج) شما نسبت به آن تکلیفى ندارید.

س: شخصى نماز استیجارى گرفته بوده و بنده براى کمک به ایشان تبرعاً مقدارى از آن نماز را به عهده گرفتم. اولاً نمى‌دانم که آن شخص اذن این کار را داشته یا نه، دوماً نتوانستم سر مدت تعیین شده نماز را بخوانم و هنوز مقدارى از نماز باقى مانده است. آیا بنده باید بقیه نمازها را خودم بخوانم یا به ایشان برگردانم؟ تکلیف آن مقدار را که نخوانده‌ام چیست؟

ج) اگر اجیر مجاز به اجاره غیر هم بوده، نمازهایى را که خوانده‌اید، صحیح است و نسبت به بقیه موضوع را به اطلاع اجیر برسانید.

س: پدر اینجانب شش سال نماز استیجارى گرفته بود که خود آن مرحوم یکسال آن را خوانده ولى پنج سال دیگر باقى مانده است. به واسطه ناآگاهى از مسأله‌، چهار سال آن را بدون اجازه ورثه‌ى کسى که نماز از او قضا شده، خوانده‌ایم و یک سال دیگر باقى است. اولاً تکلیف ما در مورد آن چهار سالى که بدون اجازه ورثه خوانده‌ایم چیست؟ و ثانیاً‌ براى خواندن یک سال باقى مانده، آیا باید از ورثه آن مرحوم اجازه بگیریم ؟

ج) اگر اجاره مشروط به مباشرت پدرتان بوده است، نسبت به مقدار باقى مانده اجاره باطل مى‌شود و تابع رضایت و اجازه‌ى صاحبان مبلغ مذکور مى‌باشد.

س: بنده به دلیل مشکلات زیاد مالى که داشتم از دفتر حضرت امام خمینى (قدس سره) نماز و روزه گرفتم. ولى بعداً نتوانستم در سر قرار، آن را تمام کنم و حال پولى ندارم که پس بدهم. وظیفه‌ام چیست؟ بعد از وقت مى‌توانم انجام دهم؟ با آن پول سجاده و لباس خریده‌ام آیا نمازم با آنها درست است یا خیر؟

ج) اگر براى شما به منظور انجام نماز و روزه وقتى معیّن کرده‌اند در این صورت انجام آن بعد از گذشت مدت صحیح نیست مگر با اجازه شخصى که شما را اجیر کرده است و اگر بدون اجازه انجام دهید مستحّق اجرت نمى‌باشید.

س: اگر شخصى به اجرت دویست هزار تومان، اجیر شود تا یک سال نماز بخواند؛ الف: آیا آن شخص مى‌تواند نماز را به کسى دیگر بدهد تا تبرعاً بخواند ولى خودش آن مبلغ را بردارد؟ ب: آیا شخص مى‌تواند همه نمازها را به کسى دیگر بدهد و در مقابل سى‌هزار تومان اجرت به او بپردازد و صد و هفتاد هزار تومان براى خود بردارد؟ مرحوم حضرت امام (ره) در تحریرالوسیله [القول فی صلاه الاستیجار مسأله 9] مى‌فرمایند: «لو تقبّل العمل من دون أن یؤاجر نفسه له یجوز أن یستأجر غیره له لکن حینئذٍ لا یجوز أن یستأجره بأقلّ من الأجره المجعوله له على الأحوط، الا اذا أتی ببعض العمل و إن قلّ». آیا این «إن قلّ» شامل «تلاش براى یافتن اجیر دیگرى» مى‌شود؟ لطفاً توضیح دهید.

ج1و2) اگر اجیر شده است نمى‌تواند بدون اذن اجیر کننده، کسى دیگرى را اجیر کند و عبارت «بعض العمل و إن قلّ» شامل تلاش براى یافتن اجیر دیگر نمى‌شود.


نماز آیات‏

اجوبه الاستفتائات

س 711: نماز آیات چیست و علت شرعی وجوب آن کدام است؟

ج: نماز آیات دو رکعت است که هر رکعت آن پنج رکوع و دو سجده دارد و اسباب شرعى وجوب آن عبارت است از: کسوف خورشید و خسوف ماه، اگر چه مقدار کمى از آنها گرفته شود؛ زلزله و هر حادثه غیرعادى که باعث ترس بیشتر مردم شود مانند بادهاى سیاه یا سرخ و یا زرد که غیرعادى باشند؛ تاریکى شدید، فرو رفتن زمین و ریختن کوه، صیحه آسمانى و آتشى که گاهى در آسمان ظاهر مى‏شود. در غیر از کسوف و خسوف و زلزله، باید آن حادثه موجب ترس و وحشت بیشتر مردم شود، و حادثه‏اى که ترس آور نباشد و یا موجب ترس و وحشت افراد نادرى گردد، اعتبار ندارد.

س 712: نماز آیات چگونه باید خوانده شود؟

ج: به چند صورت مى‏توان آن را بجا آورد: صورت اول: بعد از نیت و تکبیره الاحرام، حمد و سوره خوانده شود و به رکوع برود، سپس سر از رکوع برداشته و دوباره حمد و سوره را بخواند و به رکوع رود و باز سر از رکوع بردارد و حمد و سوره بخواند و به رکوع رود و سپس سر از رکوع بردارد و همین طور ادامه دهد تا یک رکعت پنج رکوعى که قبل از هر رکوعى حمد و سوره خوانده است انجام دهد، سپس به سجده رفته و دو سجده نماید و بعد براى رکعت دوم قیام کند و مانند رکعت اول انجام دهد و دو سجده را بجا آورد و بعد از آن تشهد بخواند و سلام دهد. صورت دوم: بعد از نیت و تکبیرهالاحرام، حمد و یک آیه (البته احتساب بسم‌الله به عنوان یک آیه خلاف احتیاط است) از سوره‏اى را قرائت کرده و رکوع کند، سپس سر از رکوع بردارد و آیه دیگرى از آن سوره را بخواند و به رکوع رود، و بعد سر از رکوع برداشته و آیه دیگرى از همان سوره را قرائت نماید و همین طور تا رکوع پنجم ادامه دهد تا سوره‏اى که پیش از هر رکوع، یک آیه از آن را قرائت کرده، قبل از رکوع آخر تمام شود. سپس رکوع پنجم را بجا آورد و به سجده رود، و پس از اتمام دو سجده، براى رکعت دوم قیام نماید و حمد و آیه‏اى از یک سوره را بخواند و به رکوع برود و همین طور مانند رکعت اول ادامه دهد تا تشهد بخواند و سلام دهد و چنانچه بخواهد براى هر رکوعى به یک آیه از سوره‏اى اکتفا کند، نباید سوره حمد را بیش از یک مرتبه در اول آن رکعت بخواند. صورت سوم: یکى از رکعت‌ها را به یکى از دو صورت و رکعت دیگر را به نحو دیگر بجا آورد. صورت چهارم: سوره‏اى را که آیه‏اى از آن را در قیام پیش از رکوع اول خوانده، در قیام پیش از رکوع دوم یا سوم یا چهارم تکمیل نماید، که در این صورت واجب است بعد از سر برداشتن از رکوع، سوره حمد را در قیام بعدى اعاده نموده و یک سوره یا آیه‏اى از آن را اگر پیش از رکوع سوم یا چهارم است، قرائت کند، و در این صورت واجب است که آن سوره را تا قبل از رکوع پنجم به آخر برساند.

س 713: آیا وجوب نماز آیات اختصاص به کسانی دارد که در شهر وقوع حادثه هستند و یا شامل همه مکلفینی که از آن مطلع شده‏اند هرچند در آن شهر نباشند نیز می‏شود؟

ج: وجوب آن مختص کسانى است که در شهر وقوع حادثه هستند و کسى هم که در شهر متصل به شهرى که حادثه در آن رخ داده، به‌طورى که مانند یک شهر محسوب شوند، زندگى مى‏کند، حکم آنها را دارد.

س 714: اگر شخصی هنگام وقوع زلزله بیهوش باشد و بعد از وقوع آن به هوش آید، آیا نماز آیات بر او واجب است؟

ج: اگر علم به وقوع زلزله پیدا نکند تا اینکه زمان متصل به وقت وقوع آن بگذرد، خواندن نماز آیات واجب نیست، اگرچه احتیاط آن است که بجا آورد.

س 715: بعد از وقوع زلزله در منطقه‏ای، غالباً در مدت کمی دهها پس لرزه رخ می‏دهد، حکم نماز آیات در این موارد چیست؟

ج: هر زلزله‏اى، چه شدید و چه خفیف، اگر زلزله مستقلى محسوب شود، نماز آیات جداگانه‏اى دارد.

س 716: اگر مرکز زلزله نگاری، وقوع لرزشهای خفیف زمین را با ذکر تعداد آن در منطقه‏ای که ما زندگی می‏کنیم، اعلام نماید، ولی ما اصلاً آنها را احساس نکنیم، آیا در این حالت نماز آیات بر ما واجب می‏شود یا خیر؟

ج: اگر هنگام وقوع زلزله و یا در زمان متصل به آن، خودتان آن را احساس نکنید، نماز آیات بر شما واجب نیست.


نماز آیات‏

استفتائات جدید

س. اگر نمازگزار در بین نماز آیات بفهمد که وقت نماز یومیه تنگ است وظیفه اش چیست؟

ج. باید نماز آیات را قطع کند و نماز یومیه را بخواند اگر غیر از نماز یومیه کاری که منافات با نماز دارد، انجام نداده میتواند نماز آیات را از همان جائی که قطع کرده ادامه دهد و تمام کند و نیازی به شروع از اول نیست وگرنه باید دوباره نمازآیات را از اول بخواند.

س: آیا در نماز آیاتى که به جماعت اقامه مى‌شود، خواندن حمد و سوره بر مأمومین واجب است؟

ج) حکم جماعت در نماز آیات مانند جماعت در نمازهاى یومیه مى‌باشد که قرائت امام از قرائت مأموم کفایت مى‌کند.

س: در شهرى که زلزله اصلى رخ مى‌دهد آیا براى تمام پس‌لرزه‌ها (حتى اگر بیش از 30 مورد باشد) نماز آیات لازم است خوانده شود؟ با توجه به اینکه فاصله بسیارى از پس‌لرزه‌ها آنقدر کم است که نمى‌توان تشخیص داد چند پس‌لرزه رخ داده است.

ج) هر زلزله ‏اى، چه شدید و چه خفیف، اگر زلزله مستقلى محسوب شود، نماز آیات جداگانه‏ اى دارد.

س: نماز آیات در مورد زلزله و خورشیدگرفتگى اگر از وقت خود عقب بیافتد آیا با نیّت قضا باید خوانده شود یا خیر؟

ج) نماز آیات براى زلزله همیشه ادا است و باید در خواندن آن تعجیل کند و مسامحه نکند ولى در خورشیدگرفتگى اگر بعداً آن را بجا آورده باید نیّت قضا کند.

س: اگر براى زلزله نماز آیات خوانده نشده، آیا قضا دارد یا خیر؟

ج) نماز آیات براى زلزله قضا نمى‌شود و هر وقت بخواند باید به نیت ادا خوانده شود.

س: آیا در نماز آیات مى‌توان اکتفا به «بسم الله الرحمن الرحیم» کرد و به رکوع رفت یا باید همراه آن آیه‌اى دیگر قرائت شود؟

ج) بنابر احتیاط، کفایت نمى‌کند و باید همراه آیه دیگر ـ اگر چه نیمى از یک آیه ـ خوانده شود.

س: اینجانب متوجه شده‌ام حضرت آقا «بسم الله الرحمن الرحیم» را به تنهایی آیه در نظر نمی‌گیرند در صورتی که بنده تا قبل از این در نماز آیات، سوره توحید را می‌خواندم و آن را به پنج آیه ـ با حساب بسم الله به عنوان یک آیه ـ تقسیم می‌کردم. تکلیف نمازهای آیاتی که به این صورت خوانده شده چگونه است؟

ج) نمازهایی را که تاکنون خوانده‌اید، صحیح است لکن بعد از این بنابر احتیاط به «بسم الله الرحمن الرحیم» به عنوان یک آیه اکتفا ننمایید، بلکه آیه‌ای دیگر یا بخشی از آیه را با آن بخوانید.

س: آیا نماز آیات را مى‌تواند به جماعت خواند؟

ج) اشکال ندارد.

س: این که در رابطه با نماز آیات فرموده‌اید، سوره را مى‌توان به پنج قسمت تقسیم کرد، آیا منظور از هر قسمت، یک آیه است یا مى‌توان آیه‌اى را به دو قسمت تقسیم کرد؛ مثل این که «لم یلد» یک قسمت و «ولم یولد» یک قسمت باشد؟

ج) تقسیم به نحو ذکر شده در سؤال، اشکال ندارد.

س: اگر کسى به رکوع دوم رکعت اول نماز آیات جماعت برسد، نمازش را چه‌طور باید بخواند؟

ج) در فرض مرقوم، داخل شدن در جماعت، محلّ اشکال است.


نوافل‏ و نمازهای مستحبی

اجوبه الاستفتائات

س 717: آیا باید نمازهای نافله بلند خوانده شود یا آهسته؟

ج: مستحب است که نافله‏هاى روز آهسته و نافله‏هاى شب بلند خوانده شود.

س 718: آیا جایز است نماز شب را که دو رکعت دو رکعت خوانده می‏شود، به‌صورت دو نماز چهار رکعتی و یک دو رکعتی و یک نماز وتر خواند؟

ج: خواندن نماز شب به‌صورت نماز چهار رکعتى صحیح نیست.

س 719: آیا هنگام خواندن نماز شب، واجب است که کسی متوجه نماز شب خواندن ما نشود؟ آیا واجب است که آن را در تاریکی بخوانیم؟

ج: در تاریکى خواندن و مخفى کردن از دیگران شرط نیست، اما ریا هم در آن جایز نیست.

س 720: آیا خواندن نافله ظهر و عصر، پس از ادای نماز ظهر و عصر و در وقت نافله، باید به قصد قضا باشد و یا به قصد دیگری؟

ج: در این هنگام، احوط اداى آن به قصد قربه الى الله، بدون قصد ادا و قضاء است.

س 721: خواهشمندیم کیفیت نماز شب را به تفصیل برای ما بیان فرمایید.

ج: نماز شب یازده رکعت است، هشت رکعت آن که به‌صورت دو رکعتى دو رکعتى خوانده مى‏شود، نماز شب نام دارد و دو رکعت آن نماز شفع است که مانند نماز صبح خوانده مى‏شود، و یک رکعت هم نماز وتر نام دارد که در قنوت آن استغفار و دعا براى مؤمنین و طلب حاجات از خداوند منّان به ترتیبى که در کتاب‏هاى ادعیه ذکر شده، مستحب است.

س 722: نماز شب به چه صورتی باید خوانده شود؟ یعنی کیفیت آن از جهت سوره و استغفار و دعا چگونه است؟

ج: در نماز شب سوره و استغفار و دعا به عنوان جزئیت شرط نیست، بلکه کافى‏ است که در هر رکعت بعد از نیّت و تکبیرهالاحرام، سوره حمد قرائت شود، و اگر خواست بعد از قرائت حمد یک سوره از سوره‏هاى قرآن را هم قرائت کند، و رکوع و سجود و ذکر آنها و تشهد و سلام بجا آورد.


نوافل‏ و نمازهای مستحبی

استفتائات جدید

س. آیا می‌توانیم نماز غفیله را به نیت یکی از نمازهای نافله‌ی مغرب بخوانیم که هم نافله‌ی مغرب حساب شود و هم غفیله؟

ج. نماز غفیله، کفایت از نافله مغرب نمی‌کند.

س. آیا در نماز نافله در حال سواره و راه رفتن و نیز در حال استقرار و اختیار می‌توان رکوع و سجود را با ایماء و اشاره انجام داد و رو به قبله بودن را مراعات ننمود؟

ج. در حال سواره و راه‌رفتن لازم نیست قبله رعایت شود و رکوع و سجود با اشاره کافی می‌باشد. و اما در حال استقرار در مکانی باید هم قبله را مراعات کند و هم رکوع و سجود را به نحو صحیح انجام دهد ولی مانع ندارد نافله را در حال اختیار هم نشسته بخواند.

س: آیا جایز است کسى که نماز قضا دارد، نماز مستحب بخواند؟

ج) مانعى ندارد.

س: اگر کسى اذکار مستحب نماز را غلط و یا ناقص تلفظ کند آیا نمازش صحیح است؟

ج) اگر غلط فاحش نباشد و موجب تغییر معنى نگردد، نماز باطل نیست.

س: طریقه بجا آوردن نوافل در حال حرکت چگونه است؟ رکوع و سجود و تکبیرهالاحرام آن چگونه ادا مى‌شود؟

ج) در حال حرکت به نیت ورود به نماز تکبیره الاحرام گفته مىشود و پس از قرائت حمد و سوره ذکر رکوع به نیت رکوع و سپس ذکر سجود به نیت سجده انجام خواهد شد و براى انجام رکوع و سجود مى‌توان به نیت رکوع کمى و براى سجود مقدارى بیشتر سر را خم کرد.

س: تعداد 40 نفر مؤمن که براى دعا در قنوت نماز وتر آمده است توقیفى است یا نمازگزار مى‌تواند تعداد بیشترى را هم دعا کند. البته منظور از سؤال این است که آیا بر عدد 40 در اینجا مانند بسیارى از مواقع دیگر تأثیرى در نظر گرفته شده است یا خیر؟ (مثلاً در تسبیحات حضرت زهرا (سلام الله علیها) 34 بار باید الله اکبر گفته شود و اگر عمداً 35 بار گفته شود با این حال که الله اکبر ذکرى است مستحب اما دیگر اثر تسبیحات حضرت زهرا (سلام الله علیها) را نخواهد داشت.)

ج) چهل نفر به قصد ورود بگوید و گفتن مازاد بر آن به قصد قربت مطلق، اشکال ندارد و بعید نیست خصوص عدد چهل خصوصیتى داشته باشد.

س: آیا مى‌شود نماز مستحب را به نماز جماعت اقتدا کرد؟

ج) صحیح نیست.

س: آیا در نماز نافله در حال استقرار و اختیار مى‌توان رکوع و سجود را با ایماء و اشاره انجام داد؟

ج) در حال استقرار در مکانى، باید هم قبله را مراعات کند و هم رکوع و سجود را به نحو صحیح انجام دهد ولى مانع ندارد نافله را در حال اختیار هم نشسته بخواند.

س: بنده گاهی در میان جوانان به عنوان امام جماعت قرار می‌گیرم؛ آیا ترک نوافل در این شرائط برای جلوگیری از خستگی مأمومین جوان جایز است؟

ج) ترک نافله اشکالى ندارد ولى در فرض مرقوم مى‌توانید نافله را سریع ـ که وقت زیادى نگیرد ـ بخوانید و به علاوه جوانان را نیز تشویق به انجام نافله بنمایید.

س: در صورت زیادی وقت، نماز غفیله مقدم است یا چهار رکعت نماز نافله مغرب؟ اگر بعد از نماز مغرب وقت کم باشد (در نماز جماعت) کدامیک بهتر است به‌جا آورده شود؟

ج) می‌توانید دو رکعت نافله مغرب را خوانده و دو رکعت دیگر را در قالب نماز غفیله به‌جا آورید.

س: اگر در نماز مستحبى شک ایجاد شود، چه حکمى دارد؟

ج) اگر شک در رکعات باشد، مخیر است که بنا را بر اقلّ بگذارد و یا بر اکثر لکن شک در افعال نافله، حکم شک در نماز واجب را دارد.

س: اگر یکى از مستحبات نماز، مثل قنوت را در نماز مستحبى نخوانیم، آیا اشکال دارد؟

ج) ترک قنوت مطلقاً مانع ندارد هر چند در نماز واجب باشد.


مسائل متفرقه نماز

اجوبه الاستفتائات

س 723: چگونه باید افراد خانواده را برای خواندن نماز صبح بیدار نمود؟

ج: در این مورد کیفیت خاصى در رابطه با افراد خانواده وجود ندارد.

س 724: نماز و روزه کسانی که به گروه‌ها و طایفه‏های مختلفی منسوب هستند و نسبت به هم بغض و حسد و حتی دشمنی بدون دلیل دارند، چه حکمی دارد؟

ج: براى مکلّف اظهار حسد و کینه و دشمنى با دیگران جایز نیست، ولى این امور باعث بطلان نماز و روزه نمى‏شود.

س 725: اگر رزمنده‏ای در جبهه به علت شدت درگیری قادر بر قرائت فاتحه یا سجده و یا رکوع نباشد، چگونه باید نمازش را در آنجا بخواند؟

ج: باید به هر نحوى که برایش امکان دارد، نماز بخواند. اگر قادر بر انجام رکوع و سجده نیست، ایماء و اشاره به جاى رکوع و سجود کافى است.

س 726: پدر و مادر به فرزندانشان در چه سنی احکام شرعی و عبادات را باید تعلیم دهند؟

ج: مستحب است که ولىّ اطفال احکام شرعى و عبادات را پس از رسیدن آنان به سن تمیز به ایشان یاد دهد.

س 727: بعضی از رانندگان اتوبوس‏های مسافربری که بین شهرها رانندگی می‏کنند، به نماز مسافران اهمیتی نمی‏دهند و به تقاضای آنان برای توقف اتوبوس جهت ادای نماز، توجهی نمی‏کنند، لذا گاهی نماز مسافرین قضا می‏شود. وظیفه رانندگان اتوبوس‏ها در این‏باره چیست؟ مسافران نسبت به نمازشان چه وظیفه‏ای دارند؟

ج: بر مسافران واجب است که در صورت خوف از فوت وقت نماز، از راننده بخواهند که اتوبوس را در مکان مناسبى متوقف نماید، و بر راننده اجابت درخواست آنان واجب است، و اگر به علت عذر مقبول و یا بدون دلیل از توقف اتوبوس خوددارى کند، در این صورت تکلیف مسافران اگر خوف فوت وقت داشته باشند این است که نماز را در اتوبوس در همان حال حرکت بخوانند و تا آنجا که امکان دارد جهت قبله، قیام، رکوع و سجود را رعایت کنند.

س 728: آیا مقصود از این گفته که «شارب خمر تا چهل روز نماز و روزه‏اش نماز و روزه نیست»، این است که در این مدت بر او واجب نیست نماز بخواند و بعداً باید آنها را قضا کند؟ یا اینکه مقصود جمع بین قضاء و ادا است و یا آنکه قضای آنها بر او واجب نیست بلکه ادا کافی است، ولی ثواب آن از نمازهای دیگر کمتر است؟

ج: منظور این است که شرب خمر مانع از قبول نماز و روزه است، نه اینکه با شرب خمر وجوب اداى نماز و روزه ساقط شود و قضاء واجب گردد یا جمع بین ادا و قضاء لازم شود.

س 729: اگر مشاهده کنم که شخصی بعضی از افعال نمازش را اشتباه انجام می‏دهد، وظیفه شرعی‌ام چیست؟

ج: در این مورد چیزی بر شما واجب نیست، مگر اینکه اشتباه ناشی از جهل او به آن حکم باشد که در این صورت ارشاد و راهنمایی وی واجب است.

س 730: نظر شریف جنابعالی درباره مصافحه نماز گزاران بعد از اتمام نماز چیست؟ قابل ذکر است که بعضی از علمای بزرگوار فرموده‏اند «راجع به این موضوع چیزی از ائمه(علیهم‌السلام) وارد نشده است»، لذا انگیزه‏ای برای انجام مصافحه وجود ندارد. ولی در عین حال مشاهده می‏کنیم که مصافحه باعث افزایش دوستی و محبت بین نمازگزاران می‏شود.

ج: مصافحه بعد از سلام و فراغت از نماز اشکال ندارد و به‌طور کلى مصافحه مؤمنین با هم مستحب است.


مسائل متفرقه نماز

استفتائات جدید

س. با علم به عدم توقف اتوبوس در وقت نماز، سوار شدن جایز است؟

ج. اگر پیش از دخول وقت، سوار اتوبوس شده و موجب استخفاف و سبک شمردن نماز نمی شود، مانعی ندارد.

س. اگر در نماز آیه سجده را بشنود حکم چیست؟

ج. اگر در بین نماز آیه‌ی سجده را بشنود، نمازش صحیح است و باید پس از شنیدن آیه‌‌ی سجده، بجای سجده کردن، اشاره به سجده کند.

س: آیا مى‌توان قضاى قنوت فراموش شده را بعد از رکوع یا آخر نماز بعد از سلام بجا آورد؟

ج) اگر در رکوع یادش بیاید، مستحب است بعد از رکوع قضا کند و اگر در سجده یادش بیاید، مستحب است بعد از سلام نماز، قضا نماید.

س: آیا اگر در سجده دعایى را سهواً به فارسى بگوییم و بعد از نماز دو سجده سهو بجا آوریم نماز صحیح است؟

ج) دعا به صورت فارسى در نماز مانع ندارد و موجب سجده سهو نمى‌باشد.

س: آیا مى‌توان در قنوت نماز به زبان فارسى دعا کرد؟ (واجب و مستحبى)

ج) مانع ندارد.

س: آیا در موقع قنوت نماز چرخاندن انگشتر و رو به صورت کردن انگشتر مستحب است یا واجب؟

ج) نه مستحب است و نه واجب؛ بلکه وجاهت چنین عملى شرعاً ثابت نیست.

س: چرخاندن سر به دو طرف بعد از گفتن سلام نماز چه حکمى دارد؟ آیا مستحب است یا خیر؟

ج) مانع ندارد ولى استحباب آن ثابت نیست.

س: مى‌گویند در نماز به غیر خدا نباید توجه شود. سؤال من این است که اگر در قنوت نماز، دعاى فرج (الهى عظم البلاء ..) خوانده شود که در آخر آن توسل به حضرت صاحب‌الزمان(عج) وجود دارد و نیز خوانده مى‌شود «یا محمدُ یا علی، یا علىُ یا محمد اکفیانی …»، آیا این توجه به غیر خدا محسوب مى‌شود یا خیر؟ و حکم خواندن چنین دعایى در نماز چیست؟

ج) مخاطب قرار دادن غیر خدا در نماز موجب بطلان نماز است.

س: در قنوت نماز، کشیدن دست‌ها به صورت بعد از دعا چه حکمى دارد؟

ج) این عمل کراهت دارد ولى نماز را باطل نمى‌کند.

س: فرموده‌اند در نماز مى‌شود قرآن تلاوت نمود؛ مستدعى است بفرمایید در چه مواضعى و تا چه میزان؟

ج) قرآن خواندن در سجده مکروه است و در غیر سجده (غیر از آیات چهارگانه که مشتمل بر سجده واجب مى‌باشند) اشکال ندارد.

س: برنامه نمازگزاران در این منطقه بدین صورت است که بعد از نماز، تکبیر و همان شعار معروف (اعلام انزجار از دشمنان) خوانده می‌شود و سپس تسبیحات حضرت زهرا (سلام الله علیها) گفته می‌شود. عده‌ای از نمازگزاران بر این اعتقادند که تسبیحات حضرت زهرا (سلام الله علیها) مقدم بر هر چیزی است و فضیلت آن در این است که بدون فاصله بعد از نماز گفته شود؛ ضمن اینکه این افراد نیز دوست دارند که این شعارهای مذکور نیز داده شود و خود نیز بگویند، منتهی بعد از تسبیحات حضرت زهرا (سلام الله علیها)، تکلیف ما چیست؟

ج) به هر نحو که عمل شود، مانعی ندارد و فضیلت تسبیحات حضرت فاطمه (سلام الله علیها) از همه تعقیبات بالاتر است لکن وارد نشده است که بلافاصله بعد از نماز انجام گیرد بلکه آنچه وارد شده آن است که نمازگزار تا از جای خودش برنخاسته، تعقیبات را به‌جا آورد و بهتر است مؤمنین در این مسائل با یکدیگر اتحاد و اتفاق نموده و از اختلافات و تفرقه که موجب تقویت دشمن و تضعیف دین می‌شود، پرهیز کنند.

س: آیا مى‌توان هنگام اعمال واجب (مثلاً نماز واجب) نیّت کرد که ثواب آن را به کسى اهدا کنیم، یا این کار فقط در مورد اعمال مستحب وارد است؟

ج) اهداى ثواب اعمال واجب به دیگران به امید وصول به آنان، مانعى ندارد.

س: حکم نماز کسى که نمى‌تواند جلو ادرارش را بگیرد چیست؟

ج) اگر به بیمارى سلس‌البول دچار شده است به طورى که همیشه قطرات بول بى‌‌اختیار از او خارج مى‌شود در صورتى که به اندازه خواندن نمازِ با طهارت و با بدن پاک وقت پیدا نمى‌کند، چنین شخصى براى هر نماز یک وضو بگیرد و با دستمال از رسیدن بول به لباس و بدن جلوگیرى کند و نماز را بخواند و نمازش صحیح است.

س: هنگام اذان مغرب، افطار کردن بهتر است، یا خواندن نماز مغرب و عشا؟

ج) خواندن نماز مغرب و عشا بهتر است؛ ولى اگر کسى منتظر او است یا بسیار گرسنه است که نمى‏تواند نماز را با حضور قلب بخواند، افطار کردن بهتر است.

س: اگر کسى نماز خود را اشتباه بخواند آیا لازم است به او اطلاع بدهیم؟

ج) در این مورد چیزى بر شما واجب نیست مگر این که اشتباه ناشى از جهل او به حکم باشد که در این صورت احوط ارشاد و راهنمایى وى است.

س: در صورت وجود عدم تمرکز در یک رکعت نماز واجب، آیا مى‌شود نیّت را به نماز مستحب برگرداند و نماز را تمام کرده دوباره نماز واجب را اعاده نماییم؟

ج) در فرض مذکور جایز نیست.

س: من معمولاً تکبیر و قرائت را اعاده مى‌کنم و یا به قصد خواندن اقامه نماز را مى‌شکنم. آیا باید نمازهایم را قضا کنم؟

ج) نماز واجب را پس از آنکه شروع کردید، حق ندارید بشکنید و در هر صورت اگر مرتکب خلاف شده و شکستید و یا به یکى از مجوّزاتى که اجازه شکستن نماز را مى‌دهد تمسّک کرده و نماز واجب را شکستید، باید مجدّداً نماز را صحیحاً شروع کنید و اگر بدون شکستنِ نماز، مجدّداً تکبیره‌الاحرام را گفته‌اید، نمازتان باطل شده است.

س: آیا مکبّر بودن ثواب نماز جماعت را دارد؟

ج) مکبّر بودن به قصد قربت کارى ارزشمند و داراى ثواب است ولى ثواب نماز جماعت اختصاص به شرکت در نماز جماعت دارد.

س: بهترین تعقیب مشترکه براى نمازها چیست (اگر شرایطى باشد که فقط امکان خواندن یک تعقیب وجود دارد)؟

ج) سعى کنید تسبیح حضرت زهرا (سلام الله علیها) را بجا آورید.

س: اگر در نماز واجبى توجه نداشته باشیم آیا مى‌توانیم دوباره آن نماز را بخوانیم؟

ج) چون تکلیف به نماز با همان نماز اولى ساقط شده، نمى‌توانید مگر آنکه نماز را فرادا خوانده و بخواهید به جماعت اعاده کنید.

س: آیا شخص شرابخوار هم باید نماز و روزه‌اش را بجا آورد؟

ج) با شرب خمر وجوب اداى نماز و روزه ساقط نمى‌شود بلکه شرب خمر مانع از قبول نماز و روزه است.

س: آیا خواندن نماز در مقابل نامحرم براى بانوان اشکال دارد؟

ج) فى نفسه اشکال ندارد.

س: چنانچه بر طبق ضرورت در حال نماز به بیمار دارو خورانده شود، آیا اعاده نماز لازم است؟

ج) اگر بگونه‌اى است که از حالت نمازگزار خارج شده باشد، اعاده لازم است وگرنه لازم نیست و نماز صحیح است.

س: اگر شخصى ناشنوا به دنیا آمده باشد و هیچگونه آموزشى براى صحبت کردن ندیده باشد تکلیف نماز آن شخص چیست؟

ج) واجب است که یاد بگیرد و نماز را انجام دهد و آنچه ذکر شده باعث سقوط تکلیف نمى‌شود و اگر یادگیرى نماز موجب عسر و حرج شدید باشد به هر مقدارى که مى‌تواند باید بخواند.

س: اگر کسى نماز ظهر را به هر دلیلى غلط خوانده باشد و در هنگامى که نماز عصر را مى‌خواند، متوجه ‌شود که نماز ظهرخوانده شده باطل است، آیا بعد از این که نماز ظهر را دوباره خواند باید نماز عصر را هم اعاده کند؟

ج) اگر پس از نماز عصر متوجه شده باشد، اعاده عصر لازم نیست.

س: آیا می‌توان به جهت بردن کودک به دستشویی و برای جلوگیری از نجس‌شدن اماکن متبرک، نماز را قطع نمود؟

ج) قطع نماز در مورد مذکور مانعی ندارد.

 

منبع:

http://farsi.khamenei.ir/treatise-content?id=24&pid=24&tid=-1

.

Print Friendly, PDF & Email
ارسال دیدگاه

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.